W starej części Czerwińska nad Wisłą, przy wąskich uliczkach stoją urokliwe parterowe domki. Chłonąc senną atmosferę miasteczka, trudno sobie wyobrazić gwar, jaki musiał tu panować przed 500 laty. W XV i XVI w. Czerwińsk był bowiem ważnym ośrodkiem handlu zbożem. Miasto często odwiedzali królowie, właśnie tutaj nadając swoje przywileje. Kres epoce dobrobytu położył "potop" szwedzki. Czerwińsk nigdy już nie wrócił do dawnej świetności. W 1869 r. miastu odebrano prawa miejskie.
Pamiątkami wielowiekowej historii są kościół i klasztor wzniesione na wysokiej wiślanej skarpie. Pochodząca z pierwszej połowy XII w. bazylika pw. Zwiastowania NMP należy do bardzo nielicznych na Mazowszu zabytków romańskich. Mimo późniejszych zmian architektonicznych świątynia zachowała wiele oryginalnych elementów. Dwie wysokie, kamienne wieże mają wąskie, podwójne okna (biforia) i strzelnice.
Wchodząc do świątyni, należy zwrócić uwagę na kamienny portal z 1140 r. Na lewej kolumnie widać ślady nacięć. Legenda mówi, że są one dziełem rycerzy zmierzających pod Grunwald, którzy ostrzyli miecze o piaskowcową kolumienkę. W pierwszych dniach lipca 1410 r. pod Czerwińskiem zgromadziły się wojska udające się na wojnę z Krzyżakami. Dla pokonania Wisły specjalnie zbudowano most łyżwowy - jak na owe czasy bardzo zaawansowaną technicznie konstrukcję. Po zwycięstwie pod Grunwaldem Władysław Jagiełło powrócił do Czerwińska. Dziękując Bogu za zwycięstwo, złożył w świątyni swoją misiurkę (hełm z czepcem kolczym).
We wnętrzu zachowały się fragmenty malowideł romańskich (największe w Polsce!) oraz cenne freski gotyckie. W ołtarzu głównym znajduje się słynący cudami wizerunek Matki Boskiej Czerwińskiej. Kopię rzymskiego obrazu z bazyliki Santa Maria Maggiore namalował w 1612 r. Łukasz z Łowicza.
W sąsiadującym z bazyliką klasztorze od 1923 r. rezydują salezjanie. Z dziedzińca klasztornego roztacza się rozległy widok na dolinę Wisły i leżącą na drugim brzegu rzeki Puszczę Kampinoską. Nasyciwszy oczy panoramą warto zajrzeć do muzeum misyjnego. Pracujący na placówkach w najodleglejszych zakątkach świata ojcowie zgromadzili bogatą i bardzo zróżnicowaną kolekcję etnograficzną.
zdjęcia: P. Zalewski, B. Konik
