Wielka gra polskich mafii

Coraz większe znaczenie w działaniach grup o charakterze mafijnym ma sfera życia gospodarczo-finansowego. Nie tylko dlatego, że nie budzi takich społecznie negatywnych emocji, lecz także dlatego, że przynosi szybsze i wielokrotnie większe zyski od klasycznej kryminalnej przestępczości pospolitej.

Dziś lepiej, łatwiej i bezpieczniej jest np. wyłudzić kredyty bankowe niż włamać się do sejfu bankowego. Czasy Butcha Cassidego czy naszego filmowego Kwinto chyba bezpowrotnie minęły.

Pojęcie mafia kojarzy się powszechnie ze zorganizowanymi grupami i związkami przestępczymi o charakterze zbrojnym, z płatnymi mordercami, wybuchami bomb, haraczami, wymuszeniami rozbójniczymi, porwaniami, handlem narkotykami czy z sutenerstwem. To prawda, ale nie do końca.

Im słabsze państwo i jego organa ścigania, tym większa swoboda w prowadzeniu działalności przestępczej, co powoduje także rozrost grup przestępczych, także o charakterze zorganizowanym. Jeśli do tego przepisy prawa podatkowego, bankowego czy finansowego stają się coraz bardziej skomplikowane, procedury nieprzejrzyste, a społeczeństwo biednieje to nieunikniony jest znaczny wzrost przestępczości o charakterze ekonomiczno-gospodarczym.

Kwitnie przestępczość ekonomiczna

Ostatnie pięć lat to gwałtowny wzrost liczby zidentyfikowanych grup przestępczych w zasadzie we wszystkich klasyfikowanych rodzajach przestępczości.

» Polskie firmy oskarżone o oszustwo

Według danych Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji o ile w 2008 r. rozpoznano 425 zorganizowanych grup przestępczych (385 grup polskich, 32 międzynarodowe, pięć grup rosyjskojęzycznych i trzy grupy cudzoziemców), to w 2011 r. ujawniono ich już 595 (551 grup polskich, 39 grup międzynarodowych, cztery grupy rosyjskojęzyczne i jedną grupę cudzoziemców). W tak krótkim czasie nastąpił zatem ponad 40-procentowy wzrost zidentyfikowanych grup przestępczych.

O ile w obszarze przestępczości o charakterze kryminalnym nastąpił nieznaczny wzrost z ujawnionych 103 grup w roku 2008 do 113 grup w roku 2011 (10 proc. wzrostu), to w obszarze przestępczości ekonomicznej nastąpił gwałtowny jej rozwój - z 131 grup (dane za 2008 r.) do 209 grup przestępczych - co stanowi wzrost o prawie 50 proc. Ponadto na przestrzeni wskazanych wyżej lat wzrosła znacząco także liczba grup zajmujących się działalnością multiprzestępczą: z 44 do 68 grup.

Okazja czyni złodzieja

Tam gdzie pieniądze, tam zorganizowana przestępczość - to stwierdzenie odnosi się także do polskiego życia ekonomiczno-finansowego. Szczególnie zagrożone są te sektory życia gospodarczego, które generują szybkie zyski. Grupy mafijne zajmują się: wyłudzaniem kredytów bankowych, oszustwami w obrocie gospodarczym, różnego rodzaju wyłudzeniami zwrotu podatku VAT. Ważnym sektorem gospodarki, opanowanym przez tego rodzaju organizacje jest też sektor gier hazardowych, w tym dotyczący tzw. automatów do małych wygranych oraz tzw. lichwy. Nie mniej ważne są działania podejmowane przez grupy przestępcze, dotyczące wyłudzeń wielkich środków finansowych od zwykłych obywateli poprzez firmy "wydmuszki" czy instytucje parabankowe działające na zasadzie piramidy finansowej (np. sprawa Amber Gold).

Coraz bardziej struktury przestępcze zainteresowane są też inwestycjami publicznymi realizowanymi przy pomocy Unii Europejskiej, takimi jak olbrzymie inwestycje drogowe, modernizacje kolei czy inwestycje w ochronę środowiska i rolnictwo.

Powstają nadal i rozwijają się zorganizowane struktury przestępcze działające w branży paliwowo-energetycznej (tzw. mafia paliwowa, gazowa, czy węglowa) czy w obrocie złomem czy stalą. Ich działalność związana jest głównie z narażeniem polskiego Skarbu Państwa na uszczuplenia podatkowe lub nienależny zwrot podatku VAT i akcyzy (art. 54 k.k.s., art. 55§1 k.k.s. art. 56 k.k.s., art. 62§2 k.k.s., art. 63§1 k.k.s., art. 65§1 k.k.s., art. 76 k.k.s.,).

Kolejnym elementem działań cechujących tę szczególną formę przestępczości jest pranie brudnych pieniędzy. Na szczególną uwagę zasługują przedstawione przez prokuraturę w listopadzie 2012 r. dane obrazujące objętą prowadzonymi postępowaniami przygotowawczymi wartość środków finansowych (przedmiotu tego przestępstwa) pochodzących z czynów zabronionych i dynamikę ich wzrostu. Od ponad 522 mln zł w 2007 r., do ponad 2,100 mln w 2010 r. W okresie zaś 2007 - 2012 przedmiot postępowań dotyczył łącznej kwoty 6 767 652 360 zł.

Przybywa przestępstw karuzelowych

Nierzadko w tego rodzaju działalności przestępczej uczestniczą przedstawiciel różnego rodzaju służb specjalnych, realizujących zadania mające destabilizować strategiczne dla Polski dziedziny gospodarki narodowej, takie jak: energetyka, transport czy przemysł zbrojeniowy.

» Pozbawienie prawa do życia za oszustwa finansowe

Według ostatnio upublicznionej informacji Prokuratora Generalnego o działaniach powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w zakresie zwalczania przestępczości gospodarczej w latach 2007 - 2012 nowym sposobem osiągania nielegalnych zysków przez zorganizowaną przestępczość są tzw. przestępstwa karuzelowe. Podatek od wartości dodanej, VAT, jest w większości państw członkowskich Unii Europejskiej najważniejszym źródłem dochodów budżetowych. W państwach UE, w zakresie opodatkowania VAT, obowiązuje zharmonizowany system opodatkowania, który w zakresie obrotu towarowego w transakcjach wewnątrz wspólnotowych charakteryzuje się opodatkowaniem transakcji nie w "miejscu pochodzenia towarów", lecz w "miejscu przeznaczenia towarów". Oznacza to w praktyce, że opodatkowanie wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów (WDT) objęte jest stawką 0 proc. Faktyczne opodatkowanie spoczywa na podmiocie, który nabywa towary od innego podmiotu z Unii i dla którego jest to wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT).

VAT a znikający podatnik

Taka konstrukcja opodatkowania jest wykorzystywana do popełnienia zorganizowanych przestępstw podatkowych - w tym oszustw karuzelowych z udziałem podmiotów z różnych państw członkowskich Unii Europejskiej, których celem jest uchylanie się od zapłaty należnego podatku VAT, bądź uzyskanie nieuprawnionego zwrotu podatku VAT. Według informacji Prokuratora Generalnego mechanizm takiego oszustwa można określić jako: fikcyjny lub w części rzeczywisty przepływ towarów pomiędzy państwami członkowskimi, organizowany w taki sposób, że towary te "fakturowo" lub w części w rzeczywistości wracają do państw pochodzenia.

Podstawową rolę w większości mechanizmów oszustw w podatku VAT, w tym w transakcjach wewnątrzwspólnotowych, odgrywa znikający podatnik - missing trader. Nie wyłudza on bezpośrednio podatku VAT, jest natomiast włączony w proceder, celem "wygenerowania" na fakturach tego podatku (bez jego zapłaty), umożliwiając innemu podmiotowi odliczenie. Oszustwo polega na wyłudzeniu przez ostatnią firmę w łańcuchu dostaw podatku VAT, który nie został zapłacony na początkowym etapie obrotu przez "słupa". W celu uniemożliwienia wykrycia przedmiotowego procederu podmioty typu "znikający podatnik" są likwidowane po określonym czasie lub nie dają się skontrolować. W okresie od roku 2007 do roku 2012 wartość przedmiotu postępowań karnych prowadzonych przez prokuratury o oszustwa karuzelowe wyniosła 699 206 491 zł.

Rośnie ryzyko korupcji w biznesie

Prokuratura i organa ścigania dysponują także danymi wskazującymi na szybki wzrost przestępczości skierowanej przeciwko interesom instytucji i rynków finansowych oraz emitentów papierów wartościowych czy związanych z rachunkowością. Na stale wysokim poziomie utrzymuje się też działalność przestępcza związana z działaniami na szkodę różnego rodzaju instytucji i firm powodujących znaczną szkodę w ich mieniu.

Niezbędnym elementem działalności grup przestępczych w tym zorganizowanych niejako przy okazji realizowania głównych przedsięwzięć przestępczych w sferze ekonomiczno-gospodarczej jest działalność korupcyjna zmierzająca do zapewnienia sobie ułatwień w sferze przetargowej oraz bezkarności w przypadku wykrycia nielegalnego procederu. Nie dotyczy to tylko naszego kraju. Jest to powszechny proceder na całym świecie. Kryzys gospodarczy powoduje, że coraz częściej korupcja w życiu publiczno-finansowym powszednieje. Wyniki światowego badania nadużyć gospodarczych, przeprowadzonego przez agencję Ernst&Young w latach 2011 - 2012, pokazują wyraźnie, że wzrasta ryzyko nadużyć i korupcji w biznesie. Ogółem 15 proc. menedżerów przyznało, że są gotowi przekazywać korzyści pieniężne w celu pozyskania lub utrzymania relacji biznesowych. W poprzednim badaniu z lat 2009 - 2010 taką deklarację złożyło 9 proc. respondentów.

Duże inwestycje to łatwe pieniądze

Według opublikowanego ostatnio raportu Centralnego Biura Antykorupcyjnego pt. "Przewidywane zagrożenia korupcyjne w Polsce" kryzys gospodarczy i ograniczenia finansowe w wydatkowaniu funduszy publicznych na szczeblu lokalnym i centralnym oraz ograniczenie pomocy Unii Europejskiej znacznie zwiększają zagrożenia korupcyjne. W konsekwencji doprowadzi to przedsiębiorców, czy już różnego rodzaju organizacje przestępcze, do chęci pozyskania lukratywnych zamówień publicznych ogłaszanych przez instytucje rządowe i samorządowe bez względu na metody. Można więc przewidywać, że będą podejmowane działania polegające na docieraniu do osób przygotowujących dokumentację przetargową oraz decydujących o rozstrzygnięciu, w celu wyboru oferty złożonej przez dany podmiot. Podobna presja może pojawić się u takich osób przygotowujących dokumentację przetargową lub rozstrzygających o jego przebiegu. Duże inwestycje(np. drogowe, kolejowe) ze względu na wielomilionową wartość oraz pewne finansowanie (z budżetu państwa lub dotacji unijnych) stanowią dla potencjalnych wykonawców wyjątkowo intratne przedsięwzięcia.

Według CBA w najbliższym czasie w sposób szczególny mogą być zagrożone wystąpieniem nieprawidłowości o charakterze korupcyjnym następujące sfery życia publiczno-gospodarczego: infrastruktura, informatyzacja administracji publicznej, wykorzystywanie środków unijnych, służba zdrowia, sektor obronny, energetyka, ochrona środowiska, a także korupcja urzędnicza.

Kołnierzyki do kontroli

Dane wskazują na dynamiczny rozwój grup przestępczych, znaczny wzrost ich zysków, wkraczanie przez nie w nowe sfery życia ekonomicznego oraz wykorzystywanie nowych metod i form prowadzenia działalności przestępczej w tej sferze, jednocześnie wskazują na niewielki wzrost w zakresie grup o charakterze kryminalnym. Prowadzą do wniosku, że organa państwa powinny w dużo większym stopniu skoncentrować się na rozpoznawaniu, ujawnianiu, a następnie zwalczaniu nielegalnej działalności tzw. białych kołnierzyków.

Konieczne są zatem zmiany strukturalne organizacyjne i prawne ułatwiające pracę organów ścigania, uszczelniające system podatkowy i celny, a jednocześnie poszerzające wolność gospodarczą. Truizmem jest stwierdzenie, że im mniej zezwoleń i koncesji, tym mniej pokus korupcyjnych. Z opracowania CBA wynika też, że nie ma wspólnej polityki antykorupcyjnej państwa, prowadzącej do wdrożenia w instytucjach jednolitych rozwiązań antykorupcyjnych.

Za wskazane uznać także należy powołanie Instytutu Ekspertyz Ekonomicznych, na wzór istniejącego już Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie. Stosowna propozycja Prokuratora Generalnego w tym zakresie złożona została ministrowi sprawiedliwości w marcu 2012 r. Niewątpliwie istnieje także konieczność bardziej intensywnego szkolenia prokuratorów i funkcjonariuszy służb i ich specjalizacji w zakresie konkretnej przestępczości gospodarczej, w szczególności o charakterze zorganizowanym. Tylko takie działania mogą zatrzymać rosnącą falę tego typu przestępczości oraz mogą utrudnić wielkie gry mafijne rozgrywane w Polsce i powodujące wielomiliardowe straty dla Skarbu Państwa.

Publikacja zawiera linki afiliacyjne.

Źródło: