W Iraku do tej pory w obiegu znajdują się banknoty z podobizną Saddama, a na północy Kurdowie posługują się tak zwanym „szwajcarskim dinarem”. W rozliczeniach międzynarodowych dotyczących handlu ropą naftową Irak używał natomiast euro (od trzech lat jako protest przeciwko polityce amerykańskiej). Irackie dinary nie są warte zbyt wiele. Najpopularniejszy banknot o nominale 250 dinarów wart jest zaledwie 0,12 dolara amerykańskiego. Większą wartość irackie banknoty osiągają na internetowych aukcjach, gdzie internauci kupują je jako pamiątki.
Dolar z pewnością powróci jako waluta, w której rozliczane będą transakcje sprzedaży ropy naftowej. Również w dolarach otrzymywać będą pensje tysiące irackich urzędników. Amerykanie chcą użyć w tym celu części z 1,7 mld dolarów pochodzących ze skonfiskowanych kont irackiego reżimu. Amerykanie będą musieli opłacać urzędników, policjantów oraz wojskowych - czyli praktycznie cały aparat państwowy.
Irak jak Afganistan
Podobna sytuacja miała miejsce w Afganistanie. Rząd w Kabulu nie zdecydował się na przyjęcie amerykańskiej waluty. Przeprowadzono denominację i pozostawiono krajową walutę - afghani.
Kosowo i Bośnia po uzyskaniu niepodległości zdecydowały się na przykład na niemiecką markę, a następnie euro. Amerykanie wysłali do Iraku czternastu ekspertów z Departamentu Skarbu, którzy mają pomóc Irakijczykom z problemami gospodarczymi w tym z problemem waluty. Eksperci z Departamentu Skarbu są częścią większej grupy specjalistów, która ma pomagać, między innymi, w stworzeniu administracji państwowej. Wchodzą oni w skład ORHA (Office of Reconstruction and Humanitarian Assistance). Na czele ORHA stoi generał w stanie spoczynku Jay M. Garnek, a jednym z jego zastępców będzie być może Marek Belka.
Dinar bez Saddama
Eksperci z Departamentu Skarbu rozważają jako jedną z opcji powrót do dinarów bez podobizny Saddama. Dinary te nazywane są „szwajcarskimi dinarami”, szwajcarskimi, bo wydrukowano je właśnie we Szwajcarii. Banknotów tych używano przed rokiem 1991, ale do dzisiaj używa się ich na północy Iraku, na terenach kontrolowanych przez Kurdów. Irak mógłby również wprowadzić nową walutę, tak jak zrobił Afganistan. W krótkim terminie najprawdopodobniej jednak używane będą dolary amerykańskie. Jednym z powodów, które przemawiają za takim rozwiązaniem jest to, że walutę amerykańską będzie później stosunkowo łatwo wymienić na inną. Doradcy z Departamentu Skarbu będą również pomagać w tworzeniu systemu podatkowego, bankowego, systemu finansów publicznych oraz prawa handlowego. Zdaniem przedstawicieli Departamentu Skarbu stworzenie odpowiednich przepisów i struktur jest koniecznym warunkiem do szybkiej odbudowy kraju.
Eksperci amerykańskiej służby zdrowia mają pomóc w odbudowie i modernizacji infrastruktury medycznej. Irakowi zostanie również udzielona pomoc w odbudowie rolnictwa. Kilka lat temu Hussajn wydał edykt, w którym nakazał rolnikom uprawę wyłącznie pszenicy. Nacisk położony będzie obecnie na uprawę innych roślin. Rozwijana będzie również infrastruktura służąca wydobyciu oraz transportowi ropy naftowej. W tej chwili produkcja ropy (ok 250 tysięcy baryłek dziennie - początek maja) nie wystarcza na pokrycie wewnętrznych potrzeb Iraku. W kraju brakuje również benzyny, gdyż większość zmagazynowanej ropy nie nadaje się do przetworzenia. Konieczne będzie również rozwiązanie problemów związanych z podpisanymi przez reżim Husajna kontraktami na wydobycie ropy oraz na eksploracje niezbadanych terenów w poszukiwaniu jej złóż. Duże kontrakty podpisały firmy z Rosji, Francji, Chin i Indii.
Szybką i sprawną odbudowę Iraku zapewni jedynie szybkie stworzenie niezbędnych struktur irackiej państwowości. Irak pogrążony w chaosie nie zdoła podźwignąć się z wojennych zniszczeń.
Jacek Jurczyński
Warszawska Grupa Inwestycyjna S.A.
RAMKA
DINAR W PIGUŁCE
Iracki bank centralny powstał w 1947 r. Podobnie jak w większość krajów rozwijających się historia banku Iraku to historia składająca się z błędów, której produktem była niestabilna i słaba waluta. Iracki dinar był niewymienialny na rynkach międzynarodowych od lat. Transakcje międzynarodowe zawierane były w innych walutach (głównie w dolarach). Od roku 1979, czyli od czasu, kiedy Husajn objął władzę doszło do znacznego spadku wartości irackiego dinara. Jeszcze w roku 1979 jeden dinar wart był nieco więcej niż 3 dolary. Kurs oficjalny niezmieniony od roku 1982 wynosił 3,22 dolara za jednego dinara. Dolary po tym kursie dostępne były jednak jedynie dla współpracowników reżimu Husajna. Inni musieli kupować je na czarnym rynku. Za jednego dolara na czarnym rynku trzeba było zapłacić w ostatnich tygodniach pomiędzy 2000, a 4000 tysiące dinarów. Irak nie zawsze dysponował własną walutą. Przed pierwszą wojną światową Irak był częścią imperium osmańskiego. Oficjalną walutą obowiązującą w imperium był funt osmański. Używano wtedy jednak w największym stopniu rupii indyjskiej (powiązanej z funtem szterlingiem). Po zajęciu Iraku przez wojska brytyjskie oficjalną walutą stała się rupia indyjska. W roku 1932 Irak formalnie uzyskał niepodległość. W kwietniu 1932 r. utworzono izbę walutową, która wprowadziła dinara, wartego tyle, co funt brytyjski. Dinar miał pełne pokrycie w rezerwach w funcie brytyjskim. Do zastąpienia izby walutowej przez bank centralny w 1947 r. system ten działał bez zarzutu. Przykład sprawnie funkcjonującej izby walutowej pokazuje, że być może Irak mógłby obyć się bez banku centralnego. W takim przypadku potrzebne byłoby ustanowienie izby walutowej. Przykładem z lat 90. może być izba walutowa Bośni i Hercegowiny. Innym wyjściem jest wprowadzenie dolara, bądź euro, ale wyjście to wydaje się z przyczyn politycznych mało prawdopodobne.
Źródło:
