Kryzys wokół uszkodzonego rurociągu „Przyjaźń” pogłębia się: Słowacja przełożyła wznowienie dostaw na czwartek i korzysta z rezerw strategicznych, a Ukraina zapowiada, że nie ulegnie presji Węgier w kwestii naprawy instalacji. Mimo blokady 90 mld euro unijnej pożyczki, szef Rady Europejskiej przypomina, że Budapeszt i Bratysława mają alternatywne drogi dostaw przez Chorwację, a roszczenia państw członkowskich nie powinny wpływać na wspólną pomoc dla walczącego Kijowa.
Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa poinformował we wtorek w Kijowie, że Ukraina przekaże, ile jej zdaniem zajmie naprawa zniszczonego przez Rosję ropociągu Przyjaźń. Nie będzie tak, że Rosja niszczy, a Ukraina naprawia - oświadczył prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.
Costa i Zełenski byli pytani o naprawę ropociągu, od której Węgry uzależniają swoją zgodę na udzielenie przez UE pożyczki dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro.
Te dwie rzeczy nie są ze sobą połączone. Jeśli kraj członkowski ma problem z krajem trzecim, to instytucje unijne pomagają mu i to właśnie dzisiaj zrobiliśmy. Ustaliliśmy, że Ukraina przekaże nam ocenę, ile czasu zajmie naprawa - powiedział Costa. Jak dodał, Węgry mają alternatywy, jeśli chodzi o dostawy ropy, np. z Chorwacji.
Costa powiedział, że decyzja o pożyczce dla Ukrainy została podjęta przez 27 przywódców w Radzie Europejskiej i państwa członkowskie nie mogą ich zmieniać na własną rękę. - Może to zrobić tylko Rada Europejska - zaznaczył jej szef.
Wezwał Komisję Europejską do użycia wszystkich możliwych narzędzi, by pokonać blokadę i "uniknąć szantażowania Unii Europejskiej".
- Niech (premier Węgier Viktor) Orban rozmawia w tej sprawie z (przywódcą Rosji Władimirem) Putinem - powiedział Zełenski. - Nie będzie tak, że Rosja niszczy, Ukraina naprawia, a Rosja znów niszczy - dodał. Według prezydenta Ukrainy "nie był to ani pierwszy, ani ostatni" atak Rosji na ropociąg Przyjaźń.
Słowacja: Wznowienie dostaw ropy rurociągiem Przyjaźń przełożone
Wznowienie dostaw ropy naftowej rurociągiem Przyjaźń na Słowację zostało ponownie przełożone, tym razem na czwartek - poinformowało we wtorek ministerstwo gospodarki w Bratysławie. Strona ukraińska nie podała szczegółowych powodów przesunięcia terminu - dodano.
Resort w komunikacie zwrócił też uwagę na informacje o pożarze stacji pomp Kalejkino na terenie Tatarstanu na wschodzie europejskiej części Rosji; stacja stanowi część infrastruktury rurociągu Przyjaźń. „Zgodnie z aktualnie dostępnymi informacjami technicznymi zakres szkód nie powinien mieć wpływu na przyszły przepływ ropy w kierunku Słowacji” - napisano.
Ministerstwo zapewniło też, że zaopatrzenie rynku krajowego w paliwa nie jest zagrożone oraz trwa intensywna komunikacja z partnerami zagranicznymi dla zapewnienia stabilności dostaw ropy naftowej i ochrony interesów energetycznych kraju.
Chorwacka Adria jedyną alternatywą?
Po przerwaniu dostaw rurociągiem Przyjaźń jedyna rafineria w Słowacji, Slovnaft, zamówiła surowiec z innych krajów i chce go transportować tankowcami oraz rurociągiem Adria, który zaczyna się w Chorwacji. Zagrzeb wcześniej odmówił już tranzytu rosyjskiej ropy transportowanej drogą morską. Słowacja oraz Węgry mają wynegocjowane zwolnienie z unijnego i amerykańskiego embarga na dostawy rosyjskiej ropy, ale nie dotyczy to surowca transportowanego tankowcami. Rafineria Slovnaft, która należy do węgierskiego MOL, kupiła ropę z Arabii Saudyjskiej, Libii i Norwegii.
Słowacja nie otrzymuje rosyjskiej ropy rurociągiem Przyjaźń od 27 stycznia, gdy rurociąg został uszkodzony w rosyjskich nalotach. Bratysława uruchomiła swoje rezerwy strategiczne, a premier Robert Fico zarzucił Kijowowi celowe, wrogie działania wobec Słowacji. Powołując się na źródła wywiadowcze, powiedział, że rurociąg jest technicznie sprawny. W poniedziałek polecił wstrzymać dostawy energii elektrycznej na Ukrainę, stabilizujące sieć energetyczną tego kraju.
Prezes ukraińskiej firmy energetycznej: Węgry nie mogą tak po prostu odłączyć nam energii
Jeśli Węgry chcą pozostać w sieci operatorów systemów przesyłowych Europy, to muszą przestrzegać zasad, które nie pozwalają im tak po prostu odłączyć nam energii elektrycznej - oświadczył prezes ukraińskiej firmy energetycznej DTEK Maksym Timczenko. Określił groźby Węgier jako „cyniczny szantaż”.
Timczenko powiedział we wtorek grupie korespondentów europejskich mediów, że Ukraina doświadczyła w tym roku najgorszej zimy od czasu rozpoczęcia wojny. Jak dodał, nie mogąc wygrać wojny na froncie, Rosja nasiliła ataki na infrastrukturę krytyczną w środku bardzo mroźnej zimy. W ocenie prezesa ukraińskiego holdingu energetycznego ataki te były 10 razy mocniejsze w porównaniu z tymi sprzed dwóch lat.
Jak zaznaczył, Rosja w 2025 r. przeprowadziła 4,5 tys. ataków na infrastrukturę energetyczną, a wraz ze spadkiem temperatur nasilała swoje ataki na elektrociepłownie, by pozbawić ciepła jak największej liczby Ukraińców. Było to dotkliwe zwłaszcza dla miast korzystających w dużym stopniu z centralnego ogrzewania, np. w Kijowie ciepła zostało pozbawionych 250 tys. osób.
- Na szczęście mróz w ostatnich dniach zelżał, a my rozpoczynamy już przygotowania do kolejnej zimy. Bogatsi o doświadczenia, nie pozwolimy, by tak trudna zima się powtórzyła w przyszłym roku, nawet jeśli będzie równie mroźna - podkreślił Timczenko.
Z centralnego ogrzewania Kijowianie zaczęli się przerzucać na ogrzewanie prądem. To skokowo zwiększyło zapotrzebowanie na energię elektryczną, którą Ukraina importuje z UE. Jest to możliwe od czasu odłączenia się od rosyjskiej i przyłączenia do europejskiej sieci kontynentalnej w 2022 r. Tej zimy Unia Europejska zwiększyła przepustowość dla eksportu energii elektrycznej do Ukrainy i Mołdawii z 2,1 do rekordowego 2,45 gigawata.
Połowa importu energii elektrycznej z UE do Ukrainy pochodzi jednak z Węgier, które w ostatnich dniach zagroziły odcięciem Ukrainy od dostaw prądu. Ma to być reakcja Budapesztu na wstrzymanie tranzytu rosyjskiej ropy przez Ukrainę po tym, gdy pod koniec stycznia w wyniku ataku Rosji zniszczony został ropociąg Przyjaźń.
- Te groźby i postawa naszego sąsiada są bardzo cyniczne. Mając wiedzę, co się dzieje w naszym kraju, wygłaszanie takich oświadczeń, stosowanie swego rodzaju szantażu, nie jest tym, czego oczekujemy od sąsiadów i partnerów - powiedział Timczenko, pytany przez PAP o groźby Węgier.
Według niego zablokowanie dostaw przez Węgry „nie doprowadzi jednak do katastrofy”. - Poradzimy sobie z tym. Pogoda się zmienia, a my odbudowujemy nasze elektrownie, w najgorszym razie będziemy polegać bardziej na naszych własnych systemach - powiedział prezes DTEK.
Jak podkreślił, importu energii elektrycznej z Węgier nie da się w 100 proc. zastąpić importem z krajów sąsiednich, np. Polski czy Rumunii. - Innymi trasami można go zastąpić na poziomie 30-40 proc. - ocenił Timczenko.
Jak dodał, Węgry mają ograniczenia nałożone przez Europejską Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych Energii Elektrycznej ENTSO-E. - Jeśli (węgierski - PAP) operator systemu przesyłowego chce pozostać w tym stowarzyszeniu operatorów systemów przesyłowych Europy, istnieją zasady, których nie może łamać z powodów politycznych. Mam nadzieję, że (Węgry - PAP) będą przestrzegać swoich zobowiązań wynikających z członkostwa w ENTSO-E i skończy się na poziomie gróźb, a nie działań - zaznaczył.
Z Kijowa Magdalena Cedro
Piotr Górecki (PAP)
ptg/ akl/
mce/ akl/
