Poznaliśmy nową wersję projektu Ustawy o osobistych kontach inwestycyjnych. To odpowiedź na szereg uwag, które trafiły do Ministerstwa Finansów w ramach procesu konsultacji nowego produktu. Wiemy już, że OKI zanotuje kolejny poślizg czasowy i pojawi się lista aktywów kwalifikowanych oraz kilka innych ważnych dla inwestorów zmian.
Osobiste konta inwestycyjne, to realizowana w dużych bólach propozycja nowego produktu inwestycyjnego, który ma zachęcić Polaków do inwestowania na giełdzie. Pomysł Ministerstwa Finansów poznaliśmy pierwotnie na prezentacji w sierpniu 2025 roku, po 1,5 roku mamienia inwestorów realizacją obietnicy ograniczenia tzw. podatku Belki. W grudniu 2025 roku poznaliśmy wreszcie konkrety – ministerstwo pokazało projekt ustawy, który prześwietlił wtedy Krzysztof Kolany. Kolejnym etapem było zgłaszanie uwag do projektu, z których najbardziej pożądane przez inwestorów także opisywaliśmy.
16 marca na stronach Rządowego Centrum Legislacyjnego, wraz z szeregiem dokumentów towarzyszących, opublikowany został nowy projekt Ustawy o osobistych kontach inwestycyjnych (OKI). W pakiecie dokumentów znalazło się m.in. szczegółowe zestawienie uwag zgłoszonych do projektu ustawy, wraz z informacją, czy dana uwaga została uwzględniona, czy nie.
Zobacz także
Dokument z uwagami do OKI liczy aż 202 strony i dowiadujemy się z niego, że do projektu ustawy zostało zgłoszonych 371 uwag, a z tego 132 zostały uwzględnione, 109 zostało częściowo uwzględnionych, a 111 nie zostało uwzględnionych. Niektóre wykraczały poza zakres ustawy, a wiele się powtarzało.
Jak więc ministerstwo odniosło się do najważniejszych 5 inwestorskich postulatów?
Będzie waloryzacja zwolnienia podatkowego
Coroczna waloryzacja progu 100 tys. zł inwestycji zwolnionych z nowego podatku od aktywów, na warunkach nie mniej atrakcyjnych, niż obowiązujących w przypadku limitów wpłat na IKE/IKZE – ta propozycja, zgłoszona przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych, została częściowo uwzględniona. Limit 100 tys. zł będzie waloryzowany o inflację (w postaci wskaźnika wzrostu cen towarów i usług za pierwsze trzy kwartały roku w stosunku do roku ubiegłego ogłaszanego przez GUS). Ponieważ propozycja SII zakładała bardziej atrakcyjne warunki, organizacja zastrzega, że „w toku dalszych prac możemy zaproponować alternatywny sposób waloryzacji”.
Dobrze, że ministerstwo wyszło tu naprzeciw inwestorskim propozycjom. Gdyby waloryzacja w ogóle nie została uwzględniona, OKI już od początku miałoby utrudniony start, a w ciągu kilkunastu lat zostałoby zmarginalizowane ze względu na „zjadanie” limitu zwolnienia przez inflację.
Podatek od aktywów – sky is the limit
Ustalenie maksymalnej wysokości podatku od aktywów zgromadzonych w ramach OKI – choć OKI formalnie promowane jest jako coś, co ma pozwolić inwestować bez tzw. podatku Belki, to faktycznie jest to produkt wprowadzający nowego rodzaju opodatkowanie inwestycji – podatek od aktywów, tyle że z kwotą wolną. Jeśli aktywa przekroczą kwotę wolną w wysokości 100 tys. zł, inwestor jest zobowiązywany do odprowadzenia raz w roku podatku od posiadanych aktywów w wysokości 19% stopy referencyjnej NBP. SII postulowało wprowadzenie górnego ograniczenia wysokości podatku na poziomie 1%, aby zabezpieczyć inwestorów przed wzrostem podatku w wyniku jakiegoś gwałtownego wzrostu stopy referencyjnej NBP.
