Prezydent USA Donald Trump oraz premier Pakistanu Shebhaz Sharif ogłosili w niedzielę, że USA i Iran zawarły wstępne porozumienie pokojowe. Trump powiadomił, że nakazał „natychmiastowe” otwarcie cieśniny Ormuz i zakończenie blokady irańskich portów. Do podpisania umowy ma dojść w piątek w Szwajcarii.
Umowa z Islamską Republiką Iranu została zawarta. Gratulacje dla wszystkich! Niniejszym w pełni upoważniam do bezpłatnego otwarcia Cieśniny Ormuz i jednocześnie upoważniam do natychmiastowego zniesienia blokady morskiej Stanów Zjednoczonych” - napisał Trump we wpisie na swoim portalu Truth Social. „Statki świata, uruchomcie silniki. Niech ropa popłynie! - dodał.
W kolejnym wpisie ocenił, że „wielka umowa przyniesie pokój i bezpieczeństwo całemu regionowi” i że choć wielu prezydentów próbowało zawrzeć pokój z Iranem, to wszyscy ponieśli porażkę poza nim.
Wbrew temu, co pisał Trump, irańska agencja Fars podała, że żegluga cieśniną Ormuz ma być żeglugą w Zatoce Perskiej będzie regulowana przez Iran w koordynacji z Omanem.
Chwilę wcześniej informacje o zawarciu umowy podał pośredniczący w rozmowach premier Pakistanu Shebhaz Sharif, który zaznaczył, że porozumienie dotyczy „natychmiastowego i trwałego zakończenia operacji wojskowych na wszystkich frontach, w tym ,w Libanie”.
Do uroczystego podpisania umowy ma dojść 19 czerwca w Szwajcarii. „Po zawarciu umowy mediatorzy zorganizują w tym tygodniu serię spotkań. Te dyskusje przedwdrożeniowe położą fundamenty pod rozmowy techniczne i oficjalną ceremonię podpisania umowy” – napisał Sharif.
Wiceprezydent J.D. Vance powiedział w rozmowie z Fox News, że zamierza być na ceremonii, ale możliwy jest też udział prezydenta Trumpa, który w poniedziałek uda się z wizytą do Francji na szczyt G7.
Wstępne porozumienie na 60 dni
Wstępne porozumienie (memorandum of understanding) ma trwać 60 dni, podczas których strony mają podjąć rozmowy na temat szczegółów m.in. irańskiego programu atomowego.
Informacje te potwierdził wiceszef MSZ Iranu Kazem Gharibabadi, cytowany m.in. przez agencję Tasnim. Urzędnik przedstawił umowę jako efekt militarnej presji Iranu i zaznaczył, że tekst porozumienia zostanie opublikowany po ceremonii podpisania w czwartek, a jego zobowiązania wejdą w życie od piątku.
Oznajmił jednocześnie, że Iran nie zatwierdzi porozumienia, dopóki w tekście porozumienia nie zostaną włączone „ostateczne” żądania Teheranu. Zapowiedział też, że w ciągu nadchodzących dwumiesięcznych negocjacji Teheran będzie się skupiał na kwestii zakończenia sankcji.
Powiedział również, że Iran podejmie działania, jeśli zaobserwuje przypadki naruszenia uzgodnień przez drugą stronę.
Wiceszef MSZ zaznaczył, że naniesione zmiany były możliwe dzięki izraelskiemu atakowi na przedmieścia Bejrutu.
Szef MSZ Iranu: ataki Izraela na Liban muszą zostać całkowicie wstrzymane
Izraelskie ataki na Liban muszą zostać całkowicie wstrzymane, a Stany Zjednoczone ponoszą odpowiedzialność za wdrożenie porozumienia ramowego w sprawie zakończenia wojny – oświadczył w poniedziałek minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Aragczi.
Szef irańskiej dyplomacji poinformował na kanale w komunikatorze Telegram, że odbył rozmowy telefoniczne ze swoimi odpowiednikami z Turcji, Iraku i Egiptu na temat zawartego minionej nocy wstępnego porozumienia z USA o zakończeniu wojny.
Aragczi napisał, że podczas tych rozmów, „odnosząc się do odpowiedzialności Stanów Zjednoczonych za wdrożenie porozumienia, podkreślił konieczność całkowitego zaprzestania destabilizującej agresji i ataków reżimu syjonistycznego na Liban”.
Wyraził również uznanie dla „stanowiska i roli Turcji, Iraku i Egiptu we wspieraniu ustanowienia zawieszenia broni, łagodzeniu napięć oraz dla wysiłków dyplomatycznych na rzecz osiągnięcia stabilności i bezpieczeństwa w regionie”.
Trump dla „NYT”: jeśli Iran nie zawrze porozumienia nuklearnego, wznowimy ataki
W wywiadzie dla „NYT” Trump powiedział również, że zawarte porozumienie ostatecznie zapewni, iż cieśnina Ormuz będzie „na stałe wolna od opłat” i przekonywał, że uratował Izrael przed nuklearną zagładą. Mówił także, że jego decyzja o ataku na Iran pod koniec lutego oraz późniejsza blokada morska portów tego kraju po zamknięciu cieśniny przez władze w Teheranie zmieniły sytuację na Bliskim Wschodzie na korzyść USA.
Jak ocenił „NYT”, stwierdzenie Trumpa, że Stany Zjednoczone stałyby się w razie potrzeby płatną siłą policyjną dla Bliskiego Wschodu, stanowiłoby uderzające, choć charakterystyczne dla Trumpa, odejście od dotychczasowej linii postępowania.
„Prezydent przekształciłby w ten sposób amerykańską ochronę regionu – oraz amerykański parasol nuklearny – w siły najemne, działające tam w zamian za zysk. Takie rozwiązanie stanowiłoby zasadniczo odejście od powojennej tradycji amerykańskiej, w ramach której Stany Zjednoczone wykorzystywały swoją potęgę do zapewnienia światowego pokoju i dobrobytu” - napisał dziennik.
Trump pochwalił też przywódców Chin i Rosji, Xi Jinpinga i Władimira Putina, za pomoc w osiągnięciu porozumienia lub przynajmniej za nieingerencję w blokadę cieśniny. „Był prawdziwym dżentelmenem. Nie wysłał tankowca, otoczonego po obu stronach przez 20 niszczycieli, by spróbować przełamać blokadę” – powiedział Trump o Xi.
Trump określił obecnych przywódców Iranu, w tym nowego najwyższego przywódcę ajatollaha Modżtabę Chameneiego, jako pragmatyków, co jak zauważył „NYT” jest znaczną zmianą tonu w stosunku do tego z początku wojny, gdy wezwał naród irański do powstania i przejęcia władzy po zakończeniu amerykańskich i izraelskich bombardowań.
Prezydent przyznał, że tak powiedział, ale dodał, że naród irański nie ma dostępu do broni – i zostanie wymordowany, jeśli spróbuje dokonać powstania. Podkreślił jednak, że jeśli irańscy przywódcy będą zabijać protestujących, uniemożliwi to im uzyskanie pełnego zniesienia sankcji i dostępu do 25 miliardów dolarów zamrożonych środków.
Iran odwołał planowany atak na Izrael
Wcześniej „New York Times” pisał, że Iran odwołał planowany atak na Izrael, który miał być odpowiedzią na uderzenia na Bejrut. Atak odwołano po interwencji prezydenta Donalda Trumpa.
Trump zainterweniował przez pośredników i wezwał Iran do powściągliwości - przekazała gazeta, powołując się na trzech irańskich urzędników.
Według źródeł dziennika, w kręgach władzy w Teheranie toczyły się rozważania nad tym, czy Iran powinien odpowiedzieć, aby stworzyć efekt odstraszania, czy też się powstrzymać przed uderzeniem.
Trump otwarcie skrytykował izraelskie uderzenia na przedmieścia Bejrutu, wulgarnie komentując działania izraelskiego premiera Benjamina Netanjahu.
- Czemu Bibi musiał k... zaatakować? Byłem tak wkurzony. Dałem mu znać. On nie ma żadnego, k..., osądu - powiedział w rozmowie z Axiosem.
Wysoki rangą przedstawiciel Białego Domu już w piątek powiedział dziennikarzom, że tekst wstępnego porozumienia został uzgodniony i czekał na zatwierdzenie. Zaznaczył, że Iran będzie otrzymywać gospodarcze korzyści w miarę wdrażania zapisów porozumień, w tym dotyczących demontażu programu nuklearnego i wywiezienia wzbogaconego uranu.
Według urzędnika porozumienie opiera się na czterech filarach: otwarciu cieśniny Ormuz i zakończeniu blokady; demontażu irańskiego programu jądrowego wraz z przekazaniem stronie amerykańskiej wzbogaconego materiału, który ma zostać „zniszczony na miejscu, a następnie wywieziony z kraju”; długoterminowym pokoju regionalnym oraz reżimie inspekcji zapewniającym weryfikację zobowiązań.
W zamian Iran ma uzyskać stopniowe złagodzenie sankcji i reintegrację z gospodarką światową. Przedstawiciel Białego Domu kategorycznie zdementował doniesienia o wypłaceniu Teheranowi konkretnych kwot – 12, 6 czy 1 mld dolarów – przy podpisaniu memorandum.
- Irańczycy nie dostają niczego w momencie podpisania MOU ani w trakcie samych negocjacji. Otrzymują korzyści ekonomiczne za wykonanie swoich zobowiązań – zaznaczył.
Iran ma się zobowiązać bezterminowo do niepozyskiwania broni jądrowej, co rozmówca określił jako „istotne ustępstwo, na którym prezydentowi bardzo zależało”. Po podpisaniu MOU przewidziano 60-dniowe negocjacje techniczne dotyczące szczegółów demontażu programu atomowego i wywozu wysoko wzbogaconego uranu.
Costa o porozumieniu USA-Iran: broń musi teraz umilknąć
Broń musi teraz umilknąć, a sporne kwestie należy rozwiązać pokojowo - tak przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa skomentował w poniedziałek ogłoszone przez prezydenta USA Donalda Trumpa wstępne porozumienie z Iranem. Trzymamy kciuki, by doszło do podpisania umowy - dodała szefowa dyplomacji UE Kaja Kallas.
Kallas ogłosiła przed posiedzeniem ministrów spraw zagranicznych w poniedziałek w Luksemburgu, że kwestia porozumienia pomiędzy USA a Iranem będzie omawiana przez szefów dyplomacji państw UE.
- Jesteśmy w kontakcie z Iranem, z partnerami z Zatoki Perskiej, a także z naszymi amerykańskimi odpowiednikami, gotowi zaoferować pomoc, ponieważ mamy doświadczenie, np. w negocjacjach nuklearnych - powiedziała.
- Bardzo się z niego (porozumienia - PAP) cieszymy i trzymamy kciuki, żeby zostało sfinalizowane w piątek, bo wszyscy potrzebują, żeby cieśnina Ormuz była otwarta i żeby ta wojna się skończyła - podkreśliła Kallas. - Mamy nadzieję, że to się utrzyma - dodała wysoka przedstawicielka ds. zagranicznych i obronnych UE.
„Z zadowoleniem przyjmuję właśnie ogłoszone porozumienie między Waszyngtonem a Teheranem. Oczekuję zakończenia tej kosztownej wojny i pełnego przywrócenia wolności żeglugi w cieśninie Ormuz” - napisał Costa na platformach społecznościowych.
„Broń musi teraz umilknąć, a wszelkie sporne kwestie należy rozwiązać pokojowo, zgodnie z prawem międzynarodowym” - podkreślił. Według przewodniczącego Rady Europejskiej UE jest gotowa wnieść wkład w wypracowanie kompleksowej strategii na rzecz trwałego pokoju na całym Bliskim Wschodzie.
„Doceniam niestrudzone wysiłki dyplomatyczne wszystkich, którzy umożliwili zawarcie tego porozumienia” - dodał Costa.
Sytuacja na Bliskim Wschodzie będzie jednym z tematów unijnego szczytu w czwartek i piątek w Brukseli.
Z kolei przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen napisała na platformach, że ogłoszone przez Trumpa porozumienie otwiera drogę do szerszych negocjacji w sprawie pokoju i bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie. „Powinno ono położyć kres irańskim programom nuklearnym i balistycznym oraz jego destabilizującym działaniom w regionie” - zaznaczyła.
Według niej nie będzie pokoju na Bliskim Wschodzie, dopóki Liban stoi w płomieniach. „Europa po raz kolejny wzywa wszystkie strony do poszanowania suwerenności i integralności terytorialnej Libanu oraz do wprowadzenia prawdziwego zawieszenia broni” - oświadczyła von der Leyen.
Jak dodała, po raz kolejny zależności energetyczne stały się bronią, dlatego należy wyciągnąć z tej lekcji wnioski. „Musimy zdywersyfikować nasze szlaki dostaw i rozwinąć alternatywne korytarze eksportowe, aby zdywersyfikować dostawy i uniknąć wąskiego gardła w Ormuzie” - oceniła.
Merz: Z zadowoleniem przyjmuję porozumienie USA-Iran, kluczowy będzie proces wdrażania
Kanclerz Niemiec Friedrich Merz z zadowoleniem przyjął w poniedziałek ogłoszenie wstępnego porozumienia między USA i Iranem. Wyraził nadzieję, że przyczyni się ono do ożywienia gospodarczego oraz zwiększy bezpieczeństwo na Bliskim Wschodzie. Za kluczowy uznał proces wdrażania postanowień umowy.
„Z zadowoleniem przyjmuję porozumienie między USA a Iranem i gratuluję prezydentowi (USA Donaldowi) Trumpowi oraz stronie irańskiej tego dyplomatycznego przełomu. Może ono utorować drogę do ożywienia światowej gospodarki i bezpieczniejszego Bliskiego Wschodu. Kluczowe jest wdrożenie go z determinacją” - napisał Merz na platformie X.
Głos w sprawie zabrał także szef niemieckiej dyplomacji Johann Wadephul. „Musi być jasne, że cieśnina Ormuz zostanie ponownie otwarta dla żeglugi, bez jakichkolwiek ograniczeń i bez możliwości nakładania ceł ani podobnych opłat” – powiedział przed posiedzeniem unijnych szefów dyplomacji w Luksemburgu.
MSZ Chin: z zadowoleniem przyjęliśmy wstępne porozumienie amerykańsko-irańskie
Chiny z zadowoleniem przyjęły wstępne porozumienie zawarte między USA i Iranem. Rzecznik chińskiego MSZ Lin Jian pochwalił w poniedziałek mediacje Pakistanu i wyraził nadzieję na rychłe podpisanie umowy, otwarcie cieśniny Ormuz i przywrócenie pokoju na Bliskim Wschodzie.
– Mamy nadzieję, że dokument zostanie podpisany zgodnie z planem, a wszystkie zaangażowane strony pozostaną wierne pokojowym rozwiązaniom – oświadczył Lin podczas regularnego briefingu. Rzecznik zaznaczył, że Pekin jest gotów odegrać „aktywną rolę” w przywracaniu pokoju w regionie Zatoki Perskiej.
Dodał, że stabilność w cieśninie Ormuz leży we wspólnym interesie społeczności międzynarodowej, dlatego Chiny liczą na jej rychłe ponowne otwarcie.
Starmer o porozumieniu USA-Iran: to przełom, chcemy, by zamienił się w trwały pokój
Premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer powiedział w poniedziałek, że wstępne porozumienie pokojowe między Iranem i USA to przełom oraz szansa na zmniejszenie ciężarów finansowych dla ludzi na całym świecie. Będziemy współpracować z partnerami, by ta umowa zamieniła się w trwały pokój - dodał.
- Przyjmuję z radością przełom, do którego doszło minionej nocy między Stanami Zjednoczonymi i Iranem - zadeklarował szef brytyjskiego rządu. Złożył gratulacje amerykańskiemu prezydentowi Donaldowi Trumpowi oraz mediatorom z Pakistanu i Kataru.
Starmer podkreślił, że porozumienie to doniosły moment. - Ważne, by wszystkie strony potraktowały to jako sposobność do zapewnienia w regionie stabilności i przywrócenia swobody żeglugi w cieśninie Ormuz - dodał. Jak podkreślił, przywrócenie swobodnego ruchu statków zmniejszyłoby obciążenia finansowe odczuwane przez ludzi w Wielkiej Brytanii i na całym świecie.
- Będziemy teraz blisko współpracować z naszymi partnerami, by wesprzeć to porozumienie i upewnić się, że zamieni się w trwały pokój - zadeklarował szef brytyjskiego rządu.
We wcześniejszym oświadczeniu Starmer podkreślił też wagę ewentualnych postanowień dotyczących irańskiego programu nuklearnego. „Stanowisko Zjednoczonego Królestwa jest niezmienne i stanowcze: Iran nigdy nie może posiadać broni nuklearnej" - podkreślił.
Z Waszyngtonu Oskar Górzyński, Natalia Dziurdzińska, z Luksemburga Magdalena Cedro, z Berlina Mateusz Obremski, z Pekinu Krzysztof Pawliszak, z Londynu Adam Dąbrowski (PAP)
ada/ krp/ mobr/ akl/ mce/ ap/ mow/ osk/ndz/jm/
