Wizja tysięcy gwałcących i rabujących ukraińskich weteranów z zespołem stresu pourazowego, którzy po wojnie przyjadą do Polski jest zupełnie nierealna, nie obawiałbym się tego – mówi PAP psychiatra Radosław Tworus, komentując teorie rozpowszechniane w sieci.
W sieci krąży powtarzana przez niektórych internautów opinia, że po wojnie przyjadą masowo do Polski z Ukrainy „ostrzelani chłopcy” cierpiący na zespół stresu pourazowego (PTSD), którzy będą gwałcić, rabować i zakładać mafie.
W ocenie płk dr med. Radosława Tworusa, kierownika Kliniki Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii Wojskowego Instytutu Medycznego, taka wizja jest nierealna, także z klinicznego punktu widzenia.
Psychiatra zwrócił uwagę w rozmowie z PAP, jednym z symptomów PTSD jest wycofanie z życia społecznego i chęć unikania miejsc i sytuacji kojarzących się z ekstremalnym zdarzeniem, które wywołało uraz.
Trudno więc sobie wyobrazić, aby tysiące weteranów z PTSD biegało z kałasznikowami po ulicach, bo o takich właśnie sytuacjach będą próbowali zapomnieć – zaznaczył Tworus.
Przyznał, że zupełnie takich sytuacji się nie obawia. – Jeśli tacy weterani się pojawią, będzie to niewielki odsetek – ocenił.
Nie weterani z PTSD, a uzależnieni od przemocy
Zagrożeniem mogą być ewentualnie osoby, które już przed wojną były zaburzone osobowościowo, a walka na froncie dała im dodatkową możliwość bezkarnego stosowania przemocy, zaś wojna jeszcze bardziej uodporniła je na widok śmierci i zabijania.
Jego zdaniem tacy byli żołnierze poszukujący adrenaliny mogą pojawić się w Polsce po wojnie i tworzyć np. organizacje przestępcze. Podobne zjawisko, przypomniał, wystąpiło po wojnie prowadzonej przez ZSRR w Afganistanie. Dodał, że trzeba się na to przygotować i zastanowić nad odpowiednią ewidencją osób przekraczających granicę.
W opinii Tworusa wizja zagrażających Polsce weteranów z PTSD, którą straszy internet, jest pochodną społecznego strachu, podsycanego przez manipulacje związane z prowadzoną przez Rosję wojną psychologiczną. Która ma osłabić naszą wolę wsparcia Ukrainy.
Czym naprawdę jest PTSD?
Psychiatra wyjaśnił, że PTSD to zaburzenie uleczalne. Ujawnia się po ekstremalnym doświadczeniu, wiążącym się z bezpośrednim zagrożeniem życia. – Takie doświadczenie zostaje w głowie, a po jakimś czasie zaczyna pracować – wskazał ekspert.
PTSD zostało zidentyfikowane na początku lat 80., głównie przez psychiatrię amerykańską, na podstawie obserwacji weteranów. Jak jednak podkreślił Tworus, nie dotyczy wyłącznie wojny. Ekstremalnym zdarzeniem prowadzącym do zachorowania może być bowiem doświadczenie wojenne - i to zarówno żołnierzy jak i osób cywilnych znajdujących się w strefie działań wojennych - jak i uczestnictwo w wypadku drogowym. Częstą przyczyną tego zaburzenia - szczególnie u kobiet - jest także przemoc seksualna, a ostatnio przemoc wyrządzona przez człowieka w skali masowej, np. zamachy terrorystyczne.
Jak zauważył Tworus, PTSD mogło się więc pojawić np. wśród niektórych uczestników maratonu w Bostonie w 2013 roku, podczas którego zdetonowano ładunki wybuchowe.
Zapachy i obrazy powracają w snach. Tak objawia się zespół stresu pourazowego
Zaburzenie ujawnia się najwcześniej po około dwóch tygodniach od zdarzenia, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy. Warunkiem jego rozpoznania jest występowanie trzech rodzajów objawów, w tym tzw. ponownego przeżywania.
Do pacjentów wciąż powracają – np. w koszmarach sennych - obrazy, a nawet zapachy z miejsca traumatycznego zdarzenia. – Niektórzy nasi pacjenci reagowali paniką nawet na dźwięk lądujących obok kliniki helikopterów, bo przypominało im to zagrożenie z Afganistanu – zauważył psychiatra.
Drugi objaw PTSD, dodał, to unikanie miejsc i sytuacji kojarzonych z urazem.
Trzecim podstawowym objawem PTSD jest pobudzenie oraz napastliwe zachowanie. Pacjenci szukają przy tym aktywności o wysokim poziomie adrenaliny, np. szybkiej jazdy samochodem - przyznał Tworus.
Poszukują też konfrontacji. Nie potrafią także funkcjonować społecznie: rezygnują z pracy i nie wychodzą z domu m.in. z obawy, że mogą szukać bójki.
Zapytany o skalę zachorowań na PTSD Tworus przyznał, że na 10 osób poddanych tej samej traumie tylko jedna będzie miała stres pourazowy.
Czy udział w wojnie oznacza PTSD?
W warunkach wojennych jest jednak znacznie gorzej. Np. około 30 proc. polskich żołnierzy służących na misjach w Iraku i Afganistanie mogło mieć PTSD, choć - jak zastrzegł ekspert - nigdy nie przeprowadzano na ten temat rzetelnych badań.
Amerykanie szacowali według niego, że w Afganistanie ok. 50 proc. ich żołnierzy miało zaburzenia z grupy PTSD, na co wpływał stopień nasilenia ekstremalnych zdarzeń, w których uczestniczyli.
Zdaniem rozmówcy PAP sam fakt uczestniczenia np. w wojnie nie oznacza, że jest się skazanym na PTSD. To kwestia indywidualnej podatności, także adaptacji – np. do warunków wojennych – ale również przygotowania.
– W wojskach specjalnych praktycznie w ogóle nie odnotowano tego typu zaburzeń. Dzięki wielogodzinnym ćwiczeniom większość sytuacji, z którymi się stykają tak wyszkoleni żołnierze, jest dla nich przewidywalna – zaznaczył ekspert.
W opinii psychiatry trudno oszacować, jaki odsetek ukraińskich żołnierzy cierpi obecnie na PTSD. – Z tym zaburzeniem w ogóle do nas nie trafiają. Mamy oczywiście kontakty naukowe ze stroną ukraińską, ale nie otrzymujemy danych, które by pokazywały skalę tego zjawiska – powiedział ekspert.
PTSD daje się leczyć, wyjaśnił, dzięki połączeniu farmakoterapii i psychoterapii. Podstawowym lekiem są preparaty inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny, stosowane na różnego rodzaju zaburzenia lękowe. Zaś do kluczowych metod psychoterapeutycznych w pracy z PTSD należy technika przedłużonej ekspozycji, EMDR i trening wyobrażeniowy.
Po 6-8 tygodniach następuje u pacjenta zadowalająca poprawa. Czasem leczenie PTSD w ogóle nie jest konieczne, a część objawów ustępuje samoistnie, bo – jak wyjaśnił psychiatra - organizm ma ogromne zdolności samonaprawcze.
Anna Gwozdowska (PAP)
agw/ pś/
