Odpowiedzialność cywilną menedżerów regulują przepisy kodeksu spółek handlowych, kodeksu cywilnego oraz postanowienia kontraktów menedżerskich. „Członkowie władz spółek kapitałowych przy wykonywaniu swojej pracy obowiązani są przejawiać rzetelność i zapobiegliwość oraz posiadać odpowiednią wiedzę fachową w zakresie piastowanego stanowiska”, mówi Andrzej Wysmułka z Biura Negocjacji i Współpracy z Brokerami TUiR Warta. „Niedochowanie staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności uzasadnia roszczenie odszkodowawcze w stosunku do tych osób. Na przykład roszczenia wynikające z odpowiedzialności cywilnej członków zarządów mogą wiązać się ze szkodami wyrządzonymi spółce, akcjonariuszom lub osobom trzecim”.
Najpopularniejsze Directors & Officers
Ubezpieczenie dla menedżerów w Warcie przeznaczone jest dla:
l członków zarządów, rad nadzorczych, komisji rewizyjnych lub prokurentów spółek kapitałowych,
l członków zarządów lub rad nadzorczych spółdzielni,
l dyrektorów lub zarządców przedsiębiorstw państwowych,
l członków zarządów lub dyrekcji jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej.
Ubezpieczenie takie jest oferowane zgodnie z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej Menedżerów TUiR WARTA wprowadzonymi 10 lipca 2000 r. Ochrona może być również udzielona dyrektorowi finansowemu, jeżeli np. jest jednocześnie prokurentem spółki. Ergo Hestia, Generali, Allianz i PZU oferują ubezpieczenie OC Członków Władz lub Dyrekcji Spółki Kapitałowej Directors & Officers. Ubezpieczenie kierowane jest do członków władz spółek kapitałowych, czyli zarządu, rady nadzorczej, członków komisji rewizyjnej oraz prokurentów, wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego spółki. D&O obejmuje również ochroną ubezpieczeniową dyrektorów spółki, o ile posiadane przez nich pełnomocnictwa i zakres kompetencji mają wpływ na całokształt działalności firmy.
Przedmiotem ubezpieczenia D&O są szkody wyrządzone zarządzanej przez ubezpieczonego spółce lub osobom trzecim w związku z wykonywaniem powierzonych mu obowiązków. W PZU odpowiedzialnością objęte są szkody ze zdarzeń powstałych w okresie trwania umowy ubezpieczenia. Wyłączenia odpowiedzialności dotyczą szkód wyrządzonych umyślnie przez ubezpieczonego członka zarządu lub osoby mu podległe. Podobnie jest w przypadku utraty przez klienta dokumentów, gotówki lub papierów wartościowych. Ubezpieczenie D&O nie dotyczy szkód:
l powstałych w następstwie działań wojennych, rozruchów, strajków;
l powstałych w wyniku ujawnienia wiadomości poufnej;
l wynikłych z decyzji przedstawiciela władz spółki w zakresie sprawowanej funkcji, za które ubezpieczony uzyskał osobistą korzyść;
l związanych z prywatyzacją spółki;
l dotyczących ogłoszenia postępowania upadłościowego spółki;
l polegających na zapłacie należnych kar pieniężnych, grzywien sadowych i odszkodowań o charakterze karnym,
l związanych z naruszeniem prawa zagranicznego.
„Zaletą ubezpieczenia jest, że jego zakres obejmuje również koszty wynagrodzenia rzeczoznawców powołanych w celu ustalenia okoliczności i rozmiaru szkody”, mówi Magdalena Olborska z PZU. Towarzystwo to pokrywa też koszty obrony sądowej oraz zwraca uzasadnione niezbędne wydatki mające na celu zapobieżenie zwiększeniu się szkody. Umowę ubezpieczenia zawiera się na podstawie wniosku. Zawarcie umowy ubezpieczeniowej uzależnione jest od selekcji informacji na temat danej spółki. Wymagane przez PZU dokumenty do sporządzenia wniosku to:
l sprawozdanie finansowe spółki,
l informacje o pozycji firmy na rynku,
l liczba i wartość szkód wyrządzonych w ostatnich trzech latach.