Ta propozycja nie została uwzględniona, w zasadzie nie wiemy dlaczego. Ministerstwo w odpowiedzi napisało tylko, że „ze względu na charakter proponowanego rozwiązania nie przewiduje się wprowadzenia górnego limitu dla stawki opodatkowania”. Równie dobrze można było napisać: nie, bo nie. Jakoś „charakter proponowanego rozwiązania” nie przeszkodził ministerstwu wprowadzenia dolnego limit podatku, który zabezpiecza to rozwiązanie przed niezerowymi stopami procentowymi, czyli w praktyce przed wyzerowaniem podatku od aktywów.
Komplikacje z aktywami zagranicznymi
Dopuszczenie do zwolnienia podatkowego aktywów zagranicznych – wcześniejsza propozycja przepisów była niezbyt precyzyjna i wspominała, że tylko aktywa denominowane w polskim złotym będą podlegały zwolnieniu od podatku od aktywów. SII postulowało dopuszczenie do zwolnienia podatkowego aktywów innych niż denominowane w złotych, w tym aktywa notowane na giełdach państw należących do UE, EOG i OECD.
Ta propozycja nie została uwzględniona, a dodatkowo zmianie uległy kryteria zwolnienia podatkowego. Zgodnie z nowym projektem ustawy, pod zwolnienie podatkowe podlegałyby tylko tzw. kwalifikowane aktywa, których lista została określona w ustawie. Są to: obligacje (z pewnymi szczególnymi wyjątkami), listy zastawne, bony skarbowe, akcje, prawa do akcji i prawa poboru, wyemitowane przez spółki, których kapitał zakładowy jest denominowany w złotych oraz środki pieniężne i należności denominowane w złotych.
Tym samym, jeśli zapisy tej wersji projektu ustawy miałyby się utrzymać, na liście kwalifikowanej nie znajdą się niektóre duże spółki notowane na GPW, takie jak Żabka czy Pepco, których kapitał akcyjny jest denominowanych w walutach obcych. Z drugiej strony dobrą zmianą jest umieszczenie na liście aktywów kwalifikowanych akcji spółek, których akcje będą oferowane w ramach pierwszej oferty publicznej.
Osobno warto wspomnieć o komplikacjach wprowadzonych, jeśli chodzi o fundusze inwestycyjne. Zwolnieniu podatkowemu będą podlegały tylko te fundusze (a dokładnie fundusze inwestycyjne krajowe, zagraniczne, dobrowolne fundusze emerytalne oraz UFK), których polityka inwestycyjna przewiduje, że co najmniej 70% aktywów stanowią aktywa kwalifikowane.
Wygląda więc na to, że inwestor będzie musiał jeszcze uważniej dobierać fundusze, w które chce zainwestować, aby móc skorzystać ze zwolnienia podatkowego, dokładnie sprawdzając ich politykę inwestycyjną pod kątem zgodności z ustawą o OKI. Podejrzewam, że w tabelach funduszy inwestycyjnych w portalach finansowych pojawią się dodatkowe oznaczenia funduszy, określające zgodność ich polityki inwestycyjnej z możliwością skorzystania ze zwolnienia podatkowego w ramach OKI.
OKI w podmiotach zagranicznych i kolejny poślizg
Dopuszczenie do prowadzenia OKI przez podmioty zagraniczne, prowadzące swoją działalność w Polsce poprzez oddział – ta uwaga SII została uwzględniona. Zatem, jeśli tylko podmiot zagraniczny prowadzi w Polsce swój oddział, będzie mógł zaoferować inwestorom nowy produkt inwestycyjny.
Rezygnacja z obniżonego do 50 tys. zł limitu zwolnienia podatkowego OKI w pierwszym roku (a w zasadzie półroczu) działania OKI – ta propozycja straciła na aktualności, dotyczyła bowiem sytuacji, że ustawa o OKI wejdzie w życie w połowie 2026 roku. Tymczasem zgodnie z nowym projektem ustawy wejście w życie OKI zostało przesunięte na 1 stycznia 2027 roku.
Czy jednak ten termin zostanie dotrzymany? Najpierw ministerstwo zmarnowało niemal dwa lata na mamienie inwestorów kłamstwami, że zniesiony zostanie podatek Belki do 100 tys. zł dla inwestycji długoterminowych.
Teraz, po 7 miesiącach od zapowiedzenia OKI, mamy wreszcie projekt ustawy, który jednak musi przejść jeszcze kilka etapów procesu legislacyjnego, zanim trafi do Sejmu. Od uchwalenia ustawy i podpisu prezydenta do jej wejścia w życie potrzebny jest też konkretny odstęp czasu, wymaga ona bowiem wdrożenia zmian w systemie informatycznym fiskusa. A bądźmy szczerzy – dla polityków OKI to nie jest zbyt istotna sprawa, nie sądzę więc, żeby dalsze procesowanie ustawy przebiegało zbyt żwawo. Możliwa jest więc sytuacja, że start OKI będzie jeszcze przesuwany. A pamiętajmy, że już parę miesięcy temu minęła połowa kadencji obecnego Sejmu. W wariancie pesymistycznym OKI może więc w ogóle nie wystartować.
Znika „własność prywatna”...
Z innych zmian zawartych w projekcie ustawy, jakie jeszcze warto odnotować, z ustawy wykreślono zapis wskazujący, że „aktywa stanowią prywatną własność inwestującego”. Zapis ten wprowadzono wcześniej prawdopodobnie ze względu na chęć bezpośredniego zagwarantowania, że środki z OKI nie będą mogły być zagarnięte przez państwo, tak jak to się stało z częścią środków przechowywanych w OFE. Podobny zapis znajduje się w ustawie o PPK.
W przypadku zaktualizowanej wersji projektu ustawy o OKI zapis ten usunięto. Uwagi w tym zakresie napłynęły m.in. od Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, Związku Banków Polskich oraz Izby Domów Maklerskich, zgłaszających wątpliwości co do rozumienia tego zapisu, choć nie wszystkie uwagi proponowały wykreślenia tego zapisu w całości. UKNF wskazywał m.in., że „Pojęcie »prywatnej własności« jest nieznane kodeksowi cywilnemu. Art. 140 kc. definiuje jedynie ‘własność’. Proponujemy odstąpienie od przymiotnika „prywatna”, który nie wyjaśnia, czym własność prywatna różni się od własności”.
Dodatkowo powstawała wątpliwość w przypadku rachunków bankowych. Zgodnie z prawem środki na nich zgromadzone są własnością banku, zatem „bankowe OKI”, na którym środki byłyby własnością prywatną, zmieniałoby całkowicie charakter takiego rachunku.
... a pojawia się „profil inwestycyjny” i „parasol”
Do projektu dodano natomiast obowiązek ustalania profilu inwestycyjnego w ramach OKI prowadzonych przez banki oraz dobrowolne fundusze emerytalne. Instytucje te będą zobowiązane do informowania inwestora o zgodności produktu z jego profilem inwestycyjnym lub o jej braku wraz ze wskazaniem bardziej adekwatnych klas aktywów. W przypadku banku może się więc okazać, że potencjalny klient usłyszy, iż bardziej odpowiednie dla niego są produkty o wyższym poziomie ryzyka inwestycyjnego, niż lokaty bankowe.
Ostatnią zmianą, o której warto wspomnieć, jest możliwość zawarcia umowy parasolowej w ramach OKI. W efekcie instytucja oferująca taki produkt (np. bank posiadający biuro maklerskie i/lub oferujący fundusze inwestycyjne) będzie mógł zaoferować w ramach jednego produktu możliwość gromadzenia środków w różnych rodzajach aktywów.
Na ważną sprawę wskazuje też Michał Żuławiński z SII – choć aktywa denominowane w walutach obcych nie będą podlegały pod limit 100 tys. zł zwolnienia podatkowego z podatku od aktywów w ramach OKI, jeśli inwestor zaangażuje w nie kapitał w ramach OKI, to nie będą one podlegały „podatkowi Belki”, bo ten w ramach OKI nie obowiązuje.
Inwestorzy oczekiwali od rządzących prostego rozwiązania dającego ulgę w podatku Belki. W zamian otrzymujemy nowy podatek z progiem zwalniającym, który jednak zostaje obwarowany sporą liczbą wyjątków. Idąc tą drogą, wprowadzamy od już skomplikowanego systemu podatkowego kolejną dużą komplikację. A paleta instrumentów finansowych w postaci listy kwalifikowanej może stać się dla inwestora polem minowym, gdzie każde nierozważne stąpnięcie zaowocuje brakiem możliwości skorzystania ze zwolnienia podatkowego. Dlaczego idziemy w stronę dalszego komplikowania, a nie upraszczania systemu podatkowego – to dla mnie jest kompletnie niezrozumiałe.
