Polska importuje 1400 substancji czynnych leków (API), a tylko 656 jest produkowanych w naszym kraju. Ma się to zmienić dzięki Centrum Technologii Wytwarzania API, które w środę otwarto w Łukasiewicz – Instytucie Chemii Przemysłowej.
Jak podała dyrektor Łukasiewicz – Instytutu Chemii Przemysłowej (IChP) dr inż. Ewa Śmigiera, ponad 60 proc. substancji czynnych leków (ang. Active Pharmaceutical Ingredient, API) stosowanych w europejskiej produkcji pochodzi z Azji – głównie z Chin i Indii. W 2000 r. Europa odpowiadała za 42 proc. światowej produkcji API, dziś – za niecałe 10 proc. Polska importuje 1400 substancji czynnych, ale tylko 656 jest produkowanych w naszym kraju.
– W ciągu dwóch dekad europejski przemysł farmaceutyczny utracił zdolność do samodzielnego wytwarzania tego, co jest sercem każdego leku, czyli substancji aktywnych API. Przez lata traktowano to jako naturalny efekt globalizacji. Potem przyszła pandemia COVID-19, lockdowny, kwarantanny, zerwane łańcuchy logistyczne, wstrzymane dostawy, a następnie wojna w Ukrainie i nowe zakłócenia. Dziś dochodzą cła, ograniczenia eksportowe, napięcia geopolityczne, m.in. między Stanami Zjednoczonymi a Chinami – opowiadała dyrektor Śmigiera.
Stąd inicjatywa powołania otwartego w środę Centrum Technologii Wytwarzania API (CeTeAPI), ośrodka badawczo-produkcyjnego farmaceutycznych substancji czynnych. Nowa instytucja stanowi część Kampusu Mościcki, w którym zjadą się również Centrum Rozwoju Technologii Niskoemisyjnych oraz Centrum Rozwoju Produktów Farmaceutycznych i Pokrewnych.
– Ten projekt nieprzypadkowo nazywa się Kampus Mościcki. Założyciel naszego instytutu – późniejszy prezydent Rzeczypospolitej – i jego współpracownicy budowali laboratoria dlatego, że wiedzieli, że bez nauki nie będzie niepodległości gospodarczej. Dziś kontekst jest nieco inny, ale logika ta sama – podkreśliła dr inż. Śmigiera.
Prezes Centrum Łukasiewicz dr Hubert Cichocki stwierdził, że CeTeAPI i CeProFarm stworzą „spójny ekosystem”, w którym substancje czynne będą powstawały od pierwszej syntezy laboratoryjnej po gotowy produkt. Zdaniem dr. Cichockiego niezależność produkcyjna leków to inwestycja w bezpieczeństwo Polski nie mniej ważna niż w uzbrojenie. – Bezpieczeństwo lekowe (…) jest jednym z kluczowych elementów szeroko rozumianego bezpieczeństwa państwa – przekonywał.
Dyrektor Departamentu Produktów Farmaceutycznych IChP Wojciech Maszewski przypomniał, że w marcu 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt Critical Medicines Act – ustawy o lekach o znaczeniu krytycznym, która ma poprawić dostępność, dostawy i produkcję najważniejszych leków w UE. Powołanie CeTeAPI ma być polską odpowiedzią na tę regulację. Stworzenie CeTeAPI – m.in. modernizacja budynku i doposażenie w aparaturę badawczą – kosztowało ponad 10 mln zł, z czego 5,2 mln zł to środki z Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).
Łukasiewicz – Instytut Chemii Przemysłowej został założony w 1916 roku we Lwowie m.in. przez prof. Ignacego Mościckiego jako Instytut Badań Naukowych i Technicznych – Metan. W okresie międzywojennym ośrodek produkował chemię przemysłową, w latach 60. XX w. – antybiotyki, trzy dekady później opracowano tam autorski lek przeciwbiałaczkowy, a w 2000 r. – pierwszą polską insulinę wyprodukowaną metodą inżynierii genetycznej. Od siedmiu lat instytut należy do Sieci Badawczej Łukasiewicz (SBŁ).
SBŁ to organizacja badawczo-rozwojowa, na którą składają się 22 instytuty naukowe, które zatrudniają ok. 7 tys. pracowników. Główne obszary działania instytutów SBŁ to obronność i bezpieczeństwo, chemia dla przemysłu, transformacja energetyczna i gospodarka obiegu zamkniętego.(PAP)
abu/ bar/
