Sejm uchwalił w piątek ustawę, która zakłada, że firmy paliwowe zapłacą podatek, tzw. windfall tax, od nadzwyczajnych zysków. Szacowane na 4 mld zł wpływy z tego podatku mają posłużyć sfinansowaniu pakietu CPN (Ceny Paliwa Niżej).
Za uchwaleniem ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków firm ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. głosowało 231 posłów, 201 było przeciw, a jeden wstrzymał się od głosu. Teraz ustawa trafi do Senatu.
Rozwiązania przewidziane ustawą to reakcja rządu na gwałtowny wzrost marż w sektorze paliwowym począwszy od marca 2026 r. Nowa danina, znana jako windfall tax, ma obciążyć producentów i importerów paliw, którzy osiągnęli ponadprzeciętne dochody w wyniku destabilizacji rynków energii po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie.
Stawka podatku ma wynosić 60 proc., a podstawę opodatkowania stanowić będzie nadwyżka przychodów ponad kwotę przychodów, jaka zostałaby osiągnięta przez tego podatnika przy zastosowaniu marży referencyjnej. Rokiem referencyjnym będzie rok obrotowy zakończony przed 1 marca 2026 r. Marża referencyjna to średnia marża sprzedaży paliw ciekłych w 2025 r. powiększona o 20 proc.
Wpływy z nowej daniny mają zrekompensować stratę dochodów (szacowaną na ok. 4,8 mld zł w ciągu pierwszych trzech miesięcy), która powstała w wyniku obniżenia stawki podatku VAT na paliwa do 8 proc. oraz redukcji akcyzy do minimalnych poziomów unijnych. Projekt zakłada, że producenci i sprzedawcy paliw ciekłych zapłacą łącznie 4 mld zł podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie podwyższonych cen paliw z czego 3,8 mld zł w tym roku, a resztę - w 2027 r.
Podatnikami od nadzwyczajnych zysków mają być podmioty prowadzące w Polsce działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych, obrotu paliwami ciekłymi z zagranicą, które importują lub kupują je w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia. Projekt obejmuje swoim zakresem zarówno duże koncerny, jak i mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Według szacunków, krąg podatników obejmie około 20–30 podmiotów.
Opodatkowaniu podlegać będą przychody ze zbycia paliw ciekłych w rozumieniu przepisów o monitorowaniu jakości paliw. W praktyce są to przede wszystkim benzyny silnikowe, oleje napędowe. Z nowej regulacji wyłączone mają być oleje opałowe, czy procesy mieszania paliw, a także obywatele i gospodarstwa domowe.
Z oceny skutków regulacji wynika, że udział Orlenu, który jest największym podmiotem na rynku paliwowym i petrochemicznym w Polsce, w podstawie opodatkowania wyniesie 60 proc., a udział pozostałych podmiotów z tego rynku - 40 proc.
Windfall tax wprowadziły m.in. Hiszpania, Czechy i Słowacja
Podatki od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax) firm energetycznych, paliwowych i banków funkcjonowały i nadal funkcjonują w różnych krajach europejskich. Wprowadzały je m.in. Czechy, Słowacja, Hiszpania, Portugalia, Włochy czy Wielka Brytania. We Francji trwa debata o objęciu nim m.in. strategicznego koncernu TotalEnergies, ale rząd podchodzi do tego pomysłu ostrożnie.
We Francji o takim podatku mówił w maju minister finansów Roland Lescure. Rząd może rozważyć takie rozwiązanie, ale dyskusja na temat dodatkowych podatków odbędzie się jesienią. Opozycja apelowała w związku ze wzrostem cen paliw o nałożenie podatków np. na firmę TotalEnergies. Koncern w pierwszym kwartale br. odnotował rekordowy zysk w wysokości 4,96 mld euro.
Politycy wypowiadali się jednak ostrożnie na temat takiej możliwości. Rzeczniczka rządu Maud Bregeon przekonywała, że „łatwo jest krytykować Total”, natomiast istnienie koncernu jest kluczowe dla suwerenności energetycznej kraju. Sam koncern argumentował, że podatki, które ogółem zapłacił w minionym roku (także poza Francją), sięgnęły 19 mld euro.
We Włoszech w 2023 r. parlament zatwierdził z poprawkami windfall tax, czyli podatek od nadzwyczajnych zysków banków, obejmujący zarówno krajowe banki, jak i włoskie oddziały banków zagranicznych. Wszedł on w życie w październiku 2023 r. Rząd Giorgii Meloni ogłosił wówczas, że jednorazowy podatek od nadmiernych zysków banków wynosić będzie 40 proc. Centroprawicowy gabinet argumentował, że banki zarabiają ogromne kwoty na rosnących stopach procentowych w czasie, gdy obywatele zmagają się z inflacją.
Po krytyce rząd złagodził podatek, co pozwoliło bankom znacząco obniżyć należność, m.in. poprzez zwiększenie kapitałów własnych zamiast płacenia podatku. W rezultacie planowane z tego tytułu wpływy do budżetu były niższe, niż zakładano.
(PAP)
