Leczenie żywieniowe w polskich szpitalach przestaje być traktowane jako opcjonalny „dodatek”, a staje się kluczowym priorytetem medycznym. Statystyki są alarmujące: niedożywienie dotyka nawet połowę pacjentów hospitalizowanych, generując dla systemu zdrowia gigantyczne straty rzędu 12 mld zł rocznie. Po pilnej interwencji Senackiej Komisji Zdrowia, resort zdrowia oraz NFZ otrzymały trzy miesiące na opracowanie nowej strategii, która ma uczynić z profesjonalnego żywienia klinicznego – procedury ratującej życie i skracającej czas leczenia – fundament nowoczesnej opieki zdrowotnej.
Posiedzenie Senackiej Komisji Zdrowia poświęcone leczeniu żywieniowemu pokazało, że według danych klinicznych niedożywienie dotyczy nawet 30-50% pacjentów hospitalizowanych, a odpowiednio prowadzone leczenie żywieniowe może skrócić czas pobytu w szpitalu o kilka dni oraz istotnie ograniczyć ryzyko powikłań.
Niedożywienie jako cichy wróg pacjenta
Eksperci podkreślili, że leczenie żywieniowe to nie tylko wspomaganie terapii, lecz kluczowy element procesu leczenia pacjenta, szczególnie w przypadkach, gdy samodzielne odżywianie jest niemożliwe lub niewystarczające. Obejmuje ono ocenę stanu odżywienia pacjenta oraz dostarczenie koniecznych składników odżywczych - doustnie, dojelitowo lub pozajelitowo - co przyczynia się do poprawy stanu pacjenta, dzięki czemu jego leczenie ma zdecydowanie lepszy efekt, skraca się jego rekonwalescencja i wydłuża przeżycie.
Podczas posiedzenia przedstawiono dane wskazujące, że niedożywienie dotyczy 30-55% pacjentów hospitalizowanych oraz rozwija się u około 30% wcześniej prawidłowo odżywionych chorych w ciągu 14 dni od przyjęcia do szpitala.
Prof. Przemysław Matras, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego, podkreślał, że niedożywienie pozostaje wciąż niedostrzeganym problemem w polskich szpitalach, a jego konsekwencje bezpośrednio wpływają na wyniki leczenia i bezpieczeństwo pacjentów.
Wczesna ocena stanu odżywienia oraz szybki dostęp do leczenia żywieniowego mogą w istotny sposób poprawić efektywność terapii i zmniejszyć ryzyko powikłań. W tym kontekście leczenie żywieniowe - szczególnie w warunkach domowych, gdzie jest ono konieczne każdego dnia - powinno być traktowane jako procedura ratująca życie, a dostęp do niego nie może być ograniczany limitami - zaznaczył prof. Matras.
Czym jest nowoczesne leczenie żywieniowe?
Jednocześnie zaakcentował potrzebę wzmocnienia edukacji personelu medycznego w zakresie leczenia żywieniowego - od etapu studiów po szkolenia podyplomowe.
Prof. Michał Jankowski, koordynator Oddziału Klinicznego Chirurgii Onkologicznej w Centrum Onkologii w Bydgoszczy, podkreślił kluczową rolę żywienia we współczesnej opiece onkologicznej:
„We współczesnych standardach i rekomendacjach właściwe postępowanie żywieniowe jest integralnym elementem opieki nad chorym onkologicznym. Systematyczna ocena stanu odżywienia, wczesna identyfikacja ryzyka niedożywienia oraz wdrożenie i monitorowanie interwencji żywieniowej powinny towarzyszyć choremu na każdym etapie diagnostyki i leczenia, na każdym etapie choroby nowotworowej”.
Przedstawił również wyniki badań prowadzonych w jego oddziale, które pokazują, że wprowadzenie opieki żywieniowej u pacjentów poddawanych okołooperacyjnemu leczeniu radykalnemu raka żołądka pozwala skrócić średni czas pobytu w szpitalu aż o sześć dni Jak zaznaczył prof. Jankowski, kompleksowa opieka żywieniowa, realizowana w sposób ciągły - zarówno w szpitalu, jak i w warunkach ambulatoryjnych oraz domowych - przekłada się na najlepsze wyniki leczenia. Szczególną uwagę zwrócił na konieczność ścisłej, wielodyscyplinarnej współpracy, w tym bezwzględnego udziału dietetyka klinicznego w konsyliach onkologicznych oraz zapewnienia pełnej dostępności procedur i świadczeń żywieniowych w onkologii.
Ze zdaniem ekspertów zgodził się Maciej Sikora, prezes Organizacji Rozwoju Leczenia Żywieniowego (ORLŻ).
Leczenie żywieniowe to nie luksus ani dodatek do terapii, ale procedura ratująca życie. Inwestycja w odpowiednie żywienie pacjentów przynosi wymierne korzyści kliniczne i finansowe dla całego systemu ochrony zdrowia.
Finansowy wymiar zdrowia: dlaczego inwestycja w dietę oszczędza miliardy?
Przedstawił analizy, z których wynikało, że w Polsce 2,5 mln osób rocznie doświadcza niedożywienia związanego z chorobą, co generuje o 78% wyższe koszty leczenia oraz prawie dwukrotnie dłuższą hospitalizację. Skutkuje to dodatkowymi kosztami dla systemu w łącznej wysokości ponad 12 mld zł rocznie. Poprawa dostępności do leczenia żywieniowego mogłaby więc zwrócić się płatnikowi wielokrotnie.
„Dla pacjentów wymagających długoterminowej opieki leczenie żywieniowe w domu jest często kwestią życia i śmierci. System powinien zapewnić im dostęp do tej procedury w sposób ciągły i bez ograniczeń” - przekonywał Tomasz Michałek, dyrektor biura zarządu Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” - Związek Stowarzyszeń.
Wskazał też zasadność włączenia tego świadczenia do katalogu świadczeń gwarantowanych w procedowanym obecnie projekcie ustawy o opiece długoterminowej.
Specjaliści podkreślili, że poprawa stanu odżywienia pacjentów zwiększa ich odporność na choroby, zmniejsza liczbę powikłań, sprzyja gojeniu ran oraz poprawia efekty terapii onkologicznej i chirurgicznej.
Czas na systemowe zmiany. Strategia pod lupą resortu
Do powyższych kwestii odniósł się wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski, który zaznaczył, że jedną z kluczowych barier jest nadal niewystarczające przygotowanie personelu, obejmujące zarówno ocenę stanu odżywienia, jak i prawidłowe prowadzenie terapii. Jednocześnie poinformował, że w 2025 r. koszty realizacji tych świadczeń wyniosły około 900 mln zł, natomiast wartość nadwykonań sięgnęła około 200 mln zł.
Przewodnicząca Komisji Zdrowia, senator Beata Małecka-Libera, podkreśliła, że leczenie żywieniowe powinno stać się jednym z kluczowych obszarów prac nad racjonalizacją wydatków w ochronie zdrowia i poprawą efektów leczenia. W odpowiedzi na oczekiwania dotyczące pilnych reform ustalono, że Ministerstwo Zdrowia oraz NFZ w ciągu trzech miesięcy przedstawią kompleksową strategię zmian wraz z analizą potrzeb.
Rekomendacje dla Ministerstwa Zdrowia obejmujące m.in.
W podsumowaniu pojawiły się
- uznanie żywienia klinicznego, w szczególności żywienia pozajelitowego i dojelitowego w warunkach domowych, za świadczenie ratujące życie;
- zapewnienie skutecznej realizacji obowiązku oceny stanu odżywienia pacjentów hospitalizowanych oraz powiązania jej z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej;
- zapewnienie kompleksowości opieki długoterminowej oraz realnej dostępności leczenia żywieniowego.
Wypracowane rozwiązania zostaną zaprezentowane na kolejnym posiedzeniu komisji.
