Państwo ma miliardy "książeczkowego" długu

W 2019 r. budżet znów wyda około 200 mln zł na premie z książeczek mieszkaniowych. Do spłaty pozostaje o wiele większa kwota liczona w miliardach.

Kwestia książeczek mieszkaniowych nadal wzbudza spore kontrowersje. Wystarczy wspomnieć, że pewna grupa osób nadal nie pogodziła się z dewaluacją środków oszczędzanych na mieszkanie i oczekuje pełnej rekompensaty zamiast powiększonej premii gwarancyjnej. Powiększenie "książeczkowych" premii w 1993 r. stanowiło częściowe odszkodowanie za oszczędności, które na wskutek braku waloryzacji wkładów zostały zjedzone" przez inflację. Pomimo fragmentarycznego charakteru takiej kompensaty zobowiązania z nią związane będą obciążać budżet jeszcze przez długie lata. Po 1994 r. państwo wypłaciło ok. 15 mld zł w ramach premii gwarancyjnych. Spłata pozostałych długów może zająć około 30-40 lat.

W 2001 r. suma wypłaconych premii była dziesięć razy większa

Sytuacja budżetu państwa w kontekście obciążenia premiami gwarancyjnymi obecnie jest o wiele lepsza niż na początku bieżącego wieku. Informacje prezentowane w poniższej tabeli wskazują, że kumulacja wypłat premii gwarancyjnych przypadła na rok 2001. Wtedy budżet państwa (o wiele mniejszy od obecnego) musiał wypłacić aż 2,2 mld zł. Od tamtej pory wartość wypłaconych premii gwarancyjnych systematycznie spadała. Po 2005 r. suma premii nie przekroczyła już 500 mln zł rocznie. Ostatnie dostępne dane na temat wartości wypłat premii gwarancyjnych dotyczą 2019 r. (235 mln zł) i opierają się na planie budżetowym. Pomimo długookresowego spadku rocznych wypłat państwo na premie gwarancyjne przeznaczyło od 1995 r. sumę wynoszącą około 15 mld zł. Jest to kwota nominalna nie uwzględniająca zmian wartości pieniądza w czasie.

"Książeczkowe" zobowiązania nadal wynoszą około 9 mld zł

Z punktu widzenia napiętego budżetu państwa obecne utrzymywanie niskiego poziomu rocznych wypłat premii gwarancyjnych na pewno wydaje się korzystne. Warto jednak zadać sobie pytanie, jak powolne tempo spłaty "książeczkowego" długu wobec obywateli wygląda pod względem etycznym. Problem polega na tym, że wedle ostrożnych szacunków z końca 2016 roku do spłaty wciąż pozostało około 8-10 mld zł.

Nietrudno obliczyć, że przy założeniu rocznej wypłaty premii gwarancyjnych na poziomie 0,25 mld zł „książeczkowy” dług zniknie dopiero za 30-40 lat. W tak długiej perspektywie czasowej wielu obecnych posiadaczy książeczek może już nie żyć. Rodzi się pytanie, czy ich spadkobiercy będą pamiętali o książeczce oraz przysługującej premii. Inną kwestią jest możliwa zmiana zasad wypłacania premii gwarancyjnej. Pewnym pocieszeniem dla posiadaczy książeczek oraz ich spadkobierców wydaje się to, że obowiązujące przepisy nie przewidują granicznej daty, po której zniknie możliwość wnioskowania o premię gwarancyjną.

RPO proponuje zmianę zasad wypłacania premii z książeczek

Aktualny system premii gwarancyjnych powoduje liczne skargi ze strony posiadaczy książeczek mieszkaniowych. Takie obiekcje dotyczą nie tylko stosunkowo wąskiego katalogu czynności, które uprawniają do wypłaty premii. Właściciele książeczek skarżą się również na bardzo skomplikowane zasady obliczania premii oraz oprocentowanie wkładu bliskie zeru. Tak niskie oprocentowanie praktycznie co roku powoduje realne straty.

Skargi odnośnie książeczek mieszkaniowych oraz premii gwarancyjnych dość często docierają do Rzecznika Praw Obywatelskich. Ten rzecznik już kilkakrotnie zwracał się do rządu w opisywanej sprawie. Jak na razie, interwencje RPO nie przyniosły jednak skutku. Rzecznik Praw Obywatelskich proponował m.in. rozszerzenie katalogu prac remontowych, których koszty pokrywa premia (np. o prace dotyczące ocieplenia domu lub remontu instalacji centralnego ogrzewania). Takie zmiany korzystne dla posiadaczy książeczek niestety wydają się mało prawdopodobne ze względu na brak woli politycznej.

Andrzej Prajsnar

Źródło: