Ingvar ma obecnie osiemdziesiąt lat, zaś w 1943 r. zarejestrował firmę na rodzinnej farmie Elmtaryd w Smalandii. Tym sposobem IKEA ma już przeszło 60 lat. Według założyciela, IKEA to pewna idea postępowania i styl życia. Celem jest produkcja funkcjonalnych mebli i artykułów wyposażenia dla ludzi mniej zamożnych.
Historia, czyli jak powstawała IKEA
Kalendarium:
1926 – W Smalandii urodził Ingvar Kamprad. Zaczął od sprzedaży zapałek, które rozprowadzał wśród sąsiadów jeżdżąc na rowerze. Z czasem rozszerzył swą ofertę do dekoracji bożonarodzeniowych, nasion, a później długopisów i ołówków.
1943 – Ingvar Kamprad zakłada IKEA. Nazwa pochodzi od pierwszych liter jego imienia i nazwiska (I.K.) oraz nazw farmy i parafii, w których dorastał (Elmtaryd i Agunnaryd). Na początku IKEA sprzedawała ołówki, portfele, ramki do obrazków, zegarki, biżuterię i nylonowe skarpetki – wszystko co można było sprzedać po niskiej cenie.
1945 – Pierwsza reklama IKEA ukazuje się w lokalnej prasie. Ingvar wydawał katalog zamówień pocztowych, rozprowadzał swoje produkty za pomocą wózka mleczarza, którym dostarczał je na miejscową stację kolejową.
1947 – W ofercie IKEA pojawiają się meble. Producentami byli miejscowi wytwórcy. Współpraca rozwijała się bardzo szybko.
1951 – Zostaje wydany pierwszy katalog IKEA. Kamprad odkrył możliwość sprzedawania mebli na większą skalę. Podjął decyzję o skoncentrowaniu się na tanich meblach i wycofaniu pozostałych produktów.
1955 – IKEA zaczyna projektować własne meble, gdyż naciski konkurentów powodowały, że producenci bojkotowali IKEA. Projektowanie własnych mebli przyczyniło się do rozwoju firmy i obniżyło ceny. Jeden z pracowników wpadł na pomysł odkręcania nóg od stołów – narodziny mebli do samodzielnego montażu.
1958 – W Älmhult powstaje pierwszy sklep IKEA. 6,7 tys. metrów kwadratowych! Wówczas był to największy sklep meblowy w całej Skandynawii.
1959 – IKEA zatrudnia już 100 pracowników.
1961 – Kamprad po raz pierwszy przyjeżdża do Polski. Pierwszy kontrakt na dostawy krzeseł. W 1964 r. wartość eksportu z Polski do IKEA wynosi 5 mln zł.
1973 – W Szwajcarii, na przedmieściach Zurychu zostaje pierwszy dom meblowy poza Skandynawią. Jego sukces przyczynił się do gwałtownego rozwoju IKEA w Niemczech, które są obecnie największym rynkiem IKEA. Eksport z Polski przekracza 12,5 mln zł. 24 fabryki produkują 169 różnych wzorów dla IKEA.
1983 – W IKEA pracuje 6 tys. osób.
1988 – Rejestracja IKEA Polska S.A.
1991 – IKEA kupuje tartaki i fabryki w Europie Środkowo-Wschodniej. Powstaje firma produkcyjna Swedwood Polska S.A.
1993 – IKEA ma 114 sklepów w 25 krajach. Otwiera biuro zakupów w Poznaniu. Eksport z Polski wynosi 175 mln PLN.
1997 – IKEA przedstawia program IKEA dla dzieci. Powstaje pierwsza wersja www.IKEA.com. IKEA przeznacza 1 mln USD na pomoc powodzianom.
1999 – Grupa IKEA zatrudnia 53 tys. pracowników. Kamprad ogłasza Wielkie Podziękowania jako milenijny prezent dla tak wielu pracowników grupy IKEA. Całkowita wartość sprzedaży z dnia 9 października 1999 r. została przekazana pracownikom. Każdy pracownik, od sprzedawcy w sklepiku, przez kasjera, po prezesa otrzymał taką samą nagrodę. Dla większości nagroda była wyższa od miesięcznej pensji. Był to sposób na podziękowanie ludziom pracującym w IKEA za sukces zeszłego tysiąclecia. Prezydent RP uhonorował Kamprada Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej.
2000 – 2002 – IKEA otwiera Regionalne Centrum Dystrybucji w Jarostach koło Piotrkowa Trybunalskiego (Polska), o powierzchni całkowitej 100 tys. m2.
Zmiany w strukturze
W latach 1953 – 1973 firma zatrudniała tysiąc osób, a prowadzona była jak mały rodzinny biznes, głównie za sprawą wszędobylskiego Feodora (ojciec – stał on się kimś w rodzaju lotnego kontrolera) oraz kuzynki Kamprada, I-B Bayley, która została przyjęta na stanowisko sekretarki, a stała się strażniczką Ingvara, jego starszą siostrą. Radę nadzorczą wówczas stanowił Feodor, który przechadzał się po sklepie meblowym niczym ekonom, sprawdzając czy we wszystkich włościach syna idzie jak należy. Zarząd składał się z Ingvara, kuzynki i Allana Cronvalla, który był odpowiedzialny za finanse (zdymisjonowany, zawiódł zaufanie). Zarząd przyjmował katalog zespołowo. Zaczęto wszystkim produktom nadawać nazwy – Ingvar przeważnie o wszystkim decydował. W firmie istniała również rada produkcyjna, od której Ingvar otrzymywał sprawozdania i odsyłał je z adnotacjami: dobrze, wspaniale, nie ma mowy itd. „IKEA zaczynała jako firma jednoosobowa. Decyzje podejmowałem ja. W dyskusji mogło brać udział wiele osób, ale ostatnie słowo należało zawsze do mnie”. Ale już wówczas można było przeczuwać nadchodzące zmiany. IK: „Od dawna prześladuje mnie podwójne przekleństwo posiadania pieniędzy i władzy. O wiele łatwiej jest mojemu naczelnemu dyrektorowi – on ma tylko „władzę”(…)”. Na początku lat siedemdziesiątych funkcjonowała już rada nadzorcza z prawdziwego zdarzenia.
Powody zmian
Wielu krytyków doszukuje się czysto finansowych pobudek zmian jakie zaszły w IKEA. Jaka jest prawda? Z jednej strony wpływ miała na pewno sytuacja w Szwecji, gdzie istniał bardzo wysoki podatek spadkowy – nie było miejsca dla prężnych firm rodzinnych, których właściciele chcieli przekazać prowadzenie interesu następnemu pokoleniu. Jednak poza aspektem fiskalnym.
Kamprad mawiał: „Miałem powody, by szukać odpowiedzi na pewne pytania: Co dalej robić? Jak nie dopuścić do zrujnowania IKEA w przyszłości przez podatek spadkowy, ani do rozłożenia jej w wyniku rodzinnych niesnasek między synami? Jak nie dopuścić do tego, by konflikty interesów naraziły na szwank to, co zbudowaliśmy, a jednocześnie podtrzymywać rozwój i dynamikę firmy? I jak zorganizować przeprowadzkę za granicę, żeby nie zrujnowało to finansowo mnie i mojej rodziny?”. Błądził po omacku, w końcu zaangażował wielonarodowościowy zespół prawników.
Postawa National Bank of Sweden przyczyniła się do powstania strategii przetrwania. IKEA zaciągnęła w banku kredyt na budowę pierwszego kontynentalnego sklepu – umowa zobowiązywała do transferu całości zysków do Szwecji. Jednym z problemów związanych z wyprowadzeniem IKEA poza granice kraju była skomplikowana osobista sytuacja finansowa Kamprada, m.in. ze względu na wysoki podatek od bogactwa, który obejmował swoim zasięgiem kapitał obrotowy. Kamprad mówił: „Pieniądze na wysokie podatki i częściowo na własne utrzymanie przez cały czas pożyczałem od firmy, co było wówczas dozwolone. Naturalnie pobierałem pensję, ale nie była ona dużo wyższa od poborów moich najbliższych współpracowników”. Kamprad jako osoba fizyczna był praktycznie bankrutem, jedynym wyjściem, które pozwoliłoby uwolnić się od długu była odsprzedaż firmy. W końcu dług został spłacony ze sprzedaży firm – oddziałów IKEA w Norwegii i Danii. Kamprad wraz z rodziną przeprowadzi się do Danii, gdzie mieszkali przez 4 lata. Musieliby jednak płacić ogromne podatki. Dlatego, z punktu widzenia dziedziczenia, przenieśli się do Szwajcarii. Emigrując ze Szwecji rodzina mogła wywieść pół miliona koron. Wystarczyło na uruchomienie fundacji w Szwajcarii, gdzie cudzoziemcy nie mogą być właścicielami nieruchomości oraz na założenie wielu spółek w różnych krajach – od Szwajcarii i Holandii po Panamę, Luksemburg i Antyle Holenderskie.
Obecnie główne biuro IKEA znajduje się w Danii, fundacja w Holandii, koordynacyjna grupa firm w Belgii, a założyciel mieszka w Szwajcarii. Motto Kamprada: „(…) z racjonalnego punktu widzenia o sukcesie firmy decyduje nie tyle rodzaj właściciela, czy to będzie fundacja, czy spółka publiczna, czy rodzina mieszkająca pod jakimś konkretnym adresem, ile skuteczność działania:.
Dlaczego IKEA nie jest notowana na giełdzie?
Kamprad sprzeciwiał się naciskom członków Rady nadzorczej, którzy optowali za wejściem na giełdę (gdzie można było pozyskać niezbędny kapitał). IKEA od początku była firmą niezależną finansowo. Ingvar wychodził z założenia, że firma to nie tylko kapitał ale i ludzie, idee, kultura i tradycja. Strategia IKEA od dawna przewiduje angażowanie co najmniej połowy środków na dopracowywanie tego, co już istnieje. Druga połowa przeznaczana jest na inwestowanie w przyszłość. Rada dała się w końcu przekonać, że linia przyjęta przez właściciela jest słuszna. Dziś już nikt nie wątpi, że wejście na giełdę przyniosłoby w dłuższej perspektywie więcej szkody niż pożytku. Firma publiczna znajduje się pod ciągłą presją akcjonariuszy, którzy bez oglądania się na wahania koniunktury i wizje rozwoju domagają się powiększania zysku i ekspansji. Poza tym wg Kamprada giełda jest rozwiązaniem kosztownym. Firmy często oddają akcjonariuszom jedną trzecią rocznego zysku. Ten bezproduktywny wyciek pieniędzy nie pozwala na budowanie rezerw, bez których niemożliwe jest podejmowanie śmiałych decyzji. Nie wiadomo jednak, czy w przyszłości właściciel (tzn. Stichting INGKA Foundation) nie zmieni zdania na ten temat.
Jak IKEA jest zorganizowana
Kamprad chciał stworzyć organizację o takiej strukturze własności, która na wiele lat zapewni niezależność i bezpieczeństwo. Poniższy diagram przedstawia strukturę organizacyjną, której autorem jest Kamprad.
Grupa IKEA zatrudnia 90 tys. pracowników, w 44 krajach. Stichting IKEA/INGKA Foundation (podwójna) zarejestrowana w Holandii – właściciel Grupy IKEA.
