W swoim niedawnym raporcie, Narodowy Bank Polski ocenił wpływ prezydenckiego planu dla frankowców na kondycję sektora bankowego. Warto wziąć pod lupę również skutki, jakie proponowane rozwiązania będą miały dla samych kredytobiorców. Z punktu widzenia frankowców, nie tylko kurs konwersji kredytów ma duże znaczenie. Równie istotne jest to, czy po restrukturyzacji „hipoteki” zostanie zachowana stopa referencyjna LIBOR. Raty kredytu opartego na stawce WIBOR 3M, mimo umorzenia części długu, za kilka lat mogą być wyższe, niż obecne płatności frankowców.
„Kurs sprawiedliwy” premiuje kredytobiorców z lat 2007-08
Prezydencki projekt ustawy o sposobach przywrócenia równości stron niektórych umów kredytu i umów pożyczki, przewiduje cztery opcje dla frankowców. Przekazanie lokum bankowi w zamian za zwolnienie z długu, jest najbardziej radykalnym rozwiązaniem. Można przypuszczać, że zdecydowana większość frankowców wybrałaby pomniejszenie długu poprzez zwrot spreadów (razem z odsetkami) oraz jeden z dwóch wariantów konwersji kredytu według tzw. „kursu sprawiedliwego”. W ramach ugody z bankiem, kredyt ma zostać przeliczony z wykorzystaniem wspomnianego kursu lub niższej stawki, ale jednocześnie dojdzie do zmiany stopy referencyjnej (z LIBOR-u CHF na WIBOR).
Zapisy prezydenckiej ustawy wskazują, że po zastosowaniu rozwiązania przymusowego dla banku i konwersji długu według „kursu sprawiedliwego” (drugi wariant), stopa referencyjna pozostanie bez zmian. Niezależnie od wybranego wariantu (ugoda z bankiem/przymusowa restrukturyzacja), marża kredytu nie powinna wzrosnąć. Można oczekiwać, że w ramach ewentualnych ugód z klientami, banki będą się godziły na zastosowanie kursu nie niższego niż „kurs sprawiedliwy”.
Skutki uwzględnienia „kursu sprawiedliwego” możemy przeanalizować na przykładzie trzech kredytów indeksowanych kursem CHF/PLN. Te modelowe zobowiązania pochodzą ze:
- stycznia 2006 r. (250 000 zł/104 477 CHF, 25 lat, marża: 1,45%, raty równe,
- stycznia 2007 r. (300 000 zł/128 848 CHF, 30 lat, marża: 1,25%, raty równe),
- stycznia 2008 r. (350 000 zł/161 965 CHF, 35 lat, marża: 1,75% raty równe).
Poniższy wykres przedstawia skutki zwrotu spreadów (bez odsetek) oraz uwzględnienia „kursu sprawiedliwego”. Taki wariant jest mniej korzystny dla klienta, niż konwersja zadłużenia według początkowego kursu CHF/PLN. Zastosowanie opcji proponowanej przez Prezydenta skutkuje obniżką długu o 24% (wariant 1), 29% (wariant 2) i 39% (wariant 3).
Przeliczenie długu po pierwotnym kursie CHF/PLN (bez zwrotu spreadów), obniża zobowiązanie kredytobiorcy o 42% (wariant 1), 44% (wariant 2) i 48% (wariant 3). Bardziej radykalne rozwiązanie skutkowałoby spadkiem salda zadłużenia frankowca poniżej kwoty, którą musi spłacić osoba posiadająca bardziej bezpieczny kredyt bez indeksacji (o identycznych parametrach).
Część „złotówkowców” mogłaby protestować przeciwko takiemu wynikowi konwersji. Wątpliwości budzi też propozycja Prezydenta. Warto zwrócić uwagę, że „kurs sprawiedliwy” premiuje osoby, które zaciągając kredyt przy kursie franka wynoszącym 2,00 zł - 2,20 zł, podjęły najbardziej ryzykowną decyzję.
Zamiana stopy referencyjnej wywoła problemy w przyszłości …
Redukcja salda zadłużenia frankowca, w oczywisty sposób wpłynie na wysokość rat. Poniższa tabela prezentuje zmiany dotyczące przykładowych kredytobiorców, którzy skorzystali ze zwrotu spreadów oraz konwersji według „kursu sprawiedliwego”. Efekt takiej operacji będzie korzystny dla dłużnika, jeżeli zostanie zachowana stopa referencyjna LIBOR (np. LIBOR CHF 3M). Gdyby restrukturyzacja kredytów według planu Prezydenta odbyła się już w lutym 2016 roku, to po zwrocie spreadów, użyciu „kursu sprawiedliwego” i zachowaniu stopy referencyjnej LIBOR CHF 3M (-0,75%) oraz pierwotnego okresu spłaty, rata przykładowych frankowców spadłaby o:
- 239 zł (16%) - wariant 1,
- 356 zł (23%) - wariant 2,
- 640 zł (35%) - wariant 3.
W przypadku ugody z klientem, bank musiałby zastosować stopę referencyjną WIBOR 3M (1,70%). Wtedy zmiana raty wyniosłaby:
- +7 zł (0%) - wariant 1,
- -30 zł (-2%) - wariant 2,
- -224 zł (-12%) - wariant 3.
Trzeba zwrócić uwagę, że po bardzo prawdopodobnym wzroście stopy WIBOR 3M do poziomu 3,00%, były frankowiec co miesiąc musiałby zapłacić większą sumę niż obecnie (patrz poniższa tabela). Ta różnica wyniosłaby 204,67 zł (wariant 1), 240,42 zł (wariant 2) oraz 126,34 zł (wariant 3).
Wyniki przykładowych obliczeń wskazują, że zamiana stopy referencyjnej z LIBOR-u na WIBOR, w niedalekiej przyszłości będzie skutkować sporym wzrostem rat zrestrukturyzowanego kredytu. Można zadać sobie pytanie, dlaczego konwersja w drodze ugody z bankiem, która powinna być domyślnym i preferowanym wariantem, przewiduje rozwiązanie mniej korzystne dla kredytobiorcy (tzn. zamianę stopy referencyjnej).
Ustawa frankowa wypunktowana przez prawników
Czy projekt ustawy o sposobach przywrócenia równości stron niektórych umów kredytu i pożyczki jest zgodny z zasadami konstytucyjnymi i jakie mogą być skutki wprowadzonych rozwiązań? Takie pytania postawiono ekspertom, którzy na zlecenie ZBP przygotowali analizy proponowanej regulacji. Profesorowie Cezary Kosikowski i Marek Chmaj nie pozostawili suchej nitki na propozycji prezydenta.
