Ministerstwo Cyfryzacji wraz z prokuraturą próbują ustalić, czy doszło do nieprawidłowości przy wykorzystaniu danych z systemu PESEL. Jeśli rzeczywiście doszło do takiej sytuacji, dane mogły trafić do osób niepowołanych. W jaki sposób mogą zostać wykorzystane i co może nam grozić?
W ostatnich dniach media zelektryzowała informacja o możliwym wycieku danych z bazy PESEL. Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało organy ścigania o anomaliach przy pobieraniu przez kancelarie komornicze danych obywateli z bazy. Pięć kancelarii pobrało łącznie 1,4 mln danych. Proces ten wzbudził podejrzenia, bo zapytania wysyłano także w godzinach nocnych.
Wczoraj resort wystosował komunikat, w którym zapewnia, że na obecnym etapie śledztwa prokuratura nie stwierdziła wycieku danych do osób nieuprawnionych, więc nie można mówić o „wycieku danych”. Ministerstwo podało także, że nie mamy też do czynienia z tzw. włamaniem hakerskim, czyli z pokonaniem mechanizmów bezpieczeństwa.
Jednak obywatele zaniepokoili się o bezpieczeństwo swoich danych. Od kilku dni strony Biura Informacji Kredytowej, na których można sprawdzić, czy ktoś nie wziął kredytu na nasze nazwisko, przeżywają oblężenie. Wczoraj strona przestała działać w ogóle. W mediach pojawiło się też kilka informacji mogących wprowadzać w błąd. Niezależnie od tego, czy do wycieku doszło czy nie, spróbujmy usystematyzować wiedzę i odpowiedzieć sobie na kilka ważnych pytań.
ReklamaZobacz także
Czy dostęp do bazy PESEL jest otwarty dla wszystkich?
Nie. Dostęp do tych danych mają tylko podmioty uprawnione. Są to organy administracji publicznej, sądy, prokuratura, policja, Straż Graniczna, Służba Więzienna, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Służba Wywiadu Wojskowego, Służba Celna, Żandarmeria Wojskowa, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencja Wywiadu, Biuro Ochrony Rządu, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Szef Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, organy wyborcze, straże gminne lub miejskie, komornicy sądowi (w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego), organy kontroli skarbowej i wywiadu skarbowego, państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne oraz inne podmioty (w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach) i Polski Czerwony Krzyż (w zakresie danych osób poszukiwanych).
Czy w bazie PESEL znajdują się informacje wyłącznie o osobach, wobec których toczy się postępowanie komornicze?
Nie. Znajdują się tam informacje o wszystkich obywatelach.
Jakie dane znajdują się w bazie?
Oprócz podstawowych danych znajdujących się na dowodzie, w bazie PESEL są też informacje o stanie cywilnym, numerze PESEL małżonka, informacje o miejscu ślubu, oznaczenie aktu ślubu, imiona i nazwiska rodziców, informacje o zameldowaniu i wymeldowaniu, i historia wyjazdów zagranicznych. Szczegółowy spis znajduje się pod tym linkiem.
Jak sprawdzić, które instytucje sprawdzały nasze dane w bazie?
Można to zrobić bezpłatnie, wysyłając zapytanie do Ministerstwa Cyfryzacji. Można to zrobić przez internet wysyłając elektroniczny wniosek podpisany tzw. profilem zaufanym. Żeby to jednak zrobić, trzeba być posiadaczem takiego profilu. Drugim sposobem jest wysłanie papierowego wniosku na adres: Ministerstwo Cyfryzacji, Departament Ewidencji Państwowych, ul. Królewska 27, 00-060 Warszawa, z dopiskiem SRP.
Czy dane PESEL w rękach osoby niepowołanej mogą być dla nas niebezpieczne?
Tak, choć nie jest to wcale proste i wymaga starannych przygotowań. Dane znajdujące się w bazie PESEL można wykorzystać na przykład do sfałszowania dowodu osobistego i sklonowania tożsamości obywatela. Na łamach Bankier.pl wielokrotnie pisaliśmy o handlu „kolekcjonerskimi dowodami osobistymi”. Takie dokumenty można zamówić w internecie za kilkaset złotych. Na pierwszy rzut oka są one nie do rozróżnienia od oryginałów. Oszust może więc nanieść pozyskane z bazy dane na taki dokument i wkleić tam swoje zdjęcie. Taki dokument może posłużyć do wyłudzenia pożyczki z banku lub firmy pożyczkowej. Znajdują się tam bowiem prawdziwe dane Kowalskiego i jeśli bank sprawdzi klienta w bazie BIK lub w Systemie Dokumentów Zastrzeżonych, nie znajdzie tam nic podejrzanego. Przy niskich kwotach kredytów banki i firmy pożyczkowe nie zawsze wymagają dodatkowych dokumentów potwierdzających zarobki.
