Jeden z narożników skrzyżowania York Avenue i 66. Ulicy na Manhattanie, nieopodal Uniwersytetu Rockefellera, nosi od wtorku imię Marii Skłodowskiej-Curie. Z inicjatywy Konsulatu Generalnego RP władze Nowego Jorku uhonorowały w ten sposób polską dwukrotną noblistkę w przeddzień Narodowego Święta Niepodległości.
– To jeden z najważniejszych dni w moim życiu, na pewno w czasie mojej pracy w Nowym Jorku – powiedział PAP konsul generalny RP Mateusz Sakowicz. Podkreślił, że konsulat pracował nad projektem wspólnie z miastem przez rok.
Świat zna ją jako Marie Curie, a trzeba światu tłumaczyć, że jej panieńskie nazwisko było polskie. Wpisaliśmy ją na trwałe w tkankę miasta Nowy Jork, a tym samym wpisaliśmy w nią Polskę – dodał.
Wyraził nadzieję, że to miejsce będą odwiedzać Polonia, turyści z Polski i spacerowicze z całego świata.
Konsul przypomniał, że w latach 30. wzdłuż East River biegła Marie Curie Avenue, która później ustąpiła miejsca trasie FDR Drive.
Brakowało w tej nazwie „Skłodowska”. Naprawiamy to – wyjaśnił. Zwrócił też uwagę na symbolikę miejsca.
W 1921 r. uczona odwiedziła Memorial Hospital, dziś Memorial Sloan Kettering Cancer Center, którego nowy pawilon powstaje po drugiej stronie ulicy.
W swym wystąpieniu konsul nawiązał też do sobotniego zamachu w Krakowie.
– Takie momenty uczą, jak ważna jest wspólnota – podkreślił.
Przewodniczący Rady Miejskiej Nowego Jorku Julie Menin, w której okręgu leży skrzyżowanie, przypomniała, że burmistrz Fiorello La Guardia nazwał w 1935 roku Skłodowską-Curie „wielką bohaterką pokoju”. Poświęcona uczonej ulica zniknęła jednak pod FDR Drive.
– Dziś naprawiamy ten błąd i znów dedykujemy jej ulicę, tym razem z jej poprawnym, pełnym nazwiskiem – zaznaczyła.
Zwracając się do obecnych dziewcząt, przypomniała, że Skłodowska studiowała na tajnym Uniwersytecie Latającym, bo polskie uczelnie nie przyjmowały kobiet.
Zacytowała też jej list do brata: „Trzeba mieć wytrwałość, a przede wszystkim wiarę w siebie”. Podkreśliła, że w Nowym Jorku mieszka ponad 200 tys. Amerykanów polskiego pochodzenia.
– Ona zmieniła świat. Uratowała miliony ludzkich istnień. Jest bohaterką – podkreśliła Menin rozmowie z PAP.
W imieniu burmistrza Zohrana Mamdaniego przemawiała komisarz ds. międzynarodowych Ana María Archila. Złożyła kondolencje rodzinom ofiar z Krakowa i zapewniła o solidarności Nowego Jorku z Polakami.
– W chwili, gdy nauka jest atakowana, gdy imigranci są atakowani (…), pamięć o wytrwałości i międzynarodowych przyjaźniach prowadzi nas przez ten czas – zauważyła.
O uczonej i jej znaczeniu dla kobiet mówiły prof. Agata Smogorzewska z Uniwersytetu Rockefellera oraz dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska.
Szczególnym momentem uroczystości był głos Skłodowskiej-Curie odtworzony przez sztuczną inteligencję (AI). Przygotowała go polska firma ElevenLabs.
– Badania naukowe mają swoje wielkie piękno i nagrodę same w sobie (…). Dodatkowym, a zarazem nieoczekiwanym szczęściem była świadomość, że moja praca może posłużyć ulżeniu ludzkiemu cierpieniu – usłyszeli zgromadzeni.
Nagranie zakończyły słowa: „Bardzo was wszystkich kocham, moi amerykańscy przyjaciele”.
W uroczystości wzięła udział młodzież szkolna. Przybyli też posłowie Agnieszka Pomaska i Krzysztof Truskolaski.
Jak przypomniał Sakowicz, przyszły rok, w którym przypada 160. rocznica urodzin noblistki, będzie w Polsce Rokiem Nauki.
Z Nowego Jorku Andrzej Dobrowolski (PAP)
ad/ mal/
