System zwrotów i kaucji za opakowania wciąż budzi mnóstwo kontrowersji. Konsumenci mają do niego coraz więcej zastrzeżeń. Co według nich należy poprawić i na jakie zmiany najbardziej czekają?
Mechanizm kaucyjny działa w Polsce już od prawie 11 miesięcy. Zarówno konsumenci, jak i pracownicy sklepów mają do niego wiele uwag. Obu stronom z różnych względów system kaucyjny się nie podoba i mają do niego propozycje poprawek. Co najbardziej denerwuje konsumentów i jakie mają oczekiwania wobec mechanizmu kaucji? Odpowiedzi na te pytania przynosi nowy sondaż przeprowadzony przez SW Research na zlecenie "Rzeczpospolitej".
Zacznijmy od tego, że zdecydowana większość konsumentów nie jest zadowolona z systemu kaucyjnego funkcjonującego w obecnej formie. Tylko co ósmy respondent (12 proc.) uważa, że mechanizm zwrotu powinien dalej działać bez zmian. A na jakie modyfikacje konsumenci czekają najbardziej?
Punkty skupu i oddawanie zgniecionych opakowań
Najczęściej wskazywaną potrzebą dotyczącą systemu kaucyjnego - aż 31,7 proc. odpowiedzi – była rozbudowa systemu kaucyjnego o sieć masowych punktów skupu plastiku. Takie rozwiązanie bardzo często podawali młodzi respondenci.
Na drugim miejscu wśród najczęściej wskazywanych odpowiedzi znalazła się możliwość oddawania zgniecionych opakowań. Wprowadzenia takiej opcji chciałoby 27,1 proc. respondentów. Konsumenci często podnoszą tę kwestię. Aby kaucja została zwrócona, opakowanie musi spełniać określone kryteria – przede wszystkim nie może być zgniecione.
O tym, jak wielu jest przeciwników systemu kaucyjnego, świadczy kolejna często wymieniana odpowiedź. Aż 20,6 proc. badanych opowiedziało się za całkowitą likwidacją obecnego mechanizmu kaucji. Natomiast 8,7 proc. respondentów nie potrafiło określić, co należałoby zrobić z systemem kaucyjnym.
System kaucyjny: co trzeba poprawić?
Inne badania też pokazują krytyczne podejście Polaków do mechanizmu kaucji. Co szczególnie irytuje Polaków w tym obszarze i jakie usprawnienie można byłoby wprowadzić? Jak wynika z sondażu agencji doradczo-wdrożeniowa Yotta, 65 proc. ankietowanych Polaków uważa, że w naszym kraju brakuje jednolitego systemu, który obejmowałby wszystkie opakowania. Zdaniem konsumentów wszystkie opakowania powinny podlegać jednakowym zasadom.
Niewiele mniejszy odsetek, bo 64 proc., zwraca uwagę na nieujęte w systemie kaucyjnym jednorazowe butelki szklane, które wciąż przyczyniają się do zaśmiecania przestrzeni publicznej. Wciąż szpecą krajobraz m.in. parków, lasów i poboczy.
Znaczny odsetek ankietowanych uważa też, że system kaucyjny należałoby rozszerzyć na wszystkie opakowania po napojach – ich zdaniem to wydatnie ułatwiłoby oddawanie zużytych butelek i puszek.
Konsumenci wciąż narzekają m.in. na często zapchane automaty do zwrotu. Przez to wielu z nich odchodzi od butelkomatu, nie oddając opakowań. Znaczna część klientów wskazuje także na niedziałające maszyny i brak odpowiedniej ich liczby. Powody do narzekania mają także właściciele sklepów i sprzedawcy. Kłopotem dla nich jest np. brak przestrzeni magazynowej na obszerne worki z oddanymi opakowaniami.
Wciąż za mało punktów zwrotu
O to, co mogłoby pomóc lub ułatwić konsumentom korzystanie z systemu kaucyjnego, mówili również respondenci badania przeprowadzonego niedawno przez Ogólnopolski Panel Badawczy Ariadna. Co byłoby dla nich wsparciem? Największa część ankietowanych (34 proc. badanych) wskazała na większą liczbę punktów zwrotu, np. w sklepach, galeriach i na osiedlach. Nieco mniejszy odsetek konsumentów, bo 32 proc. respondentów, odpowiedział, że wsparciem byłaby większa bliskość punktów zwrotu od miejsca zamieszkania.
Kolejne miejsce w zestawieniu z wynikiem 29 proc. zajęło ułatwienie w postaci szybszego i wygodniejszego zwrotu pieniędzy, np. w gotówce lub na kartę bez potrzeby realizacji wydanego bonu. Ponad to co czwarty (24 proc.) konsument jest zdania, że wskazana byłoby lepsza organizacja obsługi systemu po stronie sklepów.
Jakie opakowania obejmuje system kaucyjny?
System obejmuje napoje w butelkach plastikowych (do 3 l) i metalowych puszkach (do 1 l). W ich przypadku doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce - dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i z jej kwotą.
W systemie kaucyjnym od 2026 r. są też butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (w ich przypadku kaucja to 1 zł). Producenci napojów w takich butelkach nadal mogą prowadzić własne, niezależne zbiórki takich opakowań. Systemy te od wielu lat mają przede wszystkim producenci piw.
Decyzja o rozszerzeniu systemu nastąpi jesienią
Wciąż trwają rozmowy dotyczące możliwości włączenia do systemu kaucyjnego nowych opakowań. Jedną z opcji jest objęcie mechanizmem zwrotów jednorazowych szklanych butelek po alkoholu, tzw. małpek oraz butelek po wódce i winie. Wstępna decyzja w tej sprawie już zapadła – system zostanie rozszerzony o wspomniane wyżej opakowania. Więcej szczegółów, w tym dotyczących terminu, ministerstwo klimatu poda po wakacjach.
