REKLAMA

Wcale nie tak łatwo napisać testament. Oto jakie problemy mogą czyhać na piszącego

2021-02-27 06:00
publikacja
2021-02-27 06:00
fot. BrAt82 / Shutterstock

Celem artykułu będzie wyjaśnienie, w jaki sposób prawidłowo sporządzić testament – tak aby wywołał on zamierzone przez testatora (osobę sporządzającą testament) skutki prawne. Często bowiem jest tak, że pomimo fizycznego istnienia dokumentu, z którego treści wynika, iż jest testamentem, dokument taki jest – upraszczając – nieważny. Powoduje to duże problemy w realizacji ostatniej woli spadkodawcy i przyczynia się do powstawania sporów rodzinnych rozwiązywanych często na drodze sądowej.

Czym właściwie jest testament?

Najogólniej, testamentem można nazwać dokument, w którego treści osoba go sporządzająca rozdysponowuje (mówiąc językiem kodeksu cywilnego – „rozrządza”) swoim majątkiem na wypadek śmieci, a więc wyraża wolę, ażeby po jej śmierci majątek (lub konkretne składniki majątkowe) przypadły danej osobie lub innemu podmiotowi (np. fundacji czy organizacji pożytku publicznego).

Najprostszą – i chyba najbardziej popularną – formą testamentu jest testament pisemny (holograficzny, własnoręczny). Innymi formami testamentów są: testament notarialny, allograficzny (urzędowy), ustny, podróżny i wojskowy. Ze względu na ramy artykułu omówiony zostanie wyłącznie testament pisemny.

Kto może napisać testament?

Przede wszystkim, testament musi zostać w całości napisany odręcznym pismem spadkodawcy – na tyle czytelnym, ażeby dało się odtworzyć jego treść. Niedopuszczalnym jest zatem spisanie testamentu przez osobą trzecią, której testator dyktuje treść testamentu, choćby następnie sam go podpisał, jak również sporządzenie testamentu na komputerze, a następnie jego wydrukowanie i podpisanie. Nieważnym będzie testament napisany ręką spadkodawcy, która to ręka była podtrzymywana czy prowadzona przez osobą trzecią. Jak wynika  powyższego, testament mogą sporządzić wyłącznie osoby umiejące (i mogące) czytać i pisać.

Choć mowa o piśmie „odręcznym” to jednak ważnym będzie testament napisany przez spadkodawcę ustami, nogą czy protezą – jeżeli na co dzień posługuje się on takimi sposobami pisania (co może mieć zastosowanie na przykład w sytuacji osób kalekich).

Czy pisać i w jakim języku?

Testament może być sporządzony przy użyciu dowolnego narzędzia pisarskiego (np. ołówka, długopisu) na dowolnym materiale (najczęściej będzie to papier). Ważne tylko, żeby treść testamentu została uwieczniona i żeby dało się ją odtworzyć. Bez znaczenia pozostaje język, w którym testament zostanie sporządzony – pod warunkiem jednak, że spadkodawca znał ten język i dokonał świadomego wyboru słów, które następnie włączył do jego treści.

Jak opisać swoją wolę?

Treść testamentu musi odzwierciedlać wolę testatora, a więc zawierać dyspozycje co do jego majątku. Nie trzeba przy tym używać wyszukanego czy specjalistycznego słownictwa, bowiem istotnym jest tylko, ażeby dało się odczytać intencje spadkodawcy. Testament może więc zawierać sformułowania: „do całości spadku po mnie powołuję syna Mirka”, „chcę, żeby całość spadku – po połowie - otrzymały moja córka Kasia i wnuczka Zosia”.

Jeżeli taka jest wola spadkodawcy, powinien on wymienić osobę lub osoby, które powołuje do spadku – wraz z określeniem, jakie części jego majątku mają otrzymać. W sytuacji kiedy spadkodawca powołał do spadku lub do oznaczonej części spadku kilku spadkobierców, nie określając ich udziałów spadkowych, dziedziczą oni w częściach równych.

W tym miejscu należy zasygnalizować, że możliwym jest wskazanie w testamencie, że określone składniki majątku mają przypaść określonej osobie, np. „moją ostatnią wolą jest, żeby moje mieszkanie otrzymała córka Kasia”, „chcę, żeby moją kolekcję monet otrzymała moja wnuczka Zosia”. Jednak w tej sytuacji – wobec każdego konkretnego przypadku – takie dysponowanie majątkiem może być uznane za powołanie do całości spadku (kiedy dane przedmioty majątkowe wyczerpują prawie cały spadek) bądź wprowadzenie tzw. zapisu, czyli zobowiązania spadkobiercy testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (np. w sytuacji kiedy w skład spadku wchodzi sześć nieruchomości, zapisem będzie przeznaczenie dla danej osoby jednej z nieruchomości, której wartość stanowi jedynie małą część spadku).