Pamiętajmy jednak, że wizyta w placówce z podrobionym dokumentem to dla złodzieja tożsamości ogromne ryzyko. Jeśli w międzyczasie właściciel dowodu zastrzeże swój dokument w bazie dokumentów zastrzeżonych, oszust zostanie złapany na gorącym uczynku. Tylko w II kwartale udało się powstrzymać 1,5 tys. takich prób wyłudzeń na zastrzeżony dowód.
Oszust może też wykorzystać dane z bazy PESEL do tego, by założyć zdalnie konto w banku. Większość banków udostępnia możliwość złożenia konta za pośrednictwem kuriera lub na przelew. Wystarczy, że złodziej złoży wniosek w banku, a kurierowi pokaże podrobiony dowód. Kurier nie pozna się, że przedstawiono mu fałszywkę, zatwierdzi dokument i przekaże do banku. Warto przy tym pamiętać, że złodziej nie musi zamawiać kuriera pod ten adres, który jest na dowodzie (i ze względów oczywistych na pewno tego nie zrobi). W nowych dowodach nie ma bowiem adresu zamieszkania, a starych nie trzeba wymieniać do momentu, aż wygaśnie ich ważność. Kurier odnotuje jedynie w dokumencie odbioru, że w dowodzie znajduje się inny adres zamieszkania.
Konto bankowe można też aktywować całkowicie przez internet przelewem weryfikacyjnym. Od lipca obowiązują jednak nowe przepisy, zgodnie z którymi banki mają ograniczone możliwości otwierania kont taką metodą. Część banków zrezygnowała więc z tej metody otwierania rachunków. Gdyby oszust chciał otworzyć konto przelewem, musi najpierw chociaż raz udać się do placówki bankowej i spróbować otworzyć rachunek w sposób klasyczny. Dopiero później z takiego rachunku będzie mógł klonować kolejne.
Co oszust może zrobić z rachunkiem bankowym założonym na skradzioną tożsamość?
Oszust może spróbować:
- wyłudzić chwilówkę w firmie pożyczkowej,
- zaciągnąć kredyt w banku,
- założyć konto w serwisie aukcyjnym, wystawiać fikcyjne towary i przyjmować należność,
- przetrzymywać tam środki z nielegalnych źródeł,
- ukrywać dochody przed komornikiem i urzędem skarbowym,
- odsprzedać konto na rynku wtórnym.
Jak sprawdzić, czy ktoś nie wziął kredytu na moje nazwisko?
W związku z wyciekiem danych z bazy PESEL, Biuro Informacji Kredytowej przez najbliższy rok będzie udostępniać bez dodatkowych opłat tzw. alerty BIK. Są to powiadomienia w formie SMS lub e-mail przychodzące w czasie rzeczywistym za każdym razem, kiedy ktoś spróbuje zaciągnąć kredyt. Żeby z nich skorzystać, trzeba założyć bezpłatne konto na stronie bik.pl.
Co zrobić, jeśli dostanę powiadomienie SMS o próbie zaciągnięcia pożyczki na moje dane?
Należy szybko skontaktować się z firmą, która wysłała zapytanie do bazy i poinformować o sprawie policję.
Co zrobić, jeśli ustalę, że moje dane PESEL pobierał z bazy podmiot, który nie miał do tego żadnych podstaw prawnych (np. pobrał je niezasadnie komornik)?
Można zgłosić się do prokuratury z prośbą o nadanie statusu pokrzywdzonego w toczącym się śledztwie. Osoba o takim statusie będzie miała wgląd w akta toczącej się sprawy i zgłaszać swoje uwagi.
Co zrobić, jeśli obawiam się, że dane z bazy PESEL mogą zostać wykorzystane przez oszustów dopiero w przyszłości?
W takiej sytuacji można zastrzec dowód osobisty i wyrobić nowy dokument. Można to zrobić osobiście w placówce banku. Aktualna lista przyjmująca wnioski o zastrzeżenie dowodu znajduje się na tej stronie.
