Od 1 stycznia 2026 r. cudzoziemiec wnioskujący o nadanie numeru PESEL musi stawić się osobiście w urzędzie. Od tego dnia zintegrowane zostaną też bazy danych różnych instytucji, aby lepiej monitorować uprawnienia cudzoziemców i wyeliminować wyłudzanie świadczeń.
Ustawa weryfikująca prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa obowiązuje od 30 września 2025 r. Przede wszystkim ustawa uszczelnia system przyznawania świadczeń dla cudzoziemców i przedłuża do 4 marca 2026 r. okres obowiązywania tymczasowej ochrony w Polsce dla obywateli Ukrainy, którzy uciekli przed wojną.
Część przepisów ustawy weszła w życie 1 stycznia i dotyczy nie tylko Ukraińców, ale wszystkich cudzoziemców państw trzecich.
Od 1 stycznia 2026 r. cudzoziemiec wnioskujący o nadanie numeru PESEL będzie musiał stawić się osobiście w urzędzie. Tym samym likwidują możliwość składania wniosku o PESEL przez pełnomocnika.
Obowiązek osobistej wizyty w urzędzie dotyczy cudzoziemców z państw trzecich, czyli tych, którzy nie są obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), Szwajcarii i Wielkiej Brytanii oraz członków ich rodziny. Z osobistego stawiennictwa zwolnione są także dzieci cudzoziemców urodzone w Polsce.
Również od tego dnia zintegrowane zostaną bazy danych różnych instytucji, co ma pozwolić na skuteczniejsze monitorowanie uprawnień cudzoziemców oraz wyeliminować próby wyłudzania świadczeń. Chodzi o przekazywanie z rejestru PESEL do rejestru prowadzonego przez komendanta głównego Straży Granicznej danych cudzoziemców.
Na wejście w życie czekają jeszcze przepisy m.in. dotyczące świadczeń rodzinnych – w tym 800 plus. Prawo do nich na dotychczasowych zasadach będzie przysługiwało do 31 stycznia 2026 r. Od 1 lutego 2026 r. pracujący cudzoziemcy będą musieli złożyć wniosek, aby dalej je otrzymywać.
Ustawa zakłada uszczelnienie systemu otrzymywania przez cudzoziemców świadczeń na rzecz rodziny. Prawo do świadczeń powiązano z aktywnością zawodową rodzica oraz nauką dzieci w polskiej szkole, z wyjątkami dotyczącymi np. osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowo prawo powiązano z uzyskiwaniem przez cudzoziemców co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę, co oznacza, że w 2025 r. będzie to 2333 zł brutto.
ZUS co miesiąc będzie sprawdzał, czy cudzoziemcy byli aktywni zawodowo. Jeżeli w danym miesiącu tak nie było, to świadczenie będzie wstrzymywane, a przelew nie zostanie wysłany. ZUS będzie też weryfikował w rejestrze komendanta głównego Straży Granicznej, czy dany cudzoziemiec nie wyjechał z Polski.
Rozszerzony został katalog przesłanek do uchylenia zezwolenia na pobyt czasowy wydawanego na okres roku, gdy obywatel Ukrainy złożył wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, zeznał nieprawdę lub zataił prawdę albo podrobił lub przerobił dokument w przypadku, gdy związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów.
Ustawa podniosła też z 10 do 20 wymagane minimum mieszkańców, aby uznać ośrodek za obiekt zbiorowego zakwaterowania. Do ośrodków zbiorowego zakwaterowania przyjmowani mogą być Ukraińcy należący do grup wrażliwych. Wojewoda może udzielić pomocy w postaci zakwaterowania i wyżywienia m.in. dzieciom, na które pobierane jest świadczenie wychowawcze, i emerytom, którzy pobierają świadczenie emerytalne, w przypadku odpłatności w wysokości 15 zł dziennie.
Ustawa ogranicza dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej poprzez ograniczenia katalogu świadczeń, z których korzystać będą mogli nieubezpieczeni dorośli obywatele Ukrainy. Chodzi m.in. o programy zdrowotne, rehabilitację leczniczą, leczenie stomatologiczne czy programy lekowe.
Ustawa została przygotowana w związku z zawetowaniem pod koniec sierpnia przez prezydenta Karola Nawrockiego nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Swoją decyzję prezydent motywował m.in. tym, że świadczenie 800 plus powinni dostawać tylko ci Ukraińcy, którzy pracują w Polsce. (PAP)
ak/ joz/
