REKLAMA

Azerbejdżan w kleszczach mocarstw. „Przesmyk Kaukaski” kluczem do handlu między Europą a Azją

2026-03-10 13:23, akt.2026-03-10 22:27
publikacja
2026-03-10 13:23
aktualizacja
2026-03-10 22:27
Dodaj Bankier.pl w Google

Azerbejdżan, jedyny tranzytowy kraj graniczący zarówno z Rosją, jak i Iranem, ma obecnie dla Zachodu znaczenie strategiczne. Nie współpracuje z Teheranem i skupia nad swoim terytorium ruch lotniczy między Europą a Azją – wyjaśnił PAP Wojciech Górecki, autor książek o Kaukazie.

Azerbejdżan w kleszczach mocarstw. „Przesmyk Kaukaski” kluczem do handlu między Europą a Azją
Azerbejdżan w kleszczach mocarstw. „Przesmyk Kaukaski” kluczem do handlu między Europą a Azją
fot. Kadagan / / Shutterstock

W piątek, 6 marca, Służba Bezpieczeństwa Państwa Azerbejdżanu poinformowała o udaremnieniu ataków terrorystycznych, które mieli przygotowywać agenci irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Z kolei w czwartek Irańczycy zaatakowali szkołę i lotnisko w należącej do Azerbejdżanu eksklawie - Nachiczewańskiej Republice Autonomicznej.

Kaukaski węzeł gordyjski. Strategiczna rola Azerbejdżanu

Według Góreckiego, głównego specjalisty w Zespole Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej Ośrodka Studiów Wschodnich, Teheran „pogroził” w ten sposób Azerbejdżanowi palcem, wiedząc, jak ważną obecnie odgrywa rolę.

W czasie wojny z Iranem i tej toczącej się na Ukrainie, położenie Azerbejdżanu - który wspólnie z Gruzją tworzy komunikacyjny szlak, tzw. Przesmyk Kaukaski – okazało się strategiczne – podkreślił w rozmowie z PAP Górecki. Jak dodał, atak był sygnałem, że Baku ma się trzymać od wojny z daleka i nie współpracować z wrogami Iranu.

Przesmyk Kaukaski to pas równiny na Kaukazie Południowym, między morzami Czarnym a Kaspijskim, od północy i południa zamknięty górami, którym wytyczono wszystkie szlaki komunikacyjne. To nad tym terenem – jak podkreślił Górecki - koncentruje się obecnie ruch lotniczy między Europą a Azją. Europejskie linie lotnicze nie latają bowiem nad Rosją i muszą także omijać zamkniętą z powodu wojny z Iranem przestrzeń powietrzną nad Bliskim Wschodem.

Energetyczna alternatywa dla południa Europy

W opinii Góreckiego, Azerbejdżan jest również dla Zachodu ważny jako dostawca gazu. Przez Azerbejdżan przechodzą trzy rurociągi omijające Rosję: Baku-Supsa, strategiczna magistrala naftowa o długości ok. 830 km, transportująca ropę z pól naftowych na Morzu Kaspijskim do terminalu w Supsie w Gruzji nad Morzem Czarnym. Rurociąg Baku-Tbilisi-Ceyhan, biegnący z Azerbejdżanu przez Gruzję i Turcję oraz rurociąg Południowokaukaski, znany też jako rurociąg Baku-Tbilisi-Erzurum, to magistrala przesyłająca gaz ziemny ze złoża Shah Deniz w azerskiej części Morza Kaspijskiego do Turcji.

W skali całej Unii Europejskiej nie są to - według Góreckiego - ilości, które mogłyby zastąpić np. import z Zatoki Perskiej, ale dla małych rynków państw południowej Europy to „bardzo istotne wolumeny”.

Jak podkreślił ekspert, Azerbejdżan - kraj tranzytowy ale także znaczący eksporter ropy naftowej i gazu ziemnego - realizuje niezależną wizję polityki.

Asertywność Baku wobec Moskwy i Teheranu

Wprawdzie Baku łączy z Teheranem kulturowa bliskość – jest krajem muzułmańskim, a w Iranie mieszka dwukrotnie więcej ludności azerbejdżańskiej niż w samym Azerbejdżanie – to stosunki obu krajów są napięte. Baku współpracuje za to pod względem gospodarczym, ale także wojskowym, z sojusznikami Zachodu. Ma m.in. związki z Izraelem, od którego kupuje broń, czym drażni Iran.

Azerbejdżan chce handlować z każdym, ale nie wchodzi w bliższe sojusze z nikim oprócz Turcji i może Pakistanu. Nie chce wchodzić ani do Unii Europejskiej, ani do Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej – zauważył ekspert.

Rozmówca PAP zwrócił także uwagę, że lotnisko w mieście Nachiczewan, leżące w Nachiczewańskiej Republice Autonomicznej eksklawie Azerbejdżanu, w które uderzyły irańskie drony, znajduje się w miejscu, przez które ma w przyszłości przechodzić planowany przez Amerykanów TRIPP, Szlak Trumpa na rzecz Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu (ang. Trump Road for International Peace and Prosperity) TRIPP ma przecinać południową Armenię i łączyć główną część Azerbejdżanu z nahiczewańską eksklawą.

„Szlak Trumpa”

Armenia i Azerbejdżan dogadały się w tej sprawie pod warunkiem, że operatorem szlaku będzie kompania armeńsko-amerykańska. 13 stycznia br. sekretarz stanu USA Marco Rubio i minister spraw zagranicznych Armenii Ararat Mirzojan ogłosili szczegółowe ramy wdrożenia TRIPP, który ma się stać „kluczowym ogniwem łączącym Europę z Azją”.

Ewentualna amerykańska obecność w tym regionie drażni Irańczyków i Rosjan. Jak jednak zauważył Górecki, Rosja nie ma w tej chwili sił, środków i możliwości, żeby wpłynąć na sytuację w Azerbejdżanie, z czego ten kraj „skwapliwie korzysta”.

W 2023 r. Azerbejdżan odzyskał np. pełną kontrolę nad resztkami separatystycznej Republiki Górskiego Karabachu. Wyprosił żołnierzy rosyjskich sił pokojowych, którzy mieli tam stacjonować do jesieni 2025 roku.

Moskwa nie może też w Azerbejdżanie grać „zamrożonymi konfliktami”, ponieważ 8 sierpnia ub. roku parafowano w obecności prezydenta Trumpa w Waszyngtonie porozumienie pokojowe między Armenią i Azerbejdżanem, krajów które toczyły wcześniej 30-letnią wojnę o Górski Karabach.

Luke Coffey, ekspert z waszyngtońskiego think tanku Hudson Institute, przypomniał we wpisie na X z 7 marca, że Amerykanie zwrócili uwagę na istotne znaczenie Azerbejdżanu już w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego z 2017 roku, w czasie pierwszej prezydentury Donalda Trumpa. Podkreślono w niej, że Azerbejdżan jest jedynym krajem, który graniczy zarówno z Rosją, jak i Iranem i mimo to próbuje zachować autonomię, będąc „kluczowym krajem tranzytowym”. Jak podkreślił Coffey, przez Azerbejdżan przechodzi jeden z trzech szlaków lądowych, którymi można prowadzić handel między Azją a Europą. Pozostałe dwa przebiegają przez Rosję i Iran. Europę z Azją (z regionem Morza Kaspijskiego) łączą także światłowody przebiegające przez Azerbejdżan i druga co do długości europejska autostrada E60, łącząca Francję z Irkesztamem w Kirgistanie, na granicy z Chinami, której fragment przebiega przez Azerbejdżan.

Anna Gwozdowska (PAP)

agw/ bst/ amac/

Najlepsze produkty finansowe znajdziesz w naszej porównywarce - SPRAWDŹ
Źródło:PAP
Tematy
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję

Komentarze (1)

dodaj komentarz
pozhoga
Azerbejdżan jest wspierany przez Turcję: Iran ryzykuje, że więzi krajów atakowanych przez Teheran z USA się zacieśnią, a nie osłabią…

Powiązane: Rosja

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki