Najnowszy raport Instytutu Sobieskiego pod tytułem „Tandem Polska–Czechy. Nowy sojusz gospodarczy w Europie” pokazuje, jak rośnie strategiczne partnerstwo, które ma potencjał, aby oddziaływać na całą gospodarkę Unii Europejskiej. Polska i Czechy to obok Niemiec dwa najbardziej uprzemysłowione kraje UE. Osiągnięty dotychczas poziom wymiany handlowej obu krajów stanowi zaledwie punkt wyjścia do zbudowania strategicznego partnerstwa. Jego rozwinięciem jest zawiązanie Polsko-Czeskiej Rady Biznesu, w której skład weszli m.in. przedstawiciele Allegro, PPF Group, Škoda Group, CSG, VeloBanku i Creotechu Instruments.
Główne wnioski autorów raportu Instytutu Sobieskiego „Tandem Polska–Czechy. Nowy sojusz gospodarczy w Europie” koncentrują się na transformacji dotychczasowych relacji z tradycyjnej wymiany handlowej w strategiczne partnerstwo regionalne. Obydwa kraje mają potencjał, by wspólnie utworzyć „jeden z nowych ośrodków siły gospodarczej w Europie”.
Polska i Czechy: przemysłowy tandem
Czeska i polska gospodarka charakteryzują się wyjątkowo wysokim poziomem uprzemysłowienia na tle UE. Przemysł wytwarza 25,5% wartości dodanej w Czechach i 21,6% w Polsce, przy średniej unijnej wynoszącej 19%. Udział przemysłu w czeskim PKB przewyższa obecnie analogiczny wskaźnik dla gospodarki niemieckiej.
Zestawienie podstawowych wskaźników opisujących obie gospodarki pozwala zauważyć istotne współzależności oraz komplementarny charakter obu rynków. Z raportu Instytutu Sobieskiego wynika, że Polska i Czechy tworzą unikalne połączenie dużej skali rynkowej z wysoką efektywnością przemysłową. W relacjach obu państw wyraźnie widoczna jest jednak asymetria rynkowa, która zdaniem autorów raportu nie stanowi przeszkody, lecz kreuje naturalną przestrzeń dla wzajemnej ekspansji.
Dynamiczny wzrost handlu oraz ogromne zaplecze kapitałowe to fundament zacieśnienia relacji. Łączna wartość depozytów i aktywów inwestycyjnych w obu państwach sięga niemal 900 mld euro, z czego 694 mld euro to oszczędności leżące w bankach. W ciągu ostatnich dwóch dekad – od momentu wstąpienia obu państw do Unii Europejskiej w 2004 roku – roczna wartość wymiany handlowej między Polską a Czechami wzrosła ponad siedmiokrotnie, skacząc z poziomu 5,4 mld euro do 39 mld euro w 2025 roku. Przy czym tradycyjny model, w którym po prostu państwa sprzedają sobie towary, gwałtownie ewoluuje w stronę gęstej sieci wzajemnej, trwałej obecności biznesowej.
„Polska i Czechy zgromadziły ogromny kapitał, ale wciąż zbyt mała jego część pracuje na rozwój naszych własnych technologii i przedsiębiorstw. Potrafimy tworzyć innowacyjne firmy, natomiast na etapie ich szybkiego wzrostu często oddajemy inicjatywę zagranicznym funduszom. Jeśli chcemy budować globalnych liderów, musimy stworzyć regionalny rynek kapitału, który będzie w stanie sfinansować ich rozwój. Niemal 900 miliardów euro zgromadzonych aktywów i depozytów pokazuje skalę możliwości. Teraz potrzebujemy konkretnych instrumentów, które pozwolą wykorzystać część tego potencjału” - mówi Mateusz Stańczyk, współautor raportu.
„Przez lata czeska gospodarka była silnie związana z niemieckim przemysłem. Pandemia, kryzys energetyczny i spowolnienie gospodarcze Niemiec pokazały jednak ryzyka wynikające z tak dużej zależności od jednego rynku. Dlatego Czechy coraz poważniej patrzą na Polskę. To duża, dynamicznie rozwijająca się gospodarka, która oferuje nie tylko atrakcyjny rynek zbytu, lecz także możliwości inwestycyjne, partnerstwa przemysłowe i dostęp do nowych łańcuchów dostaw. Polska staje się dla Czech coraz ważniejszym partnerem strategicznym. Co istotne, ten proces już trwa, a przedsiębiorcy i inwestorzy często wyprzedzają decyzje polityczne” - wyjaśnia Jan Růžička, współautor raportu.
Wzajemne inwestycje i ekspansja biznesowa
Czeski biznes odgrywa dzisiaj coraz większą rolę w wielu strategicznych sektorach naszej gospodarki. Przy czym należy pamiętać o rozróżnieniu między ogólną wartością skumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) a ich jakościowym znaczeniem. Wśród inwestorów w Polsce Czechy są dopiero na 16. miejscu (13,5 mld zł), ale czeskie grupy kapitałowe uzyskały kontrolę nad strategicznymi aktywami w Polsce.
Najbardziej jaskrawym przykładem tej ekspansji jest działalność Grupy PPF. Ten potężny wehikuł inwestycyjny stał się największym akcjonariuszem InPostu. Ta sama czeska grupa kapitałowa pociąga za sznurki w koncernie Škoda Group, który z powodzeniem zrealizował kontrakt na dostawę 37 nowoczesnych składów Metro Varsovia dla polskiej stolicy.
„Polskie firmy inwestują w Czechach, a czescy przedsiębiorcy w Polsce. Dlatego nadszedł czas, aby stworzyć silną polsko-czeską platformę współpracy, która będzie wspierać wymianę gospodarczą, inwestycje, przepływ idei oraz wspólne wartości. Razem możemy być silniejsi i stworzyć nową oś gospodarczą Europy, łączącą Warszawę i Pragę” – mówi Jan Růžička, starszy doradca akcjonariuszy PPF Group
Apetyt sąsiadów sięga jednak znacznie dalej, obejmując niezwykle wrażliwy i zyskowny sektor obronny. Czeski gigant zbrojeniowy Czechoslovak Group (CSG) sfinalizował przejęcie polskiej spółki DOMAR MS, wyspecjalizowanej w produkcji elementów dla branży obronnej, lotniczej i kosmicznej. Równie intensywny napływ funduszy obserwujemy na rynkach nieruchomości komercyjnych. Fundusz INVESTIKA ulokował około 59% wartości swojego portfela nieruchomości właśnie nad Wisłą, skupując luksusowe kompleksy biurowe w największych miastach w Polsce.
Z kolei Star Capital Finance zgromadził w swoim portfolio sześć potężnych centrów handlowych. Swoją pozycję w przemyśle i logistyce budują też inne fundusze, takie jak ZFP czy Jet Investment, przejmujący kontrolę nad grupą Plastwell International, a w obszarze transformacji energetycznej aktywnie działa koncern ČEZ poprzez grupę Elevion. Przykładem współpracy w sektorze nowych technologii jest także inwestycja czeskiego funduszu venture capital Credo Ventures w ElevenLabs, firmę założoną przez polskich przedsiębiorców i rozwijającą technologie sztucznej inteligencji do generowania głosu.
Jeszcze bardziej imponująco przedstawia się skala polskiej ekspansji inwestycyjnej na rynku czeskim, który jest 2. krajem lokowania polskich inwestycji bezpośrednich za granicą (19,2 mld zł w 2024 r.). Bezapelacyjnym liderem jest Grupa Orlen i jej Unipetrol, która zainwestowała w Czechach około 5 mld euro. Polski koncern zarządza rafineriami w Litvínovie i Kralupach, siecią 441 stacji paliw, osiągającą blisko 30% udziału w rynku detalicznym oraz zatrudnia ponad 5 tysięcy pracowników, rozszerzając działalność m.in. o dostawy paliwa lotniczego na lotnisko im. Václava Havla w Pradze.
W branży transportowej i przemysłowej silną pozycję zbudowała spółka PKP CARGO, przejmując większościowy pakiet w czeskim Advanced World Transport (obecnie PKP CARGO INTERNATIONAL), dysponującym terminalem intermodalnym w Paskovie oraz 330 kilometrami własnych torów. Koncern chemiczny Synthos, należący do Michała Sołowowa, przejął czeską spółkę Kaučuk w Kralupach wraz z infrastrukturą energetyczną TAMERO INVEST.
W sektorze budowlanym Budimex realizuje ważne czeskie kontrakty infrastrukturalne, w tym 7,6-kilometrowy odcinek autostrady D35 oraz polder Kutřín. Z kolei spółka Maspex przejęła w 2024 roku od koncernu Pernod Ricard kultową spółkę Jan Becher – Karlovarská Becherovka, stając się właścicielem marki Becherovka oraz zakładu w Karlowych Warach. Dopełnieniem polskiej obecności w Czechach są sukcesy rynkowe grupy e-commerce Allegro z portalem Allegro.cz, holdingu Modivo, grupy technologicznej Asseco, przejmującej spółkę Tovek, oraz spółki Tauron Czech Energy.
Czechy są dla Allegro kluczowym rynkiem, na którym konsekwentnie rozwijamy naszą obecność. Podpisanie listu intencyjnego to ważny krok w stronę stworzenia stałego zaplecza instytucjonalnego dla tak dynamicznie rosnącej współpracy gospodarczej” - powiedział Grzegorz Czapski, Chief Ventures Officer, Allegro
Szansę na ekspansję ma polski sektor fintech – BLIK, który kontroluje obecnie aż 70% transakcji na polskim rynku e-commerce, szykuje się do mocnego uderzenia na rynek czeski. Kolejne inwestycje idą w parze ze wzrostem zaufania. Obecnie aż 81% Czechów postrzega Polskę jako swojego sojusznika, co stanowi najwyższy wskaźnik zaufania ze wszystkich sąsiadujących z Czechami państw. Wyrazem zbliżenia społecznego jest też boom turystyczny – liczba turystów przybywających z Czech do Polski wzrosła z niespełna 100 tys. w 2021 r. do 482 tys. w 2025 r.
Polsko-Czeska Rada Biznesu
Ukierunkowanie tak gigantycznego potencjału przemysłowego i finansowego wymaga jednak profesjonalnej koordynacji na najwyższym szczeblu. Z tego powodu podpisano list intencyjny powołujący do życia Polsko-Czeską Radę Biznesu. Przy jednym stole zasiadły zarządy osiemnastu liderów rynkowych obu państw, w tym liderów branżowych, takich jak Allegro, PPF Group, Škoda Group, CSG czy Eurowag.
Nowo powołana Rada ma nie być kolejnym martwym forum dyskusyjnym. Jej zadaniem jest stworzenie stałej i przejrzystej platformy współpracy dla przedsiębiorców, ukierunkowanej na stymulowanie wspólnych projektów przemysłowych i obronę transgranicznych łańcuchów dostaw w ramach strategii nazwanej przez ekspertów „MOST”.
Co najważniejsze z punktu widzenia rynku kapitałowego, organ ten zyska potężne kompetencje lobbingowe. Rada ma zająć się wypracowywaniem jednolitego stanowiska biznesu wobec władz państwowych w Warszawie i Pradze. Docelowo ma stać się silnym głosem środkowoeuropejskiego przemysłu na forum instytucji Unii Europejskiej.
