REKLAMA

Orlen, Siemens, Shell, ASML i kto jeszcze? Najwięksi z największych w giełdowych indeksach

Michał Kubicki2026-11-17 06:00redaktor Bankier.pl
publikacja
2026-11-17 06:00
Dodaj Bankier.pl w Google

Waga największych spółek w europejskich indeksach giełdowych to często istotny czynnik odpowiadający za kondycję rynku. W przypadku hossy na WIG20 nie do przecenienia był apetyty inwestorów na akcje Orlenu, ale jak to wygląda na zagranicznych parkietach i kto zawiaduje kondycją głównych indeksów w Niemczech, Francji czy Wielkiej Brytanii?

Orlen, Siemens, Shell, ASML i kto jeszcze? Najwięksi z największych w giełdowych indeksach
Orlen, Siemens, Shell, ASML i kto jeszcze? Najwięksi z największych w giełdowych indeksach
/ Ilustracja wygenerowana przy użyciu AI

Od dna ostatniej bessy, czyli października 2022 r. WIG20 wzrósł o 220 procent. Meldując się pod koniec października 2026 r. na historycznym szczycie. W podobnym czasie kurs Orlen do swojego historycznego szczytu, który wypadł zaledwie miesiąc wcześniej, we wrześniu urósł o ponad 226 proc. Nie da się rozpatrywać hossy indeksu polskich blue chipów bez zauważania popytu na Orlenu, które mają największy udział w całym portfelu najdroższych i najpłynniejszych spółek polskiej giełdy.

Udział Orlenu w WIG20 to po ostatniej rewizji kwartalnej  maksymalne 15 proc. tyle samo co banku PKO BP. (przez korektę na kursie realny udział spadł do około 12 proc.) Podobnie jak w przypadku większości najważniejszych europejskich indeksów giełdowych WIG20 wykorzystuje metodologię ważenia spółek według kapitalizacji rynkowej skorygowanej o akcje znajdujące się w wolnym obrocie.

W praktyce oznacza to, że udział poszczególnych emitentów w indeksie zależy nie tylko od ich wartości rynkowej, ale również od liczby akcji dostępnych dla inwestorów na rynku publicznym. Takie podejście pozwala lepiej odzwierciedlić strukturę kapitału dostępnego w obrocie giełdowym. W przypadku Orlenu udział ten to ponad 50 proc., co przy kapitalizacji wynoszącej około 160 mld zł, przesądza o największym możliwym udziale w portfelu WIG20 (zasady indeksu nie pozwalają na udział większy niż 15 proc.).

W konsekwencji indeks WIG20, mimo że obejmuje 20 spółek, jest w dość znaczącym stopniu uzależniony od kondycji giełdowej takich spółek jak Orlen czy PKO. Nie jest to zjawisko charakterystyczne wyłącznie dla polskiego rynku. Występuje również na największych giełdach Europy, choć jego skala i przyczyny różnią się w zależności od struktury gospodarki, wielkości rynku oraz zasad konstrukcji poszczególnych benchmarków.

Europejskie indeksy: różne rynki, podobny problem koncentracji

Porównanie europejskich indeksów blue chips pokazuje, że koncentracja kapitałowa przybiera różne formy. Na jednym biegunie znajdują się rynki o niskiej i zrównoważonej koncentracji, takie jak brytyjski FTSE 100, francuski CAC 40 czy szwedzki OMXS30. W Londynie lider wagi – bank HSBC – skupia wokół siebie obecnie 9,84% portfela, a łączny udział dwóch największych komponentów (wraz z AstraZenecą) minimalnie przekracza 18,3%

We Francji elektrotechniczny gigant Schneider Electric osiąga wagę 9,55%, wyprzedzając koncern TotalEnergies (8,79%), co przekłada się na stabilny sumaryczny udział czołowej dwójki na poziomie 18,34%. Z kolei w Szwecji inwestycyjny holding Investor AB odpowiada za 11,4% wagi indeksu OMXS30, podczas gdy drugi w kolejności Atlas Copco wnosi 7,87%, a razem mają niespełna 19,3% udziału w indeksie, w którym tak jak na GPW udział pojedynczej spółki ograniczony jest do maksymalnie 15%.

Na drugim biegunie sytuują się indeksy charakteryzujące się bardzo wysoką lub wręcz ekstremalną koncentracją. Najbardziej wyrazistym przykładem jest węgierski indeks BUX, stanowiący podręcznikową anomalię oligopolistyczną. OTP Bank samodzielnie kontroluje tam aż 44,58% całkowitej wagi benchmarku, a wraz z koncernem paliwowym MOL (22,08%) udział dwóch największych spółek sięga astronomicznego poziomu 66,66%. W efekcie węgierski parkiet zamienia się w praktyce w duopol giełdowy.

Pomiędzy tymi skrajnościami plasuje się szeroka grupa rynków o podwyższonej i wysokie koncentracji, do której należy polski WIG20 obok indeksów takich jak niemiecki DAX, holenderski AEX, włoski FTSE MIB, hiszpański IBEX 35, szwajcarski SMI oraz austriacki ATX. Jak wspomniałem w polskim WIG20 akcje spółek Orlen oraz PKO BP mają po 15% udziału każda, generując łączny udział na poziomie 30,00%. Zbliżony poziom koncentracji wykazuje holenderski AEX, gdzie półprzewodnikowy gigant ASML (16,9%) tworzy z koncernem Shell (14,8%) układ skupiający 31,7% portfela.

Spółki z największą wagą w portfelu wybranych indeksów w Europie
Indeks (Kraj) Grupa koncentracji Spółka z największą wagą Spółka z drugą wagą Łączny udział dwóch liderów
FTSE 100 (Wielka Brytania) Niska / Zrównoważona HSBC (9,84%) AstraZeneca (8,47%) 18,31%
CAC 40 (Francja) Niska / Zrównoważona Schneider Electric (9,55%) TotalEnergies (8,79%) 18,34%
OMXS30 (Szwecja) Niska / Zrównoważona Investor AB (11,40%) Atlas Copco (7,87%) 19,27%
DAX (Niemcy) Podwyższona Siemens (11,70%) SAP (10,80%) 22,50%
FTSE MIB (Włochy) Wysoka UniCredit (15,95%) Intesa Sanpaolo (12,44%) 28,39%
WIG20 (Polska) Wysoka Orlen (15,00%) PKO BP (15,00%) 30,00%
IBEX 35 (Hiszpania) Wysoka Santander Bank (16,99%) Iberdrola (13,93%) 30,92%
AEX (Holandia) Wysoka ASML (16,90%) Shell (14,80%) 31,70%
SMI (Szwajcaria) Wysoka Roche (18,28%) Novartis (16,48%) 34,76%
ATX (Austria) Wysoka Erste Group Bank (19,70%) Bawag Group (15,20%) 34,90%
BUX (Węgry) Ekstremalna (Duopol) OTP Bank (44,58%) MOL (22,08%) 66,66%
Opracowanie własne na podstawie portfeli indeksów 

Z kolei w szwajcarskim SMI, farmaceutyczny duopol Roche (18,28%) i Novartis (16,48%) skupia 34,76% wagi, a w austriackim ATX z dominującym Erste Group Bank (19,7%) oraz Bawag Group (15,2%), skumulowany udział liderów wynosi 34,9% wagi indeksu. Mniejszą koncentrację widać w niemieckim DAX, gdzie udział jednej spółki także nie może przekroczyć 15%, koncern Siemens ma obecnie wagę wynoszącą 11,7%. Drugi jest technologiczny koncern SAP z udziałem 10,8%. Co przekłada się na łączną wagę rzędu 22,5%.

We Włoszech (FTSE MIB) banki Intesa Sanpaolo (12,44%) i UniCredit (15,95%) generują 28,39%–wagi, z kolei w Hiszpanii (IBEX 35) Santander Bank (16,99%) i energetyczna Iberdrola (13,93%) odpowiadają za niemal 31% wagi indeksu. Warto przy tym pamiętać, że porównanie wag spółek wymaga uwzględnienia metodologii każdego indeksu.

Poszczególni operatorzy stosują bowiem odmienne zasady ograniczania udziału pojedynczych emitentów, a także różne harmonogramy aktualizacji wag. Na przykład we wspominanej Hiszpanii ostatnia aktualizacja dostępna na stronie giełdy w Madrycie pochodzi z grudnia 2025 r., w przypadku włoskiego FTSE MIB aktualizacja miała miejsce na koniec czerwca br., węgierskiego BUX-a w sierpniu, a holenderskiego AEX na koniec września.

Dlaczego niektóre indeksy są bardziej skoncentrowane?

Na poziom koncentracji indeksów wpływają przede wszystkim trzy czynniki. Wielkość i struktura rynku rozumiana jako liczba spółek wchodzących w skład indeksu. Ma ona znaczenie, ale nie przesądza o poziomie koncentracji, stanowi jednak punkt wyjścia dla metodologii indeksu. W indeksach ważonych kapitalizacją rzeczywisty rozkład wag zależy od wielkości poszczególnych przedsiębiorstw oraz zastosowanych ograniczeń metodologicznych. Mniejsze giełdy mają często mniej dużych i płynnych emitentów, co ogranicza możliwości dywersyfikacji sektorowej i zwiększa znaczenie największych spółek.

Po drugie ważna jest struktura sektorowa gospodarki. Na rynkach, na których dominują banki, przedsiębiorstwa energetyczne lub spółki surowcowe, indeksy mogą wykazywać podwyższoną ekspozycję na określone czynniki makroekonomiczne. Zmiany cen surowców, poziomu stóp procentowych, regulacji sektorowych czy popytu na energię mogą wówczas wpływać na znaczną część benchmarku jednocześnie. W efekcie próba dywersyfikacji np. poprzez zakup pasywnego instrumentu na cały indeks nie zawsze oznacza rzeczywistą dywersyfikację ryzyka gospodarczego.

Po trzecie decydujący wpływ mają z góry narzucone limity wagowe. Dostawcy indeksów stosują mechanizmy ograniczające maksymalny udział pojedynczego emitenta w portfelu indeksu. Ich celem jest zmniejszenie koncentracji oraz dostosowanie benchmarków do określonych wymogów inwestycyjnych i regulacyjnych. Przykładowo WIG20, DAX, OMXS30 stosują limit 15% dla pojedynczej spółki, natomiast w szwajcarskim SMI obowiązuje limit 18%. Austriacki ATX wykorzystuje limit 20%.

Limity – ważne dla pasywnych inwestorów

Warto podkreślić, że limity nie eliminują koncentracji. Ogranicza jedynie udział największego emitenta, pozostawiając możliwość znacznego skumulowania wag w kilku największych przedsiębiorstwach. Ponadto limit stosowany podczas okresowej korekty indeksu nie musi oznaczać, że udział spółki pozostaje na identycznym poziomie przez cały okres pomiędzy przeglądami. Zmiany kursów akcji mogą powodować odchylenia od wartości ustalonych podczas rebalansowania.

Jeżeli w wyniku wzrostu kursu spółka przekroczy dopuszczalny udział, podczas kolejnej korekty indeksu może dojść do obniżenia jej wagi. Fundusze replikujące benchmark muszą wówczas dostosować swoje portfele do nowej struktury poprzez sprzedaż nadwyżki akcji – co mechanicznie hamuje popyt. Skala potencjalnego wpływu na rynek zależy od wartości aktywów funduszy śledzących indeks, płynności akcji oraz szczegółowych zasad przeprowadzania zmian, ale warto o tym pamiętać inwestują w indeksy blue chipów i śledzić zmiany dotyczące wag poszczególnych spółek w indeksach.

Pamiętajmy jednak, że wzrost popularności funduszy ETF opartych na replikacji indeksu gwarantuje spółce ciągły, bezrefleksyjny popyt. Każdy napływ środków do funduszu indeksowego oznacza automatyczny zakup akcji lidera. Dominacja w indeksie zawęża spready ofert kupna i sprzedaży oraz eliminuje dyskonto za brak płynności. Podmiot o najwyższym udziale w indeksie jest domyślnym wyborem dla zagranicznych instytucji budujących ogólną ekspozycję na dany kraj, co świetnie widać na przykładzie Orlenu.

Z drugiej jednak strony nie wolno zapomnieć, że każdy kij ma dwa końce. Notowania dominującej spółki w coraz większym stopniu odzwierciedlają makroekonomiczne przepływy kapitału. W warunkach pogorszenia koniunktury powstaje negatywne sprzężenie zwrotne i przecena dominującego podmiotu ciągnie w dół cały indeks, co wymusza umorzenia jednostek w funduszach i generuje zautomatyzowaną kolejną falę wyprzedaży akcji lidera.

Orlen i WIG20 na tle europejskich indeksów

Polski WIG20 wpisuje się w szersze europejskie zjawisko koncentracji indeksów blue chips na kilku podmiotach. Pod względem konstrukcji WIG20 nie jest wyjątkiem na tle Europy. Podobny mechanizm występuje w niemieckim DAX, holenderskim AEX czy szwajcarskim SMI. Koncentracja kapitałowa jest naturalną konsekwencją konstrukcji indeksów ważonych kapitalizacją skorygowaną o free float. Występuje zarówno na największych europejskich giełdach, jak i na mniejszych rynkach, choć jej skala i źródła są zróżnicowane.

W przypadku WIG20 maksymalny udział pojedynczej spółki na poziomie 15% nie odbiega od rozwiązań stosowanych przez część europejskich dostawców indeksów. Również łączny udział dwóch największych komponentów nie stanowi zjawiska bez precedensu na kontynencie. Dla inwestorów wniosek jest stosunkowo prosty: analiza benchmarku powinna poza liczbę jego komponentów, strukturą sektorową i historyczną stopą zwrotu, dotyczyć również koncentracji największych pozycji, zasady rebalansowania oraz profil ryzyka dominujących emitentów. W praktyce to właśnie te elementy decydują o tym, jaką ekspozycję inwestor rzeczywiście uzyskuje, kupując fundusz odwzorowujący dany indeks.

Najlepsze produkty finansowe znajdziesz w naszej porównywarce - SPRAWDŹ
Źródło:
Przeczytaj w Pulsie Biznesu
Zamówienia z zagranicy pompują polski e-commerce. Handlowcy szykują się na Black Friday również pod kątem AI
Michał Kubicki
Michał Kubicki
redaktor Bankier.pl

Redaktor działu Rynki Bankier.pl. Absolwent finansów i rachunkowości na UMCS w Lublinie. W czasie studiów zainteresował się giełdą i rynkami finansowymi, które to zainteresowania rozwinął na SGH w Warszawie na kierunku Bankowość Inwestycyjna. Na co dzień obserwuje notowania warszawskiej giełdy, by przekazać czytelnikom portalu najważniejsze informacje z parkietu oraz przybliżyć istotne wiadomości ze spółek. Telefon 728 927 242

Tematy
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję

Komentarze (0)

dodaj komentarz

Powiązane: pknorlen

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki