Wielu przedsiębiorców w Polsce decyduje się na prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej, jako najprostszej i wymagającej dopełnienia jedynie minimum formalności.
Spółka cywilna, jako wspólne przedsięwzięcie wspólników, nie ma podmiotowości prawnej, a podmiotami praw i przedsiębiorcami pozostają jej wspólnicy, których połączyła wspólna wizja celu i którzy postanowili działać wspólnie w sformalizowanej formie, aby go osiągnąć.
Do prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej, tak jak w każdej innej formie prawnej, potrzebny jest rachunek bankowy, który z uwagi na specyfikę prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej, jest zakładany i prowadzony nie dla spółki cywilnej ale wspólnie dla jej wspólników, których, z uwagi na prowadzenie wspólnego przedsięwzięcia, łączą więzy ekonomiczne. W ten sposób pomiędzy wspólnikami wzajemnie oraz pomiędzy wspólnikami a bankiem powstaje dość skomplikowany stosunek prawny. Sytuacja taka została przewidziana w art. 51 Prawa bankowego, który jest podstawą prowadzenia przez bank rachunku bankowego dla kilku osób fizycznych łącznie, czyli tzw. rachunku wspólnego. Prawa i obowiązki związane z rachunkiem bankowym są określane w zawieranej przez wspólników z bankiem umowie rachunku bankowego oraz w obowiązującym w danym banku regulaminie.
W umowie rachunku bankowego zawieranej z bankiem wspólnicy mogą i powinni rozstrzygnąć, czy każdy z jego współposiadaczy będzie mógł dysponować samodzielnie wszystkimi środkami, które na nim są zgromadzone oraz czy będzie mógł wypowiedzieć umowę rachunku ze skutkiem dla pozostałych współposiadaczy (taka konstrukcja stanowi domniemanie ustawowe) albo przeciwnie, że każda dyspozycja dotycząca rachunku wspólnego i środków na nim zgromadzonych będzie mogła być wykonana tylko wówczas, gdy zostanie złożona zgodnie przez wszystkich jego współposiadaczy.
Niezależnie od możliwości umownego modyfikowania regulacji Prawa Bankowego w zakresie dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku oraz wypowiedzenia umowy rachunku bankowego, wspólnicy powinni uregulować w umowie kwestie związane z losem rachunku wspólnego w przypadku śmierci jednego z nich.
Kwestia ta może zostać uregulowana bądź w taki sposób, że w sytuacji śmierci jednego ze wspólników, będącego współposiadaczem rachunku, rachunek ulega rozwiązaniu a środki na nim zgromadzone wypłacane są przez bank żyjącemu współposiadaczowi, bądź też, że w takiej sytuacji rachunek prowadzony jest dalej przez bank ale już jako rachunek indywidualny pozostałego przy życiu wspólnika, bądź też, że w miejsce zmarłego wspólnika wstępują jego spadkobiercy bądź wskazana osoba.
 | » Interwencja Bankier.pl: zostałem pominięty w testamencie, czy należy mi się spadek? |
I tak, dla przykładu: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków rozliczeniowych i lokat dla przedsiębiorców i innych podmiotów przez Alior Bank S.A. z siedzibą w Warszawie stanowi, że po śmierci współposiadacza rachunku umowa rachunku bankowego ulega przekształceniu w umowę na rzecz wspólnika pozostałego przy życiu pod warunkiem kontynuowania przez niego działalności gospodarczej. Z kolei Regulamin Rachunków Bankowych, Lokat Terminowych i Kart Debetowych dla Małych Przedsiębiorstw w Raiffeisen Bank Polska S.A. stanowi, że środki zgromadzone na Rachunku Bank stawia do dyspozycji spadkobierców zmarłego Klienta - osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą zaś w przypadku rozwiązania spółki cywilnej – stawia do dyspozycji wszystkich wspólników bądź ich spadkobierców.
Należy podkreślić, że w każdym przypadku niedopuszczalna jest blokada rachunku wspólnego przez bank na wypadek śmierci jednego z jego posiadaczy, nawet jeśli umowa rachunku bankowego nie zawiera postanowień co do istnienia rachunku po śmierci jednego z jego posiadaczy.
Realizacja umowy wspólnego rachunku bankowego może w praktyce powodować różnorakie komplikacje, dlatego w każdym przypadku warto dokładnie zapoznać się i przeanalizować jej zapisy mogące mieć na to wpływ.
Aleksandra Jastrzębska - Szyszko, radca prawny w Chajec, Don-Siemion & Żyto Kancelaria Prawna
