Przejęcie kontroli przez Demokratów w kilku stanach po niedawnych wyborach połówkowych może im pozwolić na zmarginalizowanie Kolegium Elektorów USA i zwiększenie znaczenia głosów wyborców w wyborach prezydenckich - ocenia „New York Times”.
Dwa razy od 2000 roku republikańscy kandydaci na prezydenta otrzymali mniej głosów niż ich rywale, ale wygrali wybory głosami Elektorów - przypomina dziennik.
W 2000 roku Al Gore zdobył o około 540 tys. więcej głosów niż republikanin George W. Bush, a w 2016 roku, Hilary Clinton w skali całego kraju zdobyła około 2,87 mln więcej głosów niż Donald Trump, który mimo tego został prezydentem USA.
Nie da się wyeliminować z wyborów prezydenckich Kolegium Elektorów bez wprowadzenia poprawki do konstytucji, co jest nieosiągalne przy obecnym układzie sił. Jednak przejęcie przez Demokratów kontroli nad władzami lokalnymi w kilku stanach może im pozwolić na zmniejszenie znaczenia tego gremium bez poprawki do konstytucji.
Jak wyjaśnia dziennik, od 2007 roku 18 stanów, w których rządzą Demokraci oraz Dystrykt Kolumbii dołączyło do inicjatywy National Popular Vote Interstate Compact (NPVIC). Pakt ten zobowiązywałby elektorów ze stanów sygnatariuszy do oddania głosów nie na kandydata, który wygrał w danym stanie, lecz na tego, kto wygrał w głosowaniu powszechnym.
Inicjatywa wejdzie w życie, jeśli przyjmą ją stany mające łącznie co najmniej 270 głosów elektorskich, co stanowi bezwzględną większość w Kolegium Elektorskim.
„Skutek działania takiego paktu, gdyby został wprowadzony w życie, byłby taki sam, jak gdyby zastąpiono Kolegium Elektorskie głosami wyborców” - zauważa dziennik.
Stany, które dołączyły już do paktu mają razem 222 głosy elektorskie. Po wyborach środka kadencji prezydenckiej Arizona, Nevada, Michigan, Pensylwania i Wisconsin przejdą pod kontrolę Demokratów, którzy zdobyli większość w obu izbach stanowych parlamentów i wygrali wybory na gubernatora.
Gdyby wszystkie te stany dołączyły do inicjatywy, miałyby razem 283 głosy elektorskie - podlicza „NYT”. Zastrzega jednak, że istnieją poważne przeszkody, które mogą zablokować taką inicjatywę.
Mogłaby ona zostać zaskarżona na mocy klauzuli konstytucyjnej znanej jako „compact clause”, zabraniającej zawierania bez zgody Kongresu międzystanowych porozumień, które ingerują w „sprawiedliwą supremację Stanów Zjednoczonych” - wyjaśnia dziennik.
Profesor prawa z Uniwersytetu Stanowego Florydy Michael Morley uważa, że pakt National Popular Vote Interstate Compact obroniłby się zapewne w takim postępowaniu, ale mógłby wejść w kolizję z niektórymi konstytucjami stanowymi - relacjonuje gazeta.
Pakt mógłby też wejść w życie, a następnie rozpaść się ze względów demograficznych, gdyby okazało się, że populacja stanów, które go podpisały, maleje lub nie rośnie. Po spisie powszechnym w 2030 roku mogłyby one bowiem stracić część głosów elektorskich.
A gdyby Republikanie przejęli kontrolę nad władzami stanów należących do tej inicjatywy, mogliby przeforsować wyjście z paktu, zważywszy, że jak dotąd system elektorski przysłużył się znacznie bardziej prawicy niż Demokratom - przypomina na zakończenie dziennik.
USA są jedynym państwie na świecie, w którym obywatele wybierają członków organu jakim jest Kolegium Elektorów, którego jedyną funkcją jest wybór prezydenta kraju. Zdobycie większej liczby głosów wyborców niekoniecznie przekłada się na zwycięstwo w Kolegium Elektorów.
Według sondażu Pew Research Center z 2024 roku ponad sześciu na dziesięciu Amerykanów chciałoby zmiany systemu wyborczego.(PAP)
fit/ kj/
