Poszerzenie możliwości porozumień procesowych w sprawach karnych, w tym wprowadzenie tzw. umorzenia ugodowego - przewiduje projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, który we wtorek przyjął rząd. Celem zmian jest m.in. „zmniejszenie ryzyka systemowej przewlekłości postępowań”.
- To jest pójście, mówiąc obrazowo, w stronę większej elastyczności w rozwiązywaniu sporów, zwiększenie możliwości dogadania się, a nie przedłużania sporów sądowych w sytuacji, gdy między poszkodowanym a oskarżonym da się przygotować porozumienie i zaakceptuje to sąd, a sprawca nie jest recydywistą, zaś sprawa nie dotyczy zbrodni - podkreślił podczas wtorkowej konferencji prasowej po posiedzeniu Rady Ministrów rzecznik rządu Adam Szłapka.
Rządowy projekt nowelizacji KPK ma zwalczyć przewlekłość postępowań
Jak zaznaczono w uzasadnieniu projektu nowelizacji Kodeksu postępowania karnego oraz Kodeksu karnego skarbowego autorstwa resortu sprawiedliwości, zmiana zmierza do poszerzenia zasad ugodowego sposobu rozstrzygania spraw w postępowaniu karnym. Przypomniano, że obecnie obowiązujące tryby konsensualne, czyli umożliwiające takie kończenie spraw karnych przy aktywnym udziale pokrzywdzonego, oskarżonego i prokuratora, zostały wprowadzone jeszcze w 1997 r.
Od 28 lat w polskim prawie funkcjonują bowiem dwie instytucje, czyli skazanie bez rozprawy oraz dobrowolne poddanie się przez oskarżonego odpowiedzialności karnej. Zaproponowane obecnie przez resort zmiany - jak wskazano - „mają na celu rozszerzenie stosowania porozumień procesowych jako drogi dojścia do rozstrzygnięcia w postępowaniu karnym”.
W przypadkach, w których okoliczności popełnienia przestępstwa są jasne, strony będą mogły szerzej korzystać z porozumień prowadzących do szybkiego zakończenia sprawy. W zamian za współpracę i spełnienie określonych warunków oskarżony będzie mógł skorzystać z łagodniejszej kary - wskazano w komunikacie po posiedzeniu rządu.
Umorzenie ugodowe staje się faktem
W projekcie zaproponowano m.in. wprowadzenie nowej instytucji umorzenia postępowania karnego opartego na ugodzie podejrzanego z pokrzywdzonym zawartej już na etapie postępowania przygotowawczego, czyli tzw. umorzenia ugodowego. „Instytucja ta będzie ograniczona jednak do wąskiej kategorii przestępstw oraz uzależniona od okoliczności sprawy i sytuacji sprawcy przestępstwa” - zastrzeżono.
Jak wskazano możliwość taka będzie dotyczyła występków przeciwko mieniu bez użycia przemocy lub groźby bezprawnej, których wartość nie przekracza 20 tys. zł, nieumyślnych lekkich lub średnich uszczerbków na zdrowiu, nieumyślnego narażenia na niebezpieczeństwo, a także spowodowania wypadku komunikacyjnego, którego skutkiem jest najwyżej średni uszczerbek na zdrowiu, a sprawca nie był nietrzeźwy lub pod wpływem środka odurzającego.
Umorzenie ugodowe będzie mogło dotyczyć podejrzanego wcześniej niekaranego za przestępstwo umyślne, a prokurator będzie mógł uzależnić jego zastosowanie od uiszczenia przez podejrzanego świadczenia od 1 tys. zł do 20 tys. zł na rzecz Skarbu Państwa
„Umorzenie ugodowe będzie możliwe, jeżeli w ocenie prokuratora: okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, ugoda zawarta między podejrzanym i pokrzywdzonym została zaakceptowana przez prokuratora i wykonana, dodatkowe świadczenie na cel publiczny, jeżeli zostało wyznaczone przez prokuratora, zostało uiszczone” - przewidziano.
Czas osiągnięcia porozumienia wpłynie na wymiar kary
Proponowane zmiany mają także wprowadzić nową podstawę prawną umorzenia postępowania w odniesieniu do niektórych przestępstw, w których nie występuje pokrzywdzony - mniejszej wagi fałszerstw dokumentów oraz poświadczeń nieprawdy w dokumencie. Jednak - jak zastrzeżono - umorzenie postępowania nie mogłoby nastąpić, gdyby „sprzeciwiało się to potrzebie realizacji celów kary, a w szczególności potrzebie zapobieżenia ponownemu popełnieniu przez podejrzanego czynu zabronionego”.
Jednocześnie propozycja zawiera szereg przepisów modyfikujących i rozszerzających obecne tryby konsensualne. „Projekt przewiduje usunięcie wymogu udzielenia zgody przez prokuratora na uwzględnienie przez sąd wniosku o dobrowolne poddanie się karze przez oskarżonego i wprowadzenie warunku polegającego na braku sprzeciwu prokuratora należycie powiadomionego o terminie rozprawy, co ma na celu ułatwienie korzystania z możliwości dobrowolnego poddania się karze w sytuacji nieobecności prokuratora na rozprawie” - czytamy w opisie proponowanych zmian.
Ponadto „wysokość kary będzie mogła uwzględniać moment, w którym strony osiągnęły porozumienie”. „Oskarżony, który szybko zdecyduje się na rozwiązanie sprawy w tym trybie i spełni wymagane warunki, będzie mógł skorzystać z łagodniejszego traktowania” - zapowiedziano.
Jak wskazuje MS planowane przepisy mają też zwiększyć znaczenie mediacji jako dobrowolnej formy rozwiązania konfliktu z udziałem bezstronnego mediatora.
Przyjęty przez Radę Ministrów projekt bazuje na rozwiązaniach przygotowanych przez komisję kodyfikacyjną prawa karnego przy MS. Według planów nowe przepisy mają wejść w życie od 1 kwietnia przyszłego roku. (PAP)
mja/ par/
