Rządowa komisja zarekomendowała zmianę reguł w polityce inwestycyjnej państwowego funduszu majątkowego Norwegii. Jeden z największych globalnych inwestorów może wkrótce otworzyć portfel dla czołowych zachodnich koncernów zbrojeniowych, które dotychczas były wykluczone pola widzenia funduszu. Propozycją jest też ograniczenie roli Rady Etyki funduszy, który swego czasu wpisał Orlen na listę obserwacyjną.
Norweski państwowy fundusz majątkowy staje w obliczu konieczności redefinicji swojej polityki inwestycyjnej. Ponad połowa aktywów ulokowana jest w Stanach Zjednoczonych, jednak struktura portfela akcyjnego budzi coraz większe obawy o ryzyko koncentracji.
Zaledwie dziesięć spółek – na czele z tzw. big techami jak Nvidia, Apple czy Amazon – odpowiada za ponad 20 proc. łącznej wartości akcyjnych aktywów funduszu. Na ten problem wskazuje minister finansów Jens Stoltenberg były sekretarz generalny NATO, podkreślając, że tak wąska ekspozycja potęguje wrażliwość portfela na zawirowania rynkowe.
Były sekretarz NATO naciska na zmianę polityki
To na jego prośbę powołana przez rząd komisja ponowne przyjrzała się zasadom etyki, powołując się na zmiany w globalnej architekturze bezpieczeństwa i zależność Norwegii od parasola nuklearnego NATO. Rząd Norwegii powołał komisję do przeglądu ram etycznych funduszu na wniosek norweskiego parlamentu z listopada ubiegłego roku. Aktualne wytyczne etyczne zostały ostatnio zmienione przez Ministerstwo Finansów w 2021 roku.
Mandat komisji podkreśla, że Norwegia stoi obecnie w obliczu najpoważniejszej sytuacji w polityce bezpieczeństwa od czasów II wojny światowej. Łańcuchy wartości firm są coraz bardziej złożone i często obejmują rozległą sieć podwykonawców z wielu krajów. Co więcej, granica między technologią wojskową a cywilną stała się bardziej niewyraźna. „Coraz trudniej jest wyznaczyć wyraźną granicę i określić, co stanowi przyczynę poważnych naruszeń fundamentalnych norm etycznych” – powiedział Stoltenberg.
Rekomendacja komisji: wyjątki dla firm zbrojeniowych z państw sojuszniczych
Ja podał Reuters norweska komisja proponuje taką zmianę przepisów w polityce inwestycyjnej funduszu, które umożliwiłyby mu inwestowanie w producentów broni pochodzących z sojuszniczych państw posiadających broń jądrową. Obecne zasady funduszu uniemożliwiają mu kupowanie akcji w spółkach takich jak Airbus, Boeing, BAE Systems, Lockheed Martin, Safran, Thales, czy Northrop Grumman, które są zaangażowane w łańcuch dostaw przy produkcji czy przenoszeniu arsenału jądrowego.
Proponowane nowe przepisy przewidują wyjątek dla przedsiębiorstw mających siedzibę w państwie posiadającym broń jądrową na mocy traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej i będących sojusznikami Norwegii, członka NATO. „Kilka europejskich i amerykańskich firm produkujących komponenty do broni jądrowej może zatem zostać ponownie uwzględnionych” – stwierdziła Komisja w swoim raporcie.
Organizacje pozarządowe, w tym Norweski Czerwony Krzyż, twierdzą, że legitymizowałoby to inwestowanie w broń masowego rażenia. „Sposób, w jaki Norwegia inwestuje znaczne kwoty, przyczynia się do wyznaczania globalnych standardów” – stwierdził Czerwony Krzyż w swoim piśmie do komisji. „Świat się zmienia (…). Trudno odróżnić produkty cywilne od wojskowych” – powiedział z kolei w środę agencji Reuters Jens Stoltenberg.
Mniejsza rola Rady ds. Etyki?
Komisja proponują osłabienie roli niezależnej Rady ds. Etyki poprzez rezygnację z upubliczniania jej raportów. Taki krok ma wyeliminować gwałtowne przeceny akcji spółek, które wyklucza rada lub które wpisuje na tzw. listę obserwacyjną. Przypomnijmy, że na taką listę w 2023 r,. trafił Orlen w związku z przejęciem przez koncern wydawnictwa Polska Press. Na początku 2025 r. spółka została z niej wykreślona, chociaż wydawca prasy dalej znajdował się (i znajduje) pod kontrolą koncernu. Fundusz jednak zredukował zaangażowanie w spółce do promili.
Norges Bank Investment Managament, zarządzający funduszem stosuje rygorystyczną politykę inwestycyjną. Na liście spółek pod obserwacją oraz wykluczonych umieszcza szereg firm z całego świata, kierując się takimi kryteriami, jak m.in. wpływ na zmiany klimatu, prawa człowieka czy przejrzystość podatkowa. Rekomenduje je Rada ds. Etyki jako niezależny organ.
Na koniec czerwca 2026 roku Norweski Fundusz Majątkowy posiadał aktywa o wartości 22,70 bln koron norweskich (prawie 2,3 bln dolarów), z czego 72,1 proc. przypadło na akcje, 25,8 proc. na obligacje, 1,6 proc. na nieruchomości i 0,5 proc. na infrastrukturę energii odnawialnej znajdującą się poza obrotem giełdowym. Fundusz posiadał akcje 75 spółek notowanych na GPW o łącznej wartości ponad 2,36 mld dolarów.