Składkę ustala się indywidualnie na podstawie oceny ryzyka przez PZU. Składka opłacana jest jednorazowo lub na wniosek ubezpieczonego w systemie ratalnym. Ubezpieczenie D&O zawierane jest z reguły na rok, choć można uzgodnić też inny okres. Towarzystwo Allianz pokrywa również koszty procesowe, niezbędne opłaty i honoraria, poniesione na przykład w związku z koniecznością powołania obrony bądź ekspertów. Pokryte zostaną także koszty obrony w postępowaniu karnym, jeżeli takie postępowanie zostało wdrożone, a Allianz powołał obronę lub zażądał jej powołania. Na pisemny wniosek ubezpieczonego zostanie także wypłacona zaliczka na koszty procesu związane z roszczeniem. Allianz zapewnia również ochronę w stosunku do współmałżonka ubezpieczonej osoby oraz spadkobierców ubezpieczonego, jeżeli zostaną skierowane przeciwko nim roszczenia w związku z nieprawidłowym zarządzaniem spółką przez ubezpieczonego. Wysokość składki w poszczególnych towarzystwach jest uzależniona od podobnych czynników. „U nas ma na nią wpływ przede wszystkim rodzaj działalności prowadzonej przez spółkę, jej kondycja finansowa oraz wysokość sumy ubezpieczenia”, mówi Lilla Jargielo z Generali.
Dla brokerów i doradców podatkowych
Inne ubezpieczenia finansistów dostępne na polskim rynku to ubezpieczenie brokerów ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, ubezpieczenie dla doradców podatkowych oraz ubezpieczenie dla biegłych rewidentów oferowane przez PZU i Wartę. Dodatkowo Warta oferuje ubezpieczenie podmiotów prowadzących księgi rachunkowe. Zakres ubezpieczenia brokerów w PZU obejmuje odpowiedzialność za szkody rzeczywiste w granicach odpowiedzialności cywilnej ubezpieczającego. Ubezpieczyciel pokrywa uzasadnione koszty procesu, związane z dochodzeniem roszczenia przez poszkodowanego. Ponadto finansuje koszty obrony w postępowaniu karnym, pod warunkiem, że wyrazi zgodę na jej powołanie. Koszty te są limitowane, lecz nie są zaliczone do sumy gwarancyjnej.
Ubezpieczenie dla doradców podatkowych skierowane jest do:
l osób fizycznych wpisanych na listę doradców podatkowych,
l adwokatów, radców prawnych i biegłych rewidentów,
l inne niż wymienione wyżej podmioty zatrudniające doradców podatkowych.
Przedmiotem ubezpieczenia jest:
l udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych,
l prowadzenie w ich imieniu i na ich rzecz ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielanie im pomocy w tym zakresie,
l sporządzanie w ich imieniu lub na ich rzecz zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielanie im pomocy w tym zakresie.
Umowę ubezpieczenia zawiera się na 12 miesięcy. Równocześnie przedłuża się ona automatycznie na kolejny rok, chyba że ubezpieczający wypowie ją nie później niż 30 dni przed upływem okresu, na jaki umowa została zawarta.
Dla biegłych rewidentów
Ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej biegłych rewidentów podlegają:
l biegli rewidenci prowadzący działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek;
l spółki cywilne, jawne lub komandytowe z wyłącznym udziałem biegłych rewidentów;
l osoby prawne, które spełniają łącznie następujące wymagania:
- zatrudniają do badania sprawozdań biegłych rewidentów;
- większość członków zarządu stanowią biegli rewidenci (jeżeli zarząd składa się z nie więcej niż dwóch osób, to wystarczy, że jedna z nich jest biegłym rewidentem),
- większość głosów w organach nadzorczych (radach nadzorczych, komisjach rewizyjnych) posiadają biegli rewidenci, a w przypadku braku organów nadzorczych większość głosów posiadają wspólnicy lub udziałowcy będący biegłymi rewidentami;
l biegli rewidenci wpisani na listę przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów.
W PZU dostępne są dwa zakresy ubezpieczenia: podstawowy, obejmujący odpowiedzialność cywilną jedynie w związku z badaniem sprawozdań finansowych, lub rozszerzony - obejmujący dodatkowo inną ustawowo dozwoloną działalność usługową. Towarzystwo pokrywa uzasadnione koszty procesu związane z dochodzeniem roszczenia przez poszkodowanego oraz niezbędne koszty mające na celu zapobieżenie zwiększeniu się szkody i roszczeń finansowych. Podobnie jak w przypadku poprzednich ubezpieczeń, koszty te są limitowane, lecz nie są zaliczone w poczet sumy gwarancyjnej.
Powolny wzrost...
Rynek ubezpieczeń dla kadry zarządzającej jest w Polsce ciągle rynkiem nienasyconym. „W Polsce tylko kilkaset zarządów jest ubezpieczonych od odpowiedzialności cywilnej. Dla porównania w Europie Zachodniej czy w USA polisy takie mają prawie wszystkie zarządy”, mówi Andrzej Wysmułka z Biura Negocjacji i Współpracy z Brokerami Warty.
„Zainteresowanie tymi ubezpieczeniami powoli wzrasta. Rocznie sprzedajemy 10--15 polis D&O więcej”, twierdzi Magdalena Olborska z Biura Prasowego PZU. O zwiększaniu się popularności tego rodzaju ubezpieczenia mówi także Andrzej Wysmułka: „Pewną barierą w rozwoju liczby sprzedanych polis jest niemożność wliczenia składki za to ubezpieczenie w koszty firmy”, tłumaczy. „Składka zaliczana jest bowiem do przychodów menedżerów, podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to, że nawet, jeśli składkę zapłaci firma, członkowie zarządu muszą sami zapłacić podatek dochodowy od składki (przeważnie w wysokości 40 proc.)”. Także w Generali zainteresowanie ubezpieczeniem dla menedżerów wzrasta. Przeszkodą w zwiększeniu liczby odbiorców tego ubezpieczenia jest to, że Generali oferuje je jedynie swoim klientom, który ulokowali w towarzystwie ubezpieczenia majątkowe i OC firmy. „Ubezpieczenie D&O nie jest oferowane jako odrębny produkt ubezpieczeniowy”, mówi Lilla Jargielo.
...ale wciąż dużo do zrobienia
Trudno jest dokładnie określić liczbę zawieranych polis i sumę wypłaconych odszkodowań. Zarówno Polska Izba Ubezpieczeń, jak i Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych nie prowadzą takiej statystki, włączając polisy OC dla kadry kierowniczej do ogólnej grupy ubezpieczeń zawodowych OC. Spośród towarzystw ubezpieczeniowych, które sprzedają ten produkt, jedynie PZU i Allianz podały nam informacje o liczbie sprzedanych polis. W PZU w 2002 r. liczba ta wyniosła 217, a do września 2003 r. zanotowano zawarcie 167 umów ubezpieczeniowych. Do Allianz rocznie wpływa 200 zapytań dotyczących D&O, z czego połowa nie kwalifikuje się do przedstawienia oferty, np. ze względu na złą kondycję firmy, w której zatrudniony jest menedżer. Z pozostałych ofert około połowy jest ostatecznie finalizowanych.
Pozostałe towarzystwa nie ujawniły informacji o liczbie sprzedanych polis, jak tłumaczyły, ze względów marketingowych. W tym przypadku brak informacji może być jednak informacją i sugeruje mierne ich wyniki w tym zakresie. Dziwi natomiast tajemniczość, jaką wykazali się w tej sprawie potencjalni ubezpieczeni, czyli firmy. Na kilkanaście, które zapytaliśmy o to, czy kadra menedżerska jest ubezpieczona, tylko nieliczne zgodziły się odpowiedzieć Pozostałe uważały te informacje za tajne. Te, które odpowiedziały, w przeważającej większości nie ubezpieczają kadry kierowniczej w zakresie OC. W niektórych firmach stosowane są inne rodzaje zabezpieczeń, np. w BP Polska zarząd firmy wyposażany jest w tzw. Indeminity Contracts, które zapewniają, że firma pokryje ewentualne straty wynikłe z kar, jakie spadłyby na członków zarządu, jeżeli, oczywiście, nie są one wynikiem celowego działania na szkodę firmy albo zawinionych zaniedbań.
Wypłata odszkodowań z tytułu ubezpieczenia dla menedżerów to na razie rzadkość. „Jak dotąd w PZU nie zgłoszono żadnych roszczeń z tytułu tego ubezpieczenia”, mówi Magdalena Olborska. Także Magdalena Jacoń, rzecznik prasowy Grupy Ergo Hestia twierdzi, że wypłaty z tytułu ubezpieczenia D&O to margines. Być może to się jednak zmieni. „Obecnie otrzymujemy informacje o możliwości zgłoszenia takich roszczeń wynikających z zawartych umów ubezpieczenia”, mówi Andrzej Wysmułka.
Anna Jankowska
Źródło:
