- W resorcie trwają prace nad projektem przepisów dotyczących zagospodarowania tekstyliów, gdy staną się odpadami - poinformowała wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska. Ma to na celu dostosowanie polskiego prawa do wymogów Unii Europejskiej i jednocześnie ma stanowić odpowiedź na tzw. kryzys odpadowy. Kwestia, kto poniesie koszty takich odpadów, pozostaje wciąż otwarta.
Polska wkrótce będzie musiała wdrożyć system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) dla tekstyliów. Zgodnie z tym mechanizmem to producenci, w tym firmy wprowadzające na rynek ubrania i obuwie, będą finansowo odpowiadać za odpady powstałe np. ze zniszczonych już ubrań - w duchu zasady "zanieczyszczający płaci".
Przepisy dotyczące odpowiedzialności producentów za tekstylia zostały przyjęte przez Parlament Europejski we wrześniu ubiegłego roku.
Wiceszefowa resortu klimatu i środowiska Anita Sowińska poinformowała, że zmiany legislacyjne dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) dla tekstyliów muszą zostać przygotowane do połowy czerwca 2027 roku, a sam system powinien być wprowadzony do kwietnia 2028 roku. - Obecnie jesteśmy w fazie koncepcyjnej, w której określimy, jak ROP ma być skonstruowany – dodała.
ROP ma polegać na tym, że firmy wprowadzające na rynek tekstylia będą ponosić koszty zagospodarowania produktów od początku do końca ich cyklu życia. Jak podkreśliła Sowińska, jest to odpowiedź na narastający problem zalewu niskiej jakości odzieżą z Chin i innych krajów - ROP oraz powiązane rozwiązania organizacyjne i finansowe mają stanowić odpowiedź na kryzys odpadowy – zaznaczyła.
Bez odpowiedniego finansowania, nie będzie recyklingu
System obejmuje koszty zagospodarowania odpadów, ponownego użycia i napraw, co ma promować gospodarkę o obiegu zamkniętym. Resort organizuje już pierwsze spotkania prekonsultacyjne, aby uwzględnić postulaty branży i strony społecznej. Sowińska podkreśliła, że ustawa w sprawie ROP dla tekstyliów jest "bardzo potrzebna", bo bez odpowiedniego finansowania gospodarki tekstyliami nie będzie skutecznego recyklingu i ponownego wykorzystania tego typu produktów.
Sowińska podkreśliła, że ze względu na termin wejścia w życie przepisów (do połowy czerwca 2027 r.) projekt ustawy wraz z oceną skutków regulacji powinien zostać opublikowany w Rządowym Centrum Legislacji w 2026 roku.
Wiceminister wskazała kilka wyzwań przy tworzeniu ROP dla tekstyliów. Chodzi m.in. o skuteczne włączenie organizacji pozarządowych, np. do wsparcia charytatywnych zbiórek używanych ubrań, przygotowanie systemu zbierania danych - naturalnym kandydatem w jej ocenie jest BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz gospodarce odpadami), choć może wymagać rozszerzenia. Wskazuje także na ekomodulację, czyli dostosowanie opłat do wpływu produktu na środowisko. Celem jest motywowanie producentów do projektowania ubrań i obuwia tak, by łatwiej je było przetworzyć lub ponownie wykorzystać.
Łatwodostępne, bliskie konsumentowi punkty zwrotu
Sowińska podkreśliła, że resort klimatu chce, aby punkty zwrotu tekstyliów były "blisko konsumenta", ułatwiając oddawanie zużytych ubrań. Obecny system oparty jest na Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), ale "to pewne minimum" i wymaga rozbudowy. Od 1 stycznia 2025 roku, zgodnie z przepisami, konsumenci muszą oddawać tekstylia do PSZOK-ów, co pozwala na kilkukrotnie większe zbieranie używanych produktów.
Sowińska przypomniała też, że trwają prace nad ustawą dotyczącą rozszerzonej odpowiedzialności producentów za opakowania - Podczas konsultacji otrzymaliśmy ok. 1700 uwag, teraz kończymy ostatnie szlify. Projekt powinien trafić do Komitetu ds. Europejskich i Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu do połowy marca, a następnie do Stałego Komitetu Rady Ministrów (SKRM) - wyjaśniła.
Wyzwanie nie tylko dla Polski
W ustawie o ROP mają być wdrożone przepisy unijnego rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), którego celem jest ograniczenie negatywnego wpływu opakowań i odpadów opakowaniowych na środowisko - To wyzwanie dla wszystkich krajów, bo rozporządzenie PPWR ukazało się w styczniu 2025 roku, ale inne państwa również pracują nad jego wdrożeniem - podkreśliła wiceminister klimatu.
Projekt ustawy o opakowaniach, opublikowany w połowie sierpnia 2025 r., wprowadza nowy model ROP dla opakowań. Zakłada m.in. opłatę opakowaniową, naliczaną od każdego kilograma wprowadzanego na rynek opakowania, różną w zależności od materiału, a także dwuletni okres przejściowy, po którym od 2028 r. system ma być w pełni wdrożony.
Według szacunków w Ocenie Skutków Regulacji, w 2028 r. wpływy z opłaty opakowaniowej mogą przekroczyć 5 mld zł, co pozwoli sfinansować funkcjonowanie systemu. Nowe przepisy mają ograniczyć ilość odpadów opakowaniowych, poprawić poziomy recyklingu oraz odciążyć finansowo gminy i mieszkańców.
oprac. WM
