Rok 2025 był czasem zwiększonej niepewności, a otoczenie biznesowe w 2026 r. będzie kształtowane przez dwa najważniejsze trendy: nowe zasady i normy oraz geopolitykę niedoborów – wynika z raportu EY-Parthenon „Perspektywy geostrategiczne w 2026 roku”.
Nowe zasady i normy oznaczają nasilenie działań mających na celu zwiększenie suwerenności gospodarczej poszczególnych państw, co zazwyczaj jest połączone z rosnącym interwencjonizmem państwowym, obejmującym geopolityczną rywalizację o kontrolę lub dostęp do ograniczonych zasobów naturalnych, przede wszystkim wody oraz metali ziem rzadkich. Mocarstwa znajdujące się w kluczowych, czterech regionach – Ameryce Północnej, Azji i Pacyfiku, Europie oraz na Bliskim Wschodzie – nadal będą na tym polu ze sobą mocno rywalizować.
Te trendy będą miały wpływ na wiele sektorów gospodarki, także na źródła energii oraz infrastrukturę przesyłową. Dostawy energii staną się priorytetem dla wielu przedsiębiorstw i rządów. Na niektórych rynkach może zmienić się rola rządu poprzez większe zaangażowanie się w pozyskiwanie i rozwijanie zasobów energetycznych, a także tempa i zakresu transformacji energetycznej - mówi Paweł Bukowiński, partner Zarządzający EY – Parthenon Polska.
Nowe zasady i normy: państwowy interwencjonizm
Państwa o ugruntowanej tradycji interwencjonizmu będą wykorzystywać politykę do kształtowania swoich gospodarek. W niektórych przypadkach można się spodziewać większego nacisku na strategiczne sektory, przy czym presja fiskalna może wymusić kompromis między priorytetami a możliwościami finansowania. Państwowy interwencjonizm będzie polegał na odejściu od tradycyjnych systemów wolnorynkowych na rzecz rządowych narzędzi w strategicznych sektorach.
Uzasadnieniem będą kwestie bezpieczeństwa narodowego. Unia Europejska będzie dążyć do wdrożenia przepisów zmuszających zagranicznych inwestorów do transferu technologii i korzystania z lokalnych zasobów i siły roboczej, a w 2026 r. rozpocznie emisję wspólnego długu o wartości 150 mld EUR do wsparcia unijnej produkcji obronnej w ramach programu Security Action for Europe (SAFE). Polska z tego programu otrzyma prawie 44 mld EUR.
Jednym z elementów działań polityków staną się także zachęty lub wręcz nakazy dotyczące łańcuchów dostaw i wzorców handlu. Wyzwaniem w 2026 r. będą cła, kontrole eksportu i wymogi dotyczące lokalnej zawartości. Unia nie wykluczy zbadania możliwości wprowadzenia większych wymagań dotyczących lokalnej produkcji i pozataryfowych barier. Działania te będą w wielu przypadkach odpowiedzią na chińskie subsydia przemysłowe, zwłaszcza jeśli w wyniku wojen handlowych Chiny przekierują swój eksport z USA do Europy.
Suwerenna sztuczna inteligencja i konflikty cybernetyczne
Liczba konfliktów cyfrowych i cybernetycznych rośnie z powodu eskalacji napięć geopolitycznych i nasilenia konkurencji o kontrolę nad kluczowymi technologiami. Rządy wielu państw wprowadziły środki zapewniające suwerenność cyfrową, koncentrując się na krajowych systemach sztucznej inteligencji, sprzęcie i oprogramowaniu.
Mimo tych działań nadal istnieje zagrożenie dla krajowych operacji cybernetycznych oraz utrudnienia w przeciwdziałaniu atakom hybrydowym, których celem jest zakłócenie funkcjonowania infrastruktury krytycznej i przejęcie wrażliwej własności intelektualnej. Dlatego w 2026 roku rządy będą w coraz większym stopniu traktować zasoby AI, takie jak podstawowe modele, dane szkoleniowe i infrastruktura obliczeniowa, jako priorytet bezpieczeństwa narodowego i coraz ważniejszy element infrastruktury krytycznej – dodaje Paweł Bukowiński.
