Umowa stowarzyszeniowa między UE a Mołdawią, która zostanie podpisana 27 czerwca w Brukseli, ma pogłębić współpracę polityczną stron oraz stopniowo zintegrować rynek mołdawski z unijnym. Dokument nie wspomina jednak o możliwości przystąpienia Mołdawii do Unii.
Mołdawia rozpoczęła negocjacje umowy stowarzyszeniowej z UE w lutym 2012 r., a zakończyła je 12 czerwca 2013 r. Dokument parafowano 29 listopada 2013 r. na szczycie Partnerstwa Wschodniego w Wilnie. Tak jak w przypadku umów zawieranych przez UE z Ukrainą i Gruzją, tak i porozumienie z Mołdawią stanowi swego rodzaju program reform, jakie kraj ten zobowiązuje się przeprowadzić - z pomocą Unii - aby stopniowo zbliżać się do unijnych standardów i gospodarczo integrować z Unią. W 35 aneksach do umowy wyszczególniono unijne przepisy, które Mołdawia ma przejąć i wdrażać u siebie, wraz z terminami.
Wbrew życzeniu mołdawskich władz w umowie stowarzyszeniowej nie ma mowy o możliwości przystąpienia tego kraju do UE ani nawet o tzw. perspektywie europejskiej, co w unijnym żargonie często interpretuje się jako luźną obietnicę członkostwa. W preambule jest mowa jedynie o uznaniu europejskich aspiracji Mołdawii.
W umowie Unia i Mołdawia zobowiązują się do wzmocnienia współpracy politycznej i w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, współpracy gospodarczej i w sferze walki z przestępczością zorganizowaną, terroryzmem, korupcją i praniem brudnych pieniędzy. Potwierdzono również dążenie do pokojowego i trwałego rozwiązania konfliktu wokół Naddniestrza, separatystycznego regionu Mołdawii.
Najważniejszą częścią umowy stowarzyszeniowej jest porozumienie o utworzeniu pogłębionej i całościowej strefy wolnego handlu (DCFTA). UE jest głównym partnerem handlowym Mołdawii. Wartość wymiany tego kraju z państwami Wspólnoty stanowi 54 proc. wartości handlu zagranicznego Mołdawii.
Umowa przewiduje, że Mołdawia zniesie 99,2 proc. ceł na import z UE, zaś Unia - 99,9 proc. ceł. Liberalizacja handlu produktami przemysłowymi ma nastąpić natychmiast po wejściu w życie umowy, ale na prośbę Mołdawii wprowadzono okresy przejściowe (pięcio- i dziesięcioletnie) dotyczące niektórych dóbr (jak tekstylia i odzież), aby otwarcie mołdawskiego rynku następowało stopniowo.
Unia otworzy swój rynek na większość produktów rolniczych, ale w przypadku niektórych tzw. produktów wrażliwych (jak czosnek, pomidory, jabłka) wprowadzone zostaną bezcłowe kontyngenty importowe. Unia będzie monitorować wielkość importu wymienionych w umowie produktów rolniczych z Mołdawii, aby zapobiec zakłóceniom na swoim rynku.
Z kolei import produktów rolniczych z Unii do Mołdawii ma być liberalizowany stopniowo. Wprowadzone zostaną bezcłowe kontyngenty importowe na takie produkty, jak wieprzowina, mięso drobiowe, nabiał, przetworzone produkty mięsne, cukier i słodycze. Cła na część dóbr (jak nabiał i wino) Mołdawia będzie eliminować stopniowo, przez maksymalnie dziesięć lat.
Szacuje się, że zniesienie ceł przyniesie unijnym importerom oszczędności rzędu 64 mln euro rocznie, zaś mołdawskim (po zakończeniu wszystkich okresów przejściowych) - 83 mln euro.
Zgodnie z DCFTA Mołdawia ma dostosowywać swoje normy sanitarne i fitosanitarne do unijnych, co umożliwi producentom z tego kraju sprzedaż do UE produktów rolniczych i spożywczych, które obecnie nie są dopuszczone na unijny rynek. Umowa ma też lepiej zintegrować rynek usług w tym kraju z rynkiem unijnym. Mołdawia ma przyjąć unijne rozwiązania w zakresie przetargów publicznych, aby dostawcy i usługodawcy po obu stronach mieli równy dostęp do rynków przetargów publicznych.
Część zapisów umowy stowarzyszeniowej, w tym te dotyczące wolnego handlu, wejdzie w życie krótko po jej podpisaniu, bez czekania na zakończenie ratyfikacji. (PAP)
awi/ kot/