INGKA Holding B.V. – firma matka, nadrzędna dla wszystkich jednostek znajdujących się w grupie IKEA – przemysłowej grupy Swedwood oraz firm zarządzających sklepami IKEA w różnych krajach.
Inter IKEA Systems B.V., właściciel marki i znaku towarowego IKEA, posiada umowy franchisingowe z każdym sklepem IKEA na świecie. Grupa IKEA jest największym fanszyzobiorcą Inter IKEA Systems B.V.
Asortyment – IKEA of Sweden w Älmhult jest odpowiedzialna za rozwój asortymentu IKEA. Asortyment jest taki sam dla wszystkich sklepów IKEA na całym świecie i składa się z około 9,5 tys. artykułów. IOS przygotowuje katalog dla wszystkich krajów.
Przemysł – Grupa Swedwood jest grupą przemysłową, będącą własnością IKEA. Swedwood produkuje meble na bazie drewna i komponenty drewniane w 35 zakładach przemysłowych w 9 krajach.
Zakupy – IKEA ma 46 biura zakupów w 32 krajach. Wg IKEA bliski kontakt z dostawcami (ok. 1,3 tys. w 53 krajach) jest kluczem do rozsądnej, długoterminowej współpracy.
Dystrybucja – IKEA ma 28 centrów dystrybucyjnych w 16 krajach. Sprzedaż detaliczna – W 34 krajach funkcjonują 234 sklepy IKEA. Grupa IKEA posiada 207 z nich i jest obecna w 24 krajach (kwiecień 2006 r.). Pozostałych 27 sklepów funkcjonuje na podstawie umów franchisingowych.
Jak IKEA jest zarządzana
IKEA jest zarządzana dwutorowo przez „rękę” i „ducha”.
„ręka” – część fizyczna (sklep):
- fizyczna własność, akcje, wszystko, co materialne – fabryki, budynki, towary…
- Zarządzanie grupą (funkcja kierownicza): Fundacja + towarzystwo holdingowe
„duch” – część duchowa (biznes):
- koncepcja
- Nadzór: Inter IKEA Systems – właściciel koncepcji ze wszystkimi zastrzeżonymi nazwami, prawami autorskimi, przepisami i wymaganiami
Funkcja wykonawcza: IKEA International A/S (siedziba w Danii) – na mocy porozumienia z INGKA Holding zarządza sklepami i obsługuje je.
Funkcja kierownicza
Jak wynika z powyższej tabeli grupą zarządza Fundacja wraz z INGKA Holding BV. Rada Nadzorcza INGKA Holding B. V.: Hans-Göran Stennert (Przewodniczący – brat Margarethy Kamprad), Jan I Carlsson, Peter Kamprad, Göran Lindahl (komitet doradczy CITYGROUP INTERNATIONAL), Carl Wilhelm Roos (ProfilGruppen, członek Rady), Bruno Winborg (szef rady nadzorczej Swedwood Group), Ingvar Kamprad (Główny Doradca). Zarząd Grupy IKEA: Anders Dahlvig (Prezes Grupy), Hans Gydell (Wiceprezes Grupy), Thomas Blomquist, Lars Gejrot, Mikael Ohlsson, Josephine Rydberg- Dumont i Pernille Spiers-Lopez.
Rada Fundacji: Ingvar jest przewodniczącym rady, a członkami są szefowie kilku największych szwedzkich firm, między innymi prezesi Svenska Handelsbanken, Volvo i Tetra Pack. W 1982 r. fundacja weszła na giełdę. Zarząd: Ingvar Kamprad z żoną, szwajcarski prawnik, dwóch szwedzkich bankierów. W 1998 r. Kamprad zrezygnował z funkcji prezesa i jest „starszym doradcą”. Jak wynika ze składów rad nadzorczych zarówno Fundacji, jak i Holdingu założyciel postawił raczej na profesjonalizm. Należy jednak pamiętać, że Kamprad nawet po oddaniu IKEA Fundacji nadal miał decydujący głos – był guru, założycielem, to on zawsze wiedział najlepiej. W firmie krążą legendy, że co powie Kamprad staje się prawem, synowie mówią jednak, że z wiekiem złagodniał i nauczył się słuchać.
Nadzór
Funkcja nadzorcza, jest sprawowana przez Inter IKEA Systems, która jest częścią grupy czerwonej, wchodzącej w skład imperium Kampradów. Właścicielem jest fundacja zarejestrowana w Luksemburgu. Inter IKEA została stworzona po to, by IKEA po śmierci założyciela miała nadzór. Inter IKEA Systems BV jest właścicielem koncepcji (nazwy, prawa autorskie…). Firma zatwierdza pozwolenia na prowadzenie sklepów – własnych, bądź działających na zasadzie franszyzy. Każdy sklep, czyli użytkownik koncepcji odprowadza na konto Inter Systems BV 3 proc. wielkości sprzedaży minus koszty. W celu uniknięcia opodatkowania lub zmniejszenia jego kosztów wykorzystywane są firmy na Antylach Holenderskich. W zarządzie zasiadają wszyscy trzej synowie Kamprada. Część Grupy czerwonej Catella jest pewnego rodzaju funduszem rezerwowym, który może uruchomić zarządzający grupą w razie problemów. Są to ogromne zasoby ulokowane w obligacjach (60 proc.) i w akcjach firm europejskich (30 proc.) – bardzo ostrożne kampradowskie podejście. Catella zarządza również wiodącymi sklepami na całym świecie, ale też placówkami w Londynie, Warszawie, Amsterdamie itd. Inter IKEA ma stanowić narzędzie wpływu rodziny w przyszłości, ale synowie nie będą mogli stać się właścicielami grupy. Nie będąc właścicielami koncepcji, mają dbać, by organizacja kontrolna działała i wywiązywała się ze swoich zadań. Wg Kamprada, „Przyszłe pokolenie miałoby wielkie trudności z trzymaniem się koncepcji, gdyby nie było organizacji pełniącej funkcję strażnika pieczęci. Taka organizacja gwarantuje i rozwija koncepcję, bo bez tego nawet najgenialniej zorganizowany biznes umiera śmiercią naturalną”.
Funkcja wykonawcza
Funkcja wykonawcza jest sprawowana przez IKEA International z siedzibą w Humlebaek. Firma kontroluje działanie sklepów na całym świecie. Audytor, którego zadaniem jest pilnowanie, by kierownicy sklepów przestrzegali koncepcji, współpracuje blisko ze swoim odpowiednikiem w Inter IKEA. Ci dwaj ludzie wspólnie nadzorują sklepy i prowadzą testy w eksperymentalnym sklepie w Holandii. W latach dziewięćdziesiątych sam Kamprad uczestniczył w takich inspekcjach z ramienia IKEA Intrnational, sprawdzając punkt po punkcie czy koncepcja jest realizowana. Wprowadzenie kontroli tego typu jest kolejnym przejawem zabezpieczeń obmyślonych przez założyciela, w celu ochrony jego dorobku po śmierci. Do 1985 r. głównym szefem IKEA Interantional był Kamprad.
Struktura własności
Stichting IKEA/INGKA jest to fundacja podwójną:
-fundacja właścicielska – Stichting INGKA
owłaściciel wszystkich akcji INGKA Holding B.V. (sklepy, fabryki, biura),
owłaściciel 25 proc. udziałów w firmie Habitat, mającej około 100 sklepów – właścicielem reszty sklepów jest grupa spółek IKANO, której właścicielem jest rodzina Kamprada;
-fundacja charytatywna – Stichting IKEA dostaje pieniądze od fundacji właścicielskiej i rozdysponowuje je na cele charytatywne: stypendia, nowe przedsięwzięcia z dziedziny architektury itp.
Finansowanie
Politykę finansową IKEA dobrze odzwierciedlają prawa zawarte w „Testamencie sprzedawcy mebli”:
1.trzeba zapewnić stałą, pokaźną rezerwę gotówki,
2.cały majątek trwały musi mieć swojego właściciela,
3.wszelka ekspansja musi być w przeważającym stopniu finansowana ze środków własnych.
Sklepy finansowane są w trakcie budowy w 70 proc., ale IKEA wnosi w formie zabezpieczenia towar. Amortyzacja sklepów wynosi rocznie 4 proc. i wpisuje się ją do bilansu jako rosnącą sukcesywnie, ukrytą rezerwę. Sklepy mogą również funkcjonować na zasadzie franszyzy.
W Grupie obowiązują również trzy zasady bezpieczeństwa:
1.wysoka rezerwa wypłacalności firmy,
2.brak łączonych gwarancji – gwarancje między różnymi spółkami mogą dotyczyć tylko określonej sumy i okresu,
3.„firma” jest właścicielem większości domów meblowych pod określony zastaw. Umożliwia to pomoc w sytuacjach kryzysowych, poprzez obniżkę czynszu.
Płynność finansowa jest utrzymywana na poziomie ok. 20 proc., a wypłacalność na poziomie 50 proc. Niezależność to według założyciela podstawa.
Kamprad mawiał: „Biznesowy pogląd IKEA na podatki jest prosty i jawny.
Stosujemy się do wszystkich praw i przepisów, ale wykorzystujemy wszelkie możliwe prawnie furtki (np. firmy na Antylach Holenderskich). (…) Duże możliwości stwarzały nam szwedzkie fundusze inwestycyjne, w których lokowaliśmy część zysku unikając w ten sposób opodatkowania. Fundusze te pomogły nam zbudować większość sklepów w Szwecji.”
IKEA WAY
Nie sposób ominąć zagadnienia koncepcji i idei zarządzania w IKEA. Przybrała formę szkoleń dla kadry kierowniczej – są to zjazdy kadry kierowniczej z całego świata, które obejmują również spotkanie z założycielem. Całe szkolenie ma na celu podtrzymywanie idei IKEA, biblią zaś jest „Testament sprzedawcy mebli”, który zawiera zbiór zaleceń. Uważa się, że zyskowność sklepu zależy od wierności z jaką trzyma się w nim zgodnie ze „świętą koncepcją”. Koncepcja to fundamentalna idea zarządzania, będąca własnością Inter Systems BV, wypożyczana wszystkim sklepom. W firmie panuje szczególna atmosfera, założyciel zawsze się zwraca do pracowników DROGA RODZINO IKEA, a koncepcja jest swego rodzaju religią. Ta szczególna więź została wystawiona na próbę w 1994 r. kiedy miała miejsce słynna afera nazistowska. Z relacji pracowników wynika, że w IKEA nie pracuje się dla pieniędzy, ale po to by ulepszać świat.
Obroty Grupy IKEA
Obroty w roku finansowym 2005 (1 września 2004 r. – 31 sierpnia 2005 r.) wyniosły 14,8 miliardów euro. Udział w rynku (zgodnie z danymi z 1999), w Szwecji wynosi on ok. 20-25 proc. W innych krajach nie przekracza jednak 10 proc.
W ub.r. sklepy IKEA odwiedziło 410 mln klientów. Katalog jest najważniejszym narzędziem marketingowym. W minionym roku wydrukowano 160 mln egzemplarzy w 52 wydaniach i 25 językach.
Aleksandra Molska
Źródło:
Z. Leśniewska, op.cit.
www.ikea.com, 27 kwietnia 2006
I. Kamprad, B. Torekull, op.cit.,
I. Kamprad, B. Torekull, Historia IKEA, Ingvar Kamprad rozmawia z Bertilem Torekullem, wyd. pierwsze, Warszawa 1999
Źródło:
