W poniedziałek Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego zaprezentował pierwszy numer półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych”. Periodyk będzie poświęcony stratom wyrządzonym Polsce przez ZSRR po 1939 r. - zarówno tym materialnym, jak i związanym m.in. z tożsamością.
W prezentacji pierwszego z zeszytów źródłowych, która odbyła się w siedzibie warszawskiego Muzeum Niepodległości, uczestniczyli m.in. zastępca szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Jakub Stefaniak, dyrektor Instytutu Wojennych dr Bartosz Gondek oraz jeden z redaktorów periodyku dr hab. Damian Markowski z ISW.
Jak mówił zastępca szefa kancelarii premiera, prowadzone przez Instytut badania i tworzone na ich podstawie publikacje mają służyć temu, „żeby przyszłe pokolenia miały wiedzę - wiedzę rzetelną, wiedzę, która jest oparta na dokumentach, w miarę możliwości, ale także na podstawie świadectw osób, które jeszcze żyją”. - I to jest ostatni dzwonek, żeby to rozpocząć. Bo za chwilę już nie będzie z kim rozmawiać, nie będzie kogo pytać - dodał.
- Warto pamiętać, że straty niemieckie badamy jeszcze od czasu okupacji, od 80 ponad lat - mówił dyrektor Instytutu. Jak dodał, straty sowieckie na przestrzeni lat były wielokrotnie fałszowane czy też niewykazywane, w związku z czym wymagają one znacznie więcej uwagi. - Jesteśmy na początku tej drogi - podkreślił.
Gondek wyjaśnił, że Instytut pracuje nie tylko z archiwami polskimi, lecz także ukraińskimi i litewskimi. - Z archiwami rosyjskimi, jak wiemy, jest problem, bo w większości się pozamykały do tego stopnia, że nawet strony internetowe, które były jeszcze do niedawna otwarte, już w tej chwili są powyłączane lub mocno przetrzebione - zaznaczył.
"Przed katastrofą", czyli pierwsza część nowego periodyku
Pierwszy tom periodyku - roboczo zatytułowany „przed katastrofą”, stanowi zbiór artykułów poświęconych m.in. likwidacji polskości na uniwersytecie we Lwowie, kolekcjom muzealnym południowo-wschodnich województw II RP czy budownictwu. W słowie wstępnym dyrektor ISW podkreślił, że w numerze poruszona została także kwestia „niesłusznie wciąż marginalizowanej kwestii utraconej tożsamości obywateli polskich, którzy (...) zmuszeni zostali do porzucenia swoich małych ojczyzn na dawnych Kresach i przesiedlenia setki kilometrów na Zachód”.
- W kolejnym numerze, który planujemy na pierwsze półrocze tego roku, już te pierwsze liczby, te pierwsze podsumowania, oczywiście cząstkowe (...), będą się pojawiać - zaznaczył w trakcie konferencji Gondek.
W numerze znalazły się artykuły dotyczące m.in. likwidacji polskich uniwersytetów we Lwowie i w Wilnie w 1939 roku i stanie posiadania formacji lądowych Wojska Polskiego na Kresach w przededniu II wojny światowej. Elektroniczna wersja półrocznika ma być dostępna na stronie internetowej ISW.
Specjaliści policzą krzywdy zadawane przez dekady
W grudniu podczas konferencji w Lublinie szef ISW mówił, że pracujących nad „Studiami i Materiałami Instytutu Strat Wojennych” będzie interesować okres od 17 września 1939 r. do lat 90. XX wieku, czyli symbolicznego opuszczenia Polski przez oddziały północnej grupy wojsk sowieckich.
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego został powołany zarządzeniem prezesa Rady Ministrów na początku grudnia 2021 r. Jego działalność skupia się na prowadzeniu badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych „w zakresie strat wojennych zadanych Państwu Polskiemu i jego obywatelom w toku II wojny światowej (1939-1945) oraz długofalowych konsekwencjach tego konfliktu”. Bartosz Gondek kieruje instytucją od kwietnia 2025 r.(PAP)
ef/ aszw/
