W walce z oszustwami większą nadzieję pokładamy w bankach niż w policji, a młodzi gorzej radzą sobie z rozpoznawaniem scamów niż starsi – to tylko dwa z zaskakujących wyników najnowszego badania „Barometr Scammingu”. Raport po raz pierwszy pokazuje także odczyty dwóch wskaźników – dynamiki scamu i podatności na oszustwa.
W ciągu ostatnich 12 miesięcy z próbą oszustwa spotkało się ponad 80 proc. Polaków. 30 proc. z nich rozpoczęło wykonywanie kroków, o które prosili przestępcy. 16 proc. ostatecznie dało się nabrać. Tak wygląda punkt wyjścia do diagnozy problemu scammingu w Polsce zaprezentowanej w najnowszym raporcie z badania „Barometr Scammingu”.
Wnioski z analiz są wielokrotnie zaskakujące. To właśnie młodzi konsumenci, wychowani w cyfrowym otoczeniu, częściej dają się nabrać na sztuczki oszustów. Są także bardziej podatni na manipulację i zagrożenia oraz gorzej radzą sobie z rozpoznawaniem zagrożenia. Ponad 50 proc. z tej grupy użytkowników sieci nie potrafi zweryfikować pracownika banku.
34 proc. Polaków wierzy w to, że banki mogą skutecznie chronić przed oszustwami. Sektor bankowy znalazł się tutaj wyżej niż chociażby policja, operatorzy telekomunikacyjni czy wyspecjalizowane komórki odpowiedzialne za reagowanie na cyberzagrożenia. Jednocześnie tylko 46 proc. ofiar oszustw zgłasza ten fakt jakiejkolwiek instytucji. Jedna trzecia nie wierzy w skuteczność takich kroków.
Na tym tle nieźle prezentują się zachowania prewencyjne podejmowane przez Polaków. 56 proc. deklaruje, że ma zastrzeżony numer PESEL, 76 proc. korzysta z uwierzytelnienia wieloskładnikowego. Ponad dwie trzecie badanych nie klika w linki od nieznanych nadawców, ale tylko 40 proc. sprawdza zawsze adres strony wymagającej logowania.
Debiutują dwa ważne wskaźniki
W badaniu zaprezentowano po raz pierwszy na polskim rynku Indeks Podatności na Scam (IPS), w którym zdiagnozowano predyspozycje psychologiczne, postrzeganie ryzyka oraz zachowania ochronne respondentów. Odczyt wyniósł 36,4 (w skali od 0 do 100) i mieści się na umiarkowanym poziomie. Dla osób poniżej 30 lat wartość miernika była jednak sporo wyższa – 43,7. Odpowiada za to fakt, że młodzież i młodzi dorośli działają bardziej impulsywnie i mniej krytycznie podchodzą do spotykanych ludzi i informacji.
Obawy przed oszustwami są znacznie większe, niż wynikałoby to ze skali faktycznie doznawanych szkód. Pokazuje to drugi z indeksów zaprezentowanych w raporcie – Barometr Dynamiki Scamu (BDS). Miernik składa się z trzech elementów: ekspozycji (jak często kontaktują się z nami oszuści?), oddziaływania scamu (jakie straty ponosimy?) oraz postrzeganej zmiany zagrożenia. Odczyt indeksu wyniósł 38,3. Składowe wskazują, że dynamika presji związanej ze scamem w Polsce jest umiarkowana. Napędza ją przede wszystkim percepcja rosnącego zagrożenia.
Cykliczna diagnoza
Barometr jest cyklicznym badaniem monitorującym skalę, formy i ewolucję oszustw, z którymi spotykają się konsumenci. Reprezentatywna dla ogółu populacji próbka tysiąca osób w wieku 16-65 lat odpowiada na zestaw pytań w ramach wywiadu w technice CAWI. Pierwsza fala badania miała miejsce w sierpniu 2026 r.
Badanie powstało w ramach projektu „Scamming Out 2026!” prowadzonego przez „Puls Biznesu” oraz Bankier.pl. Partnerem badania jest Minds&Roses, a partnerami raportu – Visa i PKO Bank Polski. Raport można pobrać tutaj.