Niezbędnym elementem testamentu jest osobisty podpis spadkodawcy złożony pod tekstem testamentu (jest to rozwiązanie najbezpieczniejsze). Najczęściej przybierze on postać imienia i nazwisko, ale dopuszczalnym jest złożenie podpisu składającego się z pierwszej litery imienia i pełnego nazwiska czy samego nazwiska. Spadkodawca może podpisać się również pseudonimem, jeżeli stale się nim posługiwał. Nie będzie skutecznym podpis składający się z parafy (skrótu imienia i nazwiska) ani inicjałów czy złożony przy pomocy pieczątki lub wydruku.

Wreszcie, testament należy opatrzyć datą, jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Data powinna być wskazana w formie: dzień-miesiąc-rok. Nie jest przy tym wykluczone określenie daty w taki sposób, który nie nasuwa wątpliwości co do dnia sporządzenia testamentu, np. „sporządzono w dniu moich 90. urodzin”. Dodatkiem może być wskazanie godziny sporządzenia testamentu, choć może mieć to znaczenie właściwie tylko w sytuacji sporządzenia kilku testamentów tego samego dnia.

Wprowadzanie zmian

Z dodatkowych informacji dotyczących testamentu należy wspomnieć, że testament własnoręczny może być sporządzony, zmieniony, uzupełniony i odwołany w każdym czasie – w tej samej własnoręcznej formie i tylko w sytuacji, kiedy testator posiada zdolność testowania, a więc nie występują u niego takie zaburzenia stanu zdrowia psychicznego, które uniemożliwiają swobodne i świadome wyrażenie ostatniej woli. Może on dokonać tych czynności wyłącznie osobiście, co wyklucza działanie przedstawiciela.

Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy, a więc niedopuszczalnym jest sporządzenie wspólnego testamentu, np. przez małżonków.

Co do zasady, zastrzeżenie warunku lub terminu, uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uważane jest za nieistniejące. Spadkodawca nie może zatem skutecznie uzależnić otrzymania spadku np. od ukończenia przez spadkobiercę studiów z wyróżnieniem czy posiadania trójki dzieci.

Spadkodawca może dokonać podstawienia na wypadek, gdyby inna osoba powołana jako spadkobierca ustawowy lub testamentowy nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą (np. „jeżeli moja córka Kasia nie zgodzi się przyjąć spadku, chcę żeby całość spadku otrzymał mój syn Wojtek”).

Spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę polecenie, a więc obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania (np. „synowi Wojtkowi polecam wystawienie mi nagrobka z granitu”, „córce Kasi polecam, ażby z otrzymanego spadku wpłaciła tysiąc złotych na rzecz fundacji XYZ”).

Spadkodawca może w testamencie powołać wykonawcę lub wykonawców testamentu, którzy winni dokonać wszelkich starań do realizacji ostatniej woli testatora (np. „chcę, żeby wykonawcą testamentu był Krzysztof Kowalski”).

Nierzadkimi są sytuacje, w których testament przypadkowo zginął lub uległ zniszczeniu, np. w sytuacji, kiedy testament został sporządzony wiele lat przed śmiercią testatora. Chcą zapewnić realizację ostatniej woli spadkodawcy, ustawodawca dopuszcza możliwość udowodnienia przez spadkobierców, że testament istniał. Muszą oni jednak udowodnić jego treść (np. w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku).

Wydziedziczenie

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku: 1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; 2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; 3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. „wydziedziczam syna Wojtka, ponieważ od czasu mojego wypadku nie udzielał mi żadnej pomocy, nie opiekował się mną, zerwał ze mną kontakt, ubliża mi przy rodzinie i znajomych, uniemożliwia spotkania z moimi wnukami”).

Testament nieważny

Warto podkreślić, że tylko poprawne sporządzenie testamentu wywoła skutki prawne. W przypadku bowiem nieważności testamentu lub bezskuteczności jego postanowień wola spadkodawcy nie zostanie zrealizowana, a w miejsce dziedziczenia z testamentu wejdzie kodeksowe dziedziczenie z ustawy, co może być sprzeczne z wolą testatora. Warto zatem poinformować najbliższych członków rodziny o fakcie sporządzenia testamentu, żeby mieli oni wiedzę o woli spadkodawcy i mogli umożliwić jej realizację.

W kwestii procesowych należy wspomnieć, że osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku (a więc – co do zasady – w sądzie właściwym według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy), gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza. Za bezzasadne uchylenie się od złożenia testamentu może grozić grzywna do wysokości 3.000 zł. Osoba taka będzie również odpowiedzialna za ewentualną szkodę wynikłą z takiego uchylenia się. 

Sporządzenie testamentu wydaje się czynnością prostą, natomiast – w celu rzeczywistej realizacji ostatniej woli spadkodawcy – warto w tym zakresie zasięgnąć profesjonalnej porady prawnej.

apl. adw. Tomasz Dziedziński

adw. Adam Puchacz

Kancelaria JKP Adwokaci z Wrocławia

Źródło:
Tematy
Otwórz konto dla firm i zyskaj do 1200 zł premii!

Otwórz konto dla firm i zyskaj do 1200 zł premii!

Advertisement

Komentarze (0)

dodaj komentarz

Powiązane: Spadki i testamenty

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki