Stany Zjednoczone znoszą sankcje na potas z Białorusi – poinformowały w sobotę państwowe białoruskie media, cytując wypowiedź Johna Coale'a, wysłannika prezydenta USA Donalda Trumpa, który spotkał się w Mińsku z Alaksandrem Łukaszenką.
Nie podano, jakie działania strona białoruska podejmie w zamian za ograniczenie sankcji - podkreśliła agencja Reutera, dodając, że Białoruś jest wiodącym producentem soli potasu, kluczowego składnika nawozów. Krajowe złoża tego surowca należą do największych na świecie.
Coale, mianowany w ubiegłym miesiącu specjalnym wysłannikiem Trumpa ds. Białorusi, otrzymał od prezydenta zadanie, by wynegocjował w rozmowach z Łukaszenką uwolnienie kolejnych więźniów politycznych - przypomniał Reuters.
Państwowa białoruska agencja BiełTA zacytowała wypowiedź Coale'a, który przekazał, że poruszył w negocjacjach z Łukaszenką wiele różnorodnych zagadnień.
Rozmawialiśmy o wojnie między Ukrainą a Rosją, o Wenezueli” – powiedział. „Rozmawialiśmy o przyszłości. O tym, jak iść naprzód na drodze do zbliżenia między USA a Białorusią, aby znormalizować stosunki. To jest nasz cel - podkreślił wysłannik Trumpa.
Coale zwrócił również uwagę na bliskie relacje między Łukaszenką a rosyjskim przywódcą Władimirem Putinem w kontekście wojny na Ukrainie. „Prezydent (Białorusi) ma długą historię kontaktów z Putinem i potrafi mu doradzać. To bardzo przydatne w tej sytuacji. Są wieloletnimi przyjaciółmi i mają niezbędne relacje, aby omawiać takie kwestie” – powiedział Coale. „Oczywiście prezydent Putin może przyjąć niektóre rady, a inne nie” - zaznaczył.
Poprzednia wizyta amerykańskiej delegacji, również kierowanej przez Johna Coale’a, odbyła się we wrześniu i doprowadziła do uwolnienia 51 więźniów politycznych, w tym dwóch obywateli Polski. W zamian USA zniosły sankcje wobec białoruskich linii lotniczych Bieławia (Belavia).
Od tego czasu Centrum Praw Człowieka „Wiasna” zakwalifikowało jednak 157 kolejnych osób jako więźniów politycznych na Białorusi.
26 listopada agencja Reutera podała, powołując się na trzy źródła zaznajomione ze sprawą, że administracja Trumpa i władze Białorusi rozmawiają o możliwym uwolnieniu wkrótce co najmniej 100 przetrzymywanych w tym kraju więźniów politycznych.
Mińsk, bliski sojusznik Moskwy, od lat zmaga się z izolacją na arenie międzynarodowej i sankcjami ze strony Zachodu - podkreśliła agencja AP.
Łukaszenka rządzi 9,5-milionowym państwem od ponad trzech dekad. W międzyczasie na kraj wielokrotnie nakładane były sankcje - zarówno za brutalne łamanie praw człowieka, jak też m.in. za umożliwienie Rosji wykorzystania terytorium Białorusi do pełnowymiarowej inwazji na Ukrainę w 2022 r.
Jak Białoruś skorzysta ze zniesienia amerykańskich sankcji na potas?
USA znoszą sankcje nałożone na białoruskę spółkę Bielaruskalij. Jest to część porozumienia o uwolnieniu przez reżim Białorusi kolejnej grupy więźniów politycznych. Ekonomista Lew Lwowski mówi portalowi Zierkało czy będzie to skuteczne, biorąc pod uwagę, że sankcje UE pozostaną w mocy.
Lew Lwowski uważa, że sankcje przeciwko potasowi można z grubsza podzielić na dwie części: amerykańskie i europejsko-litewskie. Te ostatnie, jak zauważa, są najważniejsze, bowiem Europa była również znaczącym rynkiem zbytu dla białoruskiego potasu. „Po drugie, najtańszym sposobem eksportu naszego potasu do krajów trzecich – Brazylii, Indii, Chin – jest skorzystanie z portu w Kłajpedzie. Ale obecnie nie jest to możliwe” - powiedział Lwowski.
Ekspert uważa, że zniesienie amerykańskich sankcji oznacza, że teraz potas mógłby być wysyłany do USA, jednak logistyka nadal musi odbywać się przez Rosję. „Są tu dwie opcje. Pierwsza to bezpośredni transport kolejowy do Chin, ale jest to bardzo drogie. Druga to wysyłka do portu w obwodzie leningradzkim lub Murmańsku. Problem polega na tym, że tam również stale brakuje przepustowości kolejowej i portowej” - stwierdził.
Według Lwowskiego samo zniesienie sankcji nie pozwoli Białorusi zarobić miliarda dolarów, na co liczy Mińsk. „Bardziej prawdopodobne jest, że mówimy o milionach, może dziesiątkach milionów. Wszystko zależy od tego, ile potasu uda nam się przetransportować przez jakiś port w obwodzie leningradzkim w Rosji. Ale teraz będziemy mogli go sprzedać na rynkach z nieco wyższą marżą, na przykład w Stanach Zjednoczonych. Ale potas w Indiach nie jest dużo tańszy niż w USA. Więc tak, coś wygrywamy, ale nie powiedziałbym, że to może być wielkie zwycięstwo” - ocenił.
Według Lwowskiego USA nie mają już wielu ekonomicznych dźwigni nacisku na Mińsk. Jako jedną z nich wymienia sankcje wobec białoruskich banków. Wskazuje też na inne konsekwencje negocjacji Łukaszenki z Amerykanami.
„Zniesienie sankcji może być preludium do dalszej presji na Unię Europejską, aby również zniosła ograniczenia – wyjaśnia Lwowski - Na razie moglibyśmy spróbować zwrócić się do Litwy i powiedzieć: patrzcie, Amerykanie znieśli sankcje; są ważnym sojusznikiem, także militarnym. Porozmawiajmy też o tym. I to samo z Unią Europejską. Z drugiej strony, inną konsekwencją może być rozpoczęcie podobnych negocjacji przez samą Unię Europejską z Mińskiem".
Jak pisze Zierkało sankcje USA wobec Bielaruskalij zostały nałożone na początku grudnia 2021 r. W przeciwieństwie do europejskich ograniczeń, zakaz dotyczył wszystkich produktów firmy. W związku z tym Litwa, przez którą tranzytem przejeżdżała znaczna część białoruskich nawozów potasowych, wstrzymała ich przeładunek.
W lipcu 2023 r. pierwszy wicepremier Białorusi Nikołaj Snopkow stwierdził, że w ostatnich latach Białoruś dostarczała na rynek światowy średnio około 9-10 mln ton potasu. Z powodu sankcji wolumen ten zmniejszył się o około 5,5 mln ton.
Od tego czasu Białoruś zaprzestała publikowania informacji na temat eksportu nawozów. Według Międzynarodowego Instytutu Badań nad Polityką Żywnościową (IFPRI), Udział Białorusi w światowym eksporcie nawozów potasowych spadł z 18 proc. w 2021 r. do 9 proc. w 2023 r.
os/ rtt/
