Pasi Rajala, wiceminister spraw zagranicznych Finlandii, która kończy prezydencję w OBWE, zapowiedział w piątek, na zakończenie 32. Rady Ministerialnej, reformę organizacji. W czwartek szefowa fińskiej dyplomacji przyznała jednak, że OBWE „brakuje woli”, by spróbować obejść prawo weta Rosji.
- Rosyjska wojna agresywna przeciwko Ukrainie uderzyła w centrum europejskiej architektury bezpieczeństwa i zahamowała prace OBWE. Znaczna większość państw członkowskich podkreśliła w Wiedniu konieczność wspierania Ukrainy i zapewnienia, by Rosja została pociągnięta do odpowiedzialności za swoje działania. Gdy jedno państw podważa podstawy naszego bezpieczeństwa, pozostali muszą zacząć ich bronić jeszcze bardziej stanowczo - zaznaczył Rajala podczas konferencji, kończącej dwudniowe obrady ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich OBWE w Austrii.
Przyznał, że podczas 32. Rady ministrowie omówili przyszłość OBWE i zgodzili się, że organizacja potrzebuje zmian. - To do państw członkowskich należy jednak wskazanie kierunku tych zmian - zaznaczył, nie precyzując, w jaki sposób organizacja powinna zostać zreformowana.
W czwartek, podczas rozmowy z dziennikarzami, szefowa fińskiego MSZ Elina Valtonen przyznała, że organizacja „nie ma możliwości, ani nawet woli, by odejść od zasady podejmowania decyzji jednomyślnie”. Wymóg ten daje Rosji prawo weta i znacznie utrudnia funkcjonowanie OBWE w ostatnich latach.
Rosja jest jednym z 57 państw członkowskich OBWE. Do usunięcia jej z organizacji wzywali w przeszłości przedstawiciele władz Polski i Ukrainy. Podczas ubiegłorocznego spotkania ministrów państw OBWE na Malce szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski zaapelował o zawieszenie członkostwa Moskwy. Wniosek nie został poparty przez gospodarza spotkania, szefa MSZ Malty Iana Borga, podkreślającego wagę dyplomacji.
W lipcu 2024 r. rosyjscy parlamentarzyści zagłosowali za zawieszeniem udziału Moskwy w Zgromadzeniu Parlamentarnym OBWE, uznając je za instytucję antyrosyjską i dyskryminującą. Rosja nie uczestniczyła w sesjach ZP OBWE od 2022 r. W kwietniu 2024 r. rosyjska Duma Państwowa (niższa izba parlamentu) podjęła decyzję o wstrzymaniu składek wnoszonych do ZP OBWE za 2023 r., co dodatkowo utrudniło pracę organizacji.
Rajala zapewnił w piątek, że OBWE jest gotowa podjąć się działań na Ukrainie po podpisaniu porozumienia o zakończeniu walk. - Organizacja ma doświadczenie w monitorowaniu i weryfikowaniu wycofywania wojsk i sprzętu - zauważył fiński polityk.
Również biorąca udział w konferencji Kate Fearon, dyrektor Centrum Zapobiegania Konfliktom OBWE, zgodziła się, że „kiedy wojna na Ukrainie dobiegnie końca, OBWE - jeśli zostanie do tego wezwana - będzie gotowa, by pomóc implementować zawarte porozumienie”. Komentując problem niezdolności OBWE do podejmowania decyzji na najwyższym szczeblu, przypomniała, że OBWE, poza platformą polityczną, jest też organizacją podejmującą konkretne działania w terenie.
- OBWE dostarcza platformy politycznego dialogu, ale też praktycznych rozwiązań. W momencie, gdy wymiar polityczny rzeczywiście się zawęża, należy pamiętać, że w terenie OBWE działa. Walczymy z przemytem ludzi, pomagamy państwom w zarządzaniu granicami, jesteśmy zaangażowani w procesy pojednania po konfliktach. To wszystko zwiększa poziom ogólnego bezpieczeństwa i stabilności - zaznaczyła Fearon.
W konferencji kończącej 32. Radę Ministerialną - naczelny organ decyzyjny i główne forum konsultacji politycznych OBWE - nie wzięli udziału ani sekretarz generalny organizacji, ani szefowa dyplomacji państwa sprawującego w nim prezydencję. Do Wiednia nie przyjechali również ministrowie spraw zagranicznych USA i Rosji.
Podczas rozmów w Austrii szefom dyplomacji 57 państw członkowskich nie udało się przyjąć budżetu na nadchodzący 2026 rok ani ustalić przewodnictwa w roku 2027. W przyszłym prezydencję obejmie Szwajcaria.
Z powodu sprzeciwu Rosji OBWE działa od 2021 r. na podstawie prowizorium, przewidującego środki w wysokości około 140 mln euro. Wniosek o prezydencję w OBWE w 2027 r. złożyły władze Cypru, jednak tę kandydaturę blokuje Turcja.
Z Wiednia Jakub Bawołek (PAP)
jbw/ rtt/
