Stan demokracji w USA pogarsza się w niespotykanym dotąd tempie i na wielką skalę; kraj ten nie jest już wzorem do naśladowania – wynika z opublikowanego we wtorek raportu Instytutu V-Dem na Uniwersytecie w Goeteborgu. Polska znalazła się wśród nielicznych państw, w których jakość demokracji poprawia się.
W ciągu zaledwie jednego roku wynik USA w Indeksie Liberalnej Demokracji V-Dem obniżył się o 24 proc. Natomiast w globalnym rankingu Stany Zjednoczone spadły z 20. na 51. miejsce wśród 179 państw. Oznacza to, że USA po raz pierwszy od 50 lat utraciły status demokracji liberalnej.
Według towarzyszącego raportowi badania dla telewizji SVT 71 proc. Szwedów nie uważa już USA za kraj demokratyczny.
W ocenie głównego autora opracowania, prof. Staffana I. Lindberga z Uniwersytetu w Goeteborgu, w 2025 r. w USA, za rządów prezydenta Donalda Trumpa, podważono instytucjonalną równowagę sił, a także upolityczniono administrację i organy nadzoru. Inne niepokojące zjawiska to wywieranie presji na wymiar sprawiedliwości przy jednoczesnym atakowaniu mediów oraz środowiska akademickiego. – Wybory uzupełniające w USA w 2026 r. będą kluczowym testem dla jakości systemu wyborczego i amerykańskiej demokracji – podkreślił prof. Lindberg.
Regres demokracji następuje w 2025 r. w jednej czwartej państw na świecie. Nowymi krajami w grupie państw zagrożonych są m.in. Włochy oraz Wielka Brytania.
Raport pokazuje jednocześnie, że 18 krajów świata (10 proc.) przechodzi proces demokratyzacji. – W poprzednich latach zaliczaliśmy Polskę do grupy państw z pogarszającymi się standardami rządów prawa, jednak obecnie jest ona wskazywana jako przykład odwrócenia tego trendu. Podobne tendencje notujemy również w Korei Południowej i Brazylii – powiedział PAP prof. Lindberg.
W raporcie zaznaczono, że stan demokracji w Polsce pogorszył się w 2015 r. po dojściu do władzy PiS, a proces odnowy rozpoczął się po przejęciu w 2023 r. rządów przez koalicję pod przewodnictwem Donalda Tuska. „Nowy rząd natychmiast rozpoczął przywracanie demokracji, starając się cofnąć zawłaszczenie państwa i przywrócić wolność wypowiedzi. Choć osiągnięto postęp, niektóre pozostałości po poprzednim rządzie okazały się trudne do odwrócenia” – oceniono.
W Europie Wschodniej stan demokracji poprawił się w Czarnogórze. Na świecie w ciągu ostatniego roku za nowe kraje demokratyzujące się uznano Botswanę, Gwatemalę oraz Mauritius.
Publikowany każdego roku w marcu raport V-Dem obejmuje ponad 200 państw i analizuje stan demokracji według licznych wskaźników, takich jak jakość wyborów, wolność mediów, rządy prawa, podział władzy oraz poziom praw obywatelskich. (PAP)
zys/ cmm/ rtt/