Geopolityka niedoboru: woda
Woda staje się kluczowym zasobem naturalnym. Już teraz prawie 4 miliardy ludzi ma problemy z dostępem do wody przynajmniej przez jeden miesiąc w roku. Wydobycie i przetwarzanie surowców krytycznych, produkcja półprzewodników i chłodzenie centrów danych wymagają znacznych zasobów wody. W miarę jak kraje rywalizują o przewagę technologiczną prawa do wody i jej wykorzystanie będą zarówno przyczyną, jak i czynnikiem zaostrzającym konflikty polityczne.
W scenariuszach ocieplenia klimatu południowa Europa może doświadczyć spadku przepływu rzek latem nawet o 40%, co zwiększy ryzyko polityczne związane z rolnictwem, energią i napięciami regionalnymi dotyczącymi wody. Także Polska od lat boryka się z problemem suszy. W 2025 roku sytuacja hydrologiczna była wg Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej najgorsza od dziesięciu lat.
Geopolityka niedoboru: krytyczne surowce naturalne
Surowce naturalne, zwłaszcza metale ziem rzadkich, są traktowane przez rządy poszczególnych państw jako element potęgi narodowej, zarówno pod względem konkurencyjności gospodarczej, jak i bezpieczeństwa. W 2026 r. wyścig o zdobycie lub utrzymanie dostępu do metali krytycznych dla technologii cyfrowych, akumulatorów o dużej pojemności i systemów obronnych doprowadzi do powstania nowych wzorców produkcji i handlu.
Popyt na surowce napędzać będzie m.in. konkurencja geopolityczna w zakresie rozwoju sztucznej inteligencji, rosnącej liczby centrów danych, samochodów elektrycznych, a także rosnące wydatki na obronność. Wg Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) popyt na energię elektryczną wzrośnie w 2026 r. o 3,7% – powyżej średniej z ostatniej dekady. To oznacza zwiększone zapotrzebowanie na metale niezbędne do budowy infrastruktury energetycznej.
Można się spodziewać, że kraje mające największe zasoby metali ziem rzadkich, zwłaszcza Ameryki Południowej, Afryki oraz oczywiście Chiny, zmienią swoją politykę. Celem będzie zachowanie wartości zasobów, wykorzystanie wpływów w poszczególnych regionach (np. chińskich w Afryce) oraz budowanie odporności finansowej. Przepisy stosowane przez Państwo Środka od 2020 roku, które ograniczyły wydobycie i eksport metali ziem rzadkich, sprawiły, że globalne łańcuchy dostaw stały się podatne na zakłócenia – uważa Paweł Bukowiński.
Europa: kontynent na rozdrożu
Zmieniający się porządek światowy stanowi wyzwanie dla bezpieczeństwa, konkurencyjności i stabilności politycznej Europy. Nie bez znaczenia są także nowe cła, czyli wyzwanie dla konkurencyjności gospodarek unijnych państw. Dlatego w 2026 r. Komisja Europejska prawdopodobnie wprowadzi dodatkowe środki mające na celu zwiększenie samowystarczalności regionu, jak np. ustawa o biotechnologii II, o materiałach zaawansowanych oraz o rozwoju chmury i sztucznej inteligencji.
Patrząc na sytuację w Europie nie można zapomnieć, że napięcia geopolityczne nie omijają globalnego systemu finansowego. Według MFW światowe zadłużenie utrzymuje się na poziomie powyżej 235% światowego PKB, a rządy priorytetowo traktują wydatki na obronność, politykę przemysłową i ochronę socjalną, co powoduje, że koszty obsługi zadłużenia rosną szybciej niż w przypadku innych kategorii budżetowych – podkreśla Bukowiński.
Geopolityczne trendy będą miały wpływ na zarządzanie ryzykiem i strategie każdego sektora gospodarki we wszystkich regionach świata.
Budowanie odporności organizacji powinno obejmować identyfikowanie i monitorowanie ryzyka politycznego pod kątem zagrożeń i szans, a także ocenę jego wpływu na funkcjonowanie biznesu. Dołączenie analizy ryzyka politycznego do obszaru zarządzania pozwala na proaktywne przekształcanie strategii, aby dostosować organizację do zmieniających się realiów geopolitycznych – dodaje lider EY-Parthenon Polska.
