Bezgotówkowe formy płatności i rozliczeń z użyciem nowoczesnych technologii cieszą się coraz większą popularnością. Ich dynamiczny rozwój wiąże się z łatwością i wygodą stosowania, ale niesie też wiele zagrożeń i problemów związanych z bezpieczeństwem.
Obrót bezgotówkowy ma długą historię, poczynając od weksli, czeków i tradycyjnych przelewów bankowych. Jednak najbardziej dynamicznie zaczął się on rozwijać wraz z zastosowaniem nowych rozwiązań i technologii. Pierwszą z innowacji stanowiących alternatywę dla płatności gotówkowych były karty płatnicze, szybko zdobywając popularność dzięki prostocie i wygodzie tego rozwiązania. Według danych NBP, w 2018 r. dokonano ponad 4,7 mld bezgotówkowych transakcji kartami płatniczymi, a więc o około 22 proc. więcej niż rok wcześniej i 1,8mld transakcji za pomocą przelewów, co stanowi wzrost o 3,4 proc. Obecnie 95,5 proc. kart posiada wbudowane mikroprocesorowe układy elektroniczne, a większość umożliwia także dokonywanie płatności zbliżeniowo. Rozwój technologii bezstykowej sprawia, że do dokonywania płatności może służyć nie tylko klasyczna karta, ale także telefon, breloczek, czy zegarek. Polska należy do liderów pod względem popularności stosowania płatności zbliżeniowych. Z danych NBP wynika, że w na koniec września 2019 r. liczba kart płatniczych posiadających funkcję umożliwiającą płatności zbliżeniowe wyniosła 36,2 mln sztuk i od początku 2019 roku zwiększyła się o 1,5 mln. Stanowią one 86 proc. wszystkich wydanych kart płatniczych. Udział transakcji zbliżeniowych osiągnął poziom prawie 89 proc. wszystkich transakcji dokonanych kartami płatniczymi, a liczba terminali przystosowanych do obsługi kart zbliżeniowych wyniosła 867,6 tys. – czyli 100 proc. urządzeń na rynku.
Kolejnym przełomem w rozwoju bankowości elektronicznej okazało się wykorzystanie internetu, a następnie wprowadzenie aplikacji mobilnych, dostępnych w telefonach komórkowych i innych elektronicznych urządzeniach przenośnych. Za pośrednictwem sieci można dokonywać niemal wszystkich rodzajów płatności bezgotówkowych oraz realizować większość operacji bankowych. Zdecydowana większość działających w Polsce banków oferuje dostęp do swoich usług świadczonych za pomocą internetu. Płatności elektroniczne, to pole działań wielu podmiotów. Znajdziemy w nim zarówno banki, jak i podmioty niebankowe, które na mocy uzyskiwanych licencji (np. krajowej instytucji płatniczej) świadczą różnorodne usługi płatnicze. Nadzór nad tym obszarem (w różnym zakresie) mają Komisja Nadzoru Finansowego oraz Narodowy Bank Polski. Kluczowe znaczenie dla sprawnego i bezpiecznego rozliczania transakcji w Polsce mają prowadzone przez Narodowy Bank Polski systemy płatności wysokokwotowych SORBNET2 i TARGET2-NBP. Obok nich funkcjonują również systemy płatności detalicznych, z którymi zdecydowana większość z nas mogła mieć do czynienia. Będą to obsługiwane przez Krajową Izbę Rozliczeniową systemy Elixir, Euro Elixir, Express Elixir, czy szybko zyskujący na popularności system płatności mobilnych BLIK , prowadzony przez spółkę Polski Standard Płatności powstałą z inicjatywy grupy wiodących polskich banków. Do grupy systemów płatności należą także prowadzony przez firmę Blue Media system BlueCash oraz Krajowy System Rozliczeń zorganizowany przez First Data Polska.
BLIK umożliwia dokonywanie przy użyciu urządzeń przenośnych płatności internetowych oraz w tradycyjnych sklepach i punktach usługowych, w komunikacji miejskiej, urzędach oraz między użytkownikami indywidulanymi. W tym ostatnim przypadku chodzi o możliwość błyskawicznego przesłania pieniędzy innej osobie za pomocą telefonu komórkowego bez konieczności podawania numeru rachunku bankowego, wykorzystując jedynie numer telefonu, który aplikacja automatycznie powiąże z odpowiednim rachunkiem. Na koniec czerwca 2019 r. liczba zarejestrowanych aplikacji wynosiła 10,6 mln. Za pomocą aplikacji można było korzystać z 484, tys. terminali płatniczych, 102,9 tys. sklepów internetowych i 20,1 tys. bankomatów. Za pomocą systemu BlueCash można dokonywać natychmiastowych płatności między stronami transakcji, jego uczestnikami jest 8 banków komercyjnych i 113 banków spółdzielczych. Krajowy System Rozliczeń umożliwia rozliczanie między jego uczestnikami krajowych transakcji dokonywanych przy użyciu kart płatniczych.
Do innowacyjnych instrumentów pieniądza elektronicznego, funkcjonujących w Polsce należą aplikacje Billon i Revolut. Firma Billon Solutions otrzymała pierwszą w kraju licencję na wydawanie pieniądza elektronicznego i dokonywanie transakcji z jego udziałem z wykorzystaniem technologii blockchain. Do końca 2019 r. nie rozpoczęła ona jeszcze działalności operacyjnej. Brytyjska firma Revolut Ltd świadczy usługi płatnicze polegające na prowadzeniu mobilnego rachunku wielowalutowego, umożliwiającego dokonywanie różnego rodzaju transakcji, takich przelewy, płatności między użytkownikami aplikacji, także za pośrednictwem mediów społecznościowych. Innowacyjne aplikacje umożliwiające dokonywanie płatności mobilnych i usług płatniczych oferowane także na naszym rynku to między innymi Google Pay, Apple Pay oraz możliwość płatności za pomocą zegarka lub smartwatcha Garmin Pay i Fibit Pay. Wraz z rozwojem technologii oferta w tym zakresie będzie nadal się powiększać, z czym wiązać się będą zarówno szanse i możliwości, jak i nowe zagrożenia.
Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.
