Europa nie ma problemu z innowacjami, lecz z ich skalowaniem. Ekaterina Zachariewa, europejska komisarz ds. start-upów, badań i innowacji, oraz Kasim Kutay, szef Novo Holdings, we wspólnej opinii na naszych łamach tłumaczą, jak nowy unijny fundusz o wartości 5 mld euro pomoże zmienić ten stan rzeczy. To największe w historii narzędzie, które ma sprawić, że przyszli technologiczni giganci nie przeniosą się w poszukiwaniu kapitału za ocean.
Niedawne doniesienia o sukcesach europejskich przedsiębiorstw są dowodem na to, że przy odpowiednim wsparciu europejscy przedsiębiorcy są w stanie podbić światowy rynek. Chcąc dobrze wykorzystać ten pozytywny trend, Unia Europejska musi odważniej i szerzej oferować swoje wsparcie, aby pomóc rodzimym innowacyjnym przedsiębiorstwom rozwijać się i zwiększać skalę działalności.
Europejskie perły technologiczne podbijają rynki
4 marca 2026 r. francuskie przedsiębiorstwo kwantowe Pasqal ogłosiło, że ma zamiar zadebiutować na giełdzie Nasdaq – wiadomość ta pojawiła się po zawarciu przez przedsiębiorstwo transakcji z Bleichroeder Acquisition Corp II (BBCQ), której zamknięcie planowane jest w nadchodzących tygodniach. Pasqal jest start-upem wycenianym obecnie na 2 mld dolarów, który dowodzi, że w Europie mogą powstawać światowi liderzy technologiczni – i nie jest to odosobniony przypadek.
Zaledwie dwa miesiące później fińskie przedsiębiorstwo IQM, dzięki fuzji z Real Asset Acquisition Corp (RAAQ) z siedzibą w New Jersey, mogło złożyć dokument rejestracyjny F-4 do amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, ostatecznie stając się 2 lipca pierwszym europejskim przedsiębiorstwem kwantowym notowanym na giełdzie za oceanem. IQM dostarcza więcej lokalnych systemów kwantowych niż jakikolwiek inny producent na całym świecie, co dobrze ilustruje wiodącą pozycję Europy w dziedzinie nauk kwantowych. Oba przedsiębiorstwa są głęboko zakorzenione w światowej klasy, w przeważającej mierze publicznej, europejskiej bazie badawczej. Współzałożycielem przedsiębiorstwa Pasqual jest laureat Nagrody Nobla fizyk kwantowy Alain Aspect. IQM założył w 2018 r. dr Jan Goetz, który rozpoczął swoją działalność na Uniwersytecie Aalto w Finlandii.
Są to dwa przykłady europejskich przedsiębiorstw, które odniosły sukces w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii: oba działają na skalę światową, a ich historia jest silnie związana z Europą. Na początku swojego istnienia obie inicjatywy otrzymały wsparcie ze sztandarowego funduszu Europejskiej Rady ds. Innowacji Unii Europejskiej na rzecz start-upów. Dzięki silnemu europejskiemu ekosystemowi badawczemu, stałemu wsparciu publicznemu, zwiększeniu długoterminowych inwestycji prywatnych oraz niedawnym wysiłkom na rzecz uproszczenia przepisów w Europie powstaje coraz więcej takich przedsiębiorstw.
Bez wątpienia Europa ma potencjał: według Atomico w 2025 r. w Europie założono rekordową liczbę 27 tys. nowych przedsiębiorstw technologicznych.
W ciągu ostatniej dekady inwestycje kapitału wysokiego ryzyka wzrosły dziesięciokrotnie, a zwroty z inwestycji były wyższe niż w Stanach Zjednoczonych. Gwałtowny wzrost europejskich wydatków na obronność również pobudza rozwój innowacyjnych przedsiębiorstw, takich jak start-upy, które opracowują technologie o zastosowaniach zarówno wojskowych, jak i cywilnych.
Diagnoza Draghiego: umiemy wymyślać, nie potrafimy skalować
Problemy rodzą się na etapie rozwoju i skalowania. Czy Europa jest w stanie zaoferować własny model skalowania kolejnym przedsiębiorstwom takim jak IQM i Pasqal? Dane dotyczące tej kwestii nie są zbyt optymistyczne.
W swoim raporcie z 2024 r. Mario Draghi postawił krótką diagnozę: Europa nie ma problemu z innowacjami, Europa ma problem z ich skalowaniem.
Pozyskanie w Europie środków w wysokości przekraczającej 200 lub 300 mln euro pozostaje trudnym zadaniem dla założycieli przedsiębiorstw. Europejskie rynki kapitałowe są wprawdzie największym jednolitym rynkiem na świecie, ale pozostają przy tym rozdrobnione. Poziom gotowości do podejmowania ryzyka jest niski, a inwestorzy instytucjonalni, tacy jak fundusze emerytalne i zakłady ubezpieczeń, niechętnie przeznaczają znaczne zasoby na innowacje. Wielu innowatorów po prostu nie może znaleźć długoterminowego i stabilnego finansowania, które jest niezbędne do realizacji ich ambitnych celów w zakresie najbardziej zaawansowanych technologii.
Europa nie może sobie pozwolić na to, by stać się inkubatorem przedsiębiorczości dla innych regionów świata. Luka w finansowaniu wpływa w równym stopniu na suwerenność, jak i na gospodarkę, a konkurencyjność Europy będzie zależała od jej pozycji w wyścigu o pozycję lidera technologicznego.
Jako decydenci polityczni i przedsiębiorstwa jesteśmy odpowiedzialni za zapewnienie naszym innowatorom środków potrzebnych do rozpoczęcia działalności, zwiększenia jej skali i pozostania na kontynencie. Dlatego też Komisja Europejska połączyła siły z długoterminowymi inwestorami prywatnymi, aby stworzyć największe w historii wspierane przez UE narzędzie finansowania wzrostu: Europejski Fundusz na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up (SEF).
W ramach każdej rundy finansowania SEF przedsiębiorstwa otrzymają średnio ponad 100 mln euro, przy czym fundusz dysponuje środkami pozwalającym na zainwestowanie 5 mld euro, a docelowo ma stać się funduszem o wartości 20 mld euro. Fundusz ma charakter strategiczny i obejmie kluczowe obszary przyszłej gospodarki, takie jak technologie kwantowe, sztuczna inteligencja, zielona technologia, energia termojądrowa, technologie podwójnego zastosowania i nauki biologiczne.
SEF nie jest sposobem na udzielanie subsydiów krajowym liderom: jest to konkurencyjny fundusz rynkowy zarządzany przez EQT – niezależnego zarządcę z długim doświadczeniem w tworzeniu światowych liderów. Fundusz wspiera grupa europejskich inwestorów instytucjonalnych, m.in. Novo Holdings, Santander, San Paolo/Intesa, Caixa, Allianz oraz APG. Celem funduszu jest generowanie zysków, które uczynią go jednym z najbardziej rentownych funduszy dla inwestorów.
Firma w 48 godzin za mniej niż 100 euro
Fundusz jest ważnym kamieniem milowym dla europejskich innowacji, ale nie jedynym. Pakiet Komisji Europejskiej dotyczący Unii oszczędności i inwestycji ma przede wszystkim na celu zwiększenie udziału inwestorów detalicznych w rynkach kapitałowych, promowanie inwestycji kapitałowych inwestorów instytucjonalnych oraz zmniejszenie fragmentacji jednolitego rynku UE. Proponowane ramy projektu EU Inc. (lub inaczej 28. system prawny) powinny również uprościć tworzenie przedsiębiorstw – firmę będzie można założyć w ciągu 48 godzin, w pełni cyfrowo i za kwotę poniżej 100 euro, a jej działalność będzie możliwa we wszystkich 27 krajach UE na podstawie jednego zbioru przepisów.
Unia Europejska niewątpliwie ma jeszcze wiele do zrobienia dla Europy. Pogodzenie priorytetów krajowych z szerszymi celami kontynentalnymi może czasami stanowić wyzwanie. Potrzebujemy stałego zaangażowania ze strony instytucji europejskich, rządów i przemysłu, aby sprostać naszym ambitnym celom, w szczególności poprzez zwiększenie wydatków na badania i rozwój. Europa musi wykorzystać sprzyjającą jej sytuację na rynku technologii: nie mamy czasu do stracenia. IQM, Pasqal i wiele innych europejskich przedsiębiorstw pokazuje, co nasi innowatorzy mogą osiągnąć w odpowiednich warunkach. Aktualny cel jest jasny: musimy zadbać o to, by kolejne pokolenie europejskich liderów mogło prowadzić działalność na skalę światową i żeby jej prowadzenie było łatwiejsze i możliwe z domu, a tym samym, aby przedsiębiorcy stymulowali europejską produktywność, tworzyli miejsca pracy, zwiększali dochody podatkowe i konkurencyjność Europy.
Autorzy:
Ekaterina Zachariewa, europejska komisarz do spraw start-upów, badań i innowacji
Kasim Kutay, dyrektor generalny Novo Holdings
Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji
