W maju notowania platyny po raz pierwszy od przeszło 6 lat przewyższyły wycenę palladu. Ten rynkowy sygnał nie musi jednak oznaczać, że „królowa metali szlachetnych” powróci na tron i ponownie stanie się droższa od złota.
Od kilku miesięcy w świecie metali szlachetnych mówi się głównie o złocie i srebrze. I nic w tym dziwnego, skoro królewski metal wiosną osiągnął nowe nominalne rekordy wszech czasów, osiągając cenę przeszło 2 450 USD za uncję trojańską. W maju w ślady złota poszedł jego „biedniejszy kuzyn” – srebro po raz pierwszy od kilkunastu lat trwale przełamało barierę 30 USD/oz. Dolarowe ceny złota od początku roku poszły w górę o ponad 13%, a wycena srebra podniosła się o prawie 30%.
To robi wrażenie, ale w cieniu złota i srebra rozgrywa się drugi wyścig, tym razem pomiędzy platyną a palladem. Choć w tym sezonie są to zawody co najwyżej o trzecie miejsce, to sytuacja zaczyna się robić ciekawa. Tutaj musimy jednak nakreślić szerszy kontekst całej tej rywalizacji. Przez całe dekady to platyna była najwyżej wycenianym z czwórki „giełdowych” metali szlachetnych i pułap 2000 USD/oz., osiągając już w roku 2008.
I od tego czasu rynek platyny pogrążony jest w zasadzie permanentnej bessie. Każdy kolejny szczyt notowań tego bardzo rzadko występującego metalu położony był coraz niżej. Po spektakularnym odreagowaniu z lat 2008-11 inwestowanie w platynę stało się zajęciem nieco masochistycznym. Ten „perspektywiczny” metal permanentnie generował jedynie inwestorów długoterminowych, którzy latami przetrzymywali stratną pozycję, licząc na wielkie zyski w długim terminie. Tymczasem platyna notowana była coraz niżej. Jeszcze w roku 2011 był to ponad 1800 USD/oz. Trzy lata później uncjową sztabkę tego metalu można było zbyć jeszcze po 1500 USD/oz.
Rok później cena platyny spadła poniżej tysiąca dolarów za uncję, by w 2016 zatrzymać się na poziomie niespełna 870 USD/oz. Notowania platyny zrujnowała afera dieselgate, która zakończyła erę silników TDI tak popularnych w Europie początku XXI wieku. Pod pretekstem ich rzekomej nieekologiczności diesle zaczęły być szykanowane przez Komisję Europejską, w efekcie czego dramatycznie spadł ich udział w sprzedaży nowych samochodów. W kwietniu 2024 roku diesle stanowiły zaledwie 12,9% nowo zarejestrowanych aut w krajach Unii Europejskiej. Dla porównania, dekadę wcześniej ich udział w rynku przekraczał 50%.
Platyna i pallad na różnych silnikach jadą
A co to wszystko ma wspólnego z platyną i palladem? Otóż to, że większość zużywanej platyny znajduje zastosowanie w katalizatorach spadli aut z silnikami wysokoprężnymi, natomiast pallad stosuje się w samochodach benzynowych. A tylko te drugie współpracują współcześnie z silnikami elektrycznymi w autach hybrydowych (oraz z LPG w hybrydach benzynowo-gazowych). Wraz ze sprzedażą diesli malał więc popyt na platynę, a rosło zapotrzebowanie na pallad.
W efekcie ceny tego ostatniego osiągnęły niebotyczne poziomy. Trzy lata temu za uncję palladu trzeba było zapłacić rekordowe 3 017,50 USD. Potem rozpoczęła się palladowa bessa, przerwana jednie „wyskokiem ukraińskim”, gdy w marcu 2022 roku padł nowy rekord na poziomie 3 413 USD za uncję palladu. Było to pokłosie obaw o nałożenie embarga na dostaw z Rosji, skąd pochodzi 80% wydobycia białego metalu.
Ale od września ’22 kurs palladu znalazł się w dość regularnym i jednostajnym trendzie spadkowym. W nieco ponad rok wycena tego metalu zmalała z przeszło 2300 USD do raptem 851,50 USD/oz. w lutym 2024 roku. Od tego czasu notowania palladu nie przekraczają 1 100 USD/oz. Zaś w maju cena palladu po raz pierwszy od 2017 roku trwale znalazła się poniżej cen platyny.
Jest to dopiero drugi taki przypadek w historii, aby parytet platyna/pallad od dołu przebijał wartość 1,00. Poprzednim razem zdarzyło się to w lipcu 2001 roku. Platyna kosztowała wtedy ok. 550 dolarów. Siedem lat później stała się cztery razy droższa, podczas gdy notowania palladu w tym okresie zasadniczo stały w miejscu. Dopiero na przełomie lat 2017/18 kurs palladu wyrównał historyczny „wyskok” ze stycznia 2001, gdy pojawiło się zagrożenie wstrzymania dostaw z Rosji.
Koniec ery palladu i renesans platyny?
Rynek platyny jest miejscem bardzo specyficznym. Po pierwsze jest to rynek wręcz mikroskopijny w porównaniu z innymi metalami przemysłowymi. W 2023 roku na całym świecie wydobyto raptem 180 ton platyny (tak, samych ton, a nie tysięcy czy milionów ton. Dla porównania, rocznie wydobywa się nieco ponad 3 600 ton złota). Dwie trzecie z tego dostarczyły kopalnie południowoafrykańskie, w których wydobycie powoli maleje. Poza RPA istotnymi dostawcami platyny są jeszcze Rosja i Zimbabwe – te trzy kraje odpowiadają za 90% światowego wydobycia. Globalne wydobycie to niespełna 5,8 mln uncji, czyli całą roczną produkcję teoretycznie można by kupić za ok. 6,13 mld dolarów.
Po drugie aż jedną trzecią zapotrzebowania na platynę generuje jedna branża, a właściwie jeden produkt – katalizatory spalin wykorzystywane w silnikach diesla. W poprzednich latach zapotrzebowanie z tego kierunku po 2016 roku drastycznie spadło (o 30% w roku 2020), ale w ostatnich trzech lata znów rośnie i w 2023 r. już niemal powróciło do rekordowo wysokich poziomów. Platyna jest też wykorzystywana w jubilerstwie oraz znajduje liczne zastosowania w przemyśle (chemicznym, szklarskim, medycznym i innych).
Po trzecie jest też aktywem inwestycyjnym. Popyt ze strony inwestorów może bardzo szybko zmienić bilans na rynku platyny. Tak było np. w latach 2019-20, gdy inwestorzy (głównie za pośrednictwem ETF-ów) odpowiadali za 15-20% całego popytu. Tutaj sentyment może zmienić się z miesiąca na miesiąc i doprowadzić albo do dużych niedoborów, albo sporego nadmiaru tego rzadkiego metalu. A ten zwykle ma decydujący wpływ na ceny.
Według prognoz World Platinum Investment Council w 2024 roku globalny deficyt platyny sięgnie 476 tysięcy uncji i to pomimo szacowanego na 5% ubytku popytu. Byłby to zatem drugi z rzędu rok, w którym więcej białego metalu byłoby zużywane, niż trafiałoby na rynek. Z drugiej strony tegoroczny deficyt byłby mniejszy od 851 tys. uncji, których zabrakło w 2023 roku. W samym I kwartale tego roku światowy niedobór platyny wyniósł 369 tys. uncji – wynika z danych WPIC.
Platynowy deficyt ma być pochodną mniejszego wydobycia w rosyjskich i południowoafrykańskich kopalniach. Zagrożona jest zwłaszcza produkcja z tych drugich – RPA zmaga się z upadkiem cywilizacyjnym oraz groźbą nacjonalizacji przemysłu wydobywczego. Równocześnie zapotrzebowanie na platynę – zarówno to zgłaszane przez przemysł, jak i inwestorów – zdaniem autorów raportu pozostaje umiarkowany.
- Pomimo najsilniejszego od 2024 roku popytu z branży motoryzacyjnej łączny popyt na platynę w I kwartale 2024 był umiarkowany i zbieżny z oczekiwaniami na cały rok 2024. Choć całoroczne zapotrzebowanie ma spaść w tym roku o 5%, to spadek ten nastąpi względem rekordowego popytu przemysłowego z 2023 roku i będzie po części rezultatem słabszych perspektyw dla popytu na sztabki i monety inwestycyjne w USA oraz Japonii jak również oczekiwanych dezinwestycji w wykonaniu ETF-ów – czytamy w majowym raporcie World Platinum Investment Council.
Reasumując, choć losy platyny i palladu są ze sobą związane, to relacja cen obu metali jest pochodną nie tylko sytuacji w branży motoryzacyjnej, ale też sentymentu inwestorów. A ten zwykle na pstrym koniu jeździ i bywa trudno przewidywalny. Tym bardziej że przez ostatnią dekadę „królowa metali szlachetnych” była matką inwestorów długoterminowych.
