Truizm znów modny i gorzki

Międzynarodowy kryzys finansowy wywołuje wśród wielu interesariuszy życia gospodarczego, także w Polsce, potrzebę dyskusji o podstawowych kwestiach, wprost konstytuujących porządek ekonomiczny. Zmusza do poruszania tematów o kardynalnym znaczeniu, bez których ten porządek wręcz nie może istnieć. Wydawałoby się, że odmieniany na wszystkie sposoby rozwój - cywilizacyjny,  społeczny, ekonomiczny - upoważnia nas do twierdzenia, iż skutecznie odrobiliśmy lekcje na temat podstawowych instytucji społecznych i historia nie musi się już powtarzać. Dziś natomiast  dyskusje toczą się wokół tak podstawowych wartości, że można powiedzieć, iż truizm miesza się z gorzkim żalem, bowiem rekomendacje dla takiego prowadzenia działalności w sferze gospodarczej, które zapewniłoby  nieprzerywany kryzysami, zrównoważony rozwój, są przecież tak bardzo proste. Zaś ich efektywne zastosowanie nie wymaga ani nadnaturalnej wyobraźni, ani nadmiernego wysiłku.

A jednak, mleko się rozlało i dla wywołania dzisiaj dyskusji właśnie o zaufaniu, które trzeba zaliczyć do wartości o kardynalnym znaczeniu, można znaleźć solidne uzasadnienie w rosnącym jego niedoborze wobec podmiotów finansowych. Z tą samą sytuacją mamy do czynienia w przypadku polskiego rynku finansowego w okresie ostatnich kilkunastu miesięcy, poczynając od końca 2008 roku. Mleko już się rozlało, kryzys rozprzestrzenił się praktycznie na cały świat, dlatego też wielu uczestnikom dyskusji przyświeca podstawowy cel – ponownie opracować recepty, które uchronią nas przed… wejściem w sytuacje kryzysowe. Czy tym razem wiara nie będzie płonna?

Przemysł finansowy wśród głównych winnych
Dyskusje o zaufaniu dotyczą wszystkich branż rynku finansowego – często właśnie dlatego, iż uznaje się, że to rynek finansowy stał się zarzewiem obecnego kryzysu. Dyskusje takie prowadzone są we wszystkich środowiskach, także na wszystkich poziomach struktur biznesu i polityki, a służą poszukiwaniu przyczyn sytuacji gospodarczej, w jakiej znalazł się światowy system  ekonomiczny. Podczas jednego ze spotkań grupy banków oszczędnościowych, Komisarz Maglena Kuneva zwróciła uwagę na fakt, iż u źródeł kryzysu znajduje się kwestia odpowiedzialnego pożyczenia i zaciągania zobowiązań. W tym kontekście podkreśla się nadzwyczajne znaczenie edukacji finansowej jako narzędzia przeciwdziałania przyczynom kryzysu. Przewodniczący Komisji Europejskiej – Manuel Barroso - wydał swego rodzaju manifest programowy (Political Guidlines for the next Commission) na okres kolejnej kadencji. Ten dokument wskazuje konkretny cel działań Komisji Europejskiej odnośnie rynku finansowego – osiągnięcie sukcesu w walce z kryzysem. Ważnym przesłaniem działań, które projektuje Przewodniczący jest to, że Europa wyjdzie z kryzysu ufna, iż jej system finansowy jest bardziej etyczny i odpowiedzialny. Wiara, jak się mawia, czyni cuda, czy jednak jest w stanie, oczywiście wraz z realnymi działaniami w opisanych wyżej obszarach, uchronić nas przed kryzysowymi sytuacjami?

Nowa siła czy nieodrobiona praca domowa
Na scenie polityczno-gospodarczej świata, pojawiły się podmioty, których znaczenie już względnie dawno zauważono i doceniono. Takimi podmiotami są z pewnością korporacje transnarodowe, ale także podmioty finansowe o zasięgu globalnym, wspierające i finansujące działalność biznesową takich korporacji, czy ostatecznie wspierające także działalność biznesową  w masowej skali, często ponadregionalnej, czy ponadnarodowej. Przykładem takich podmiotów finansowych mogą być choćby potężne do niedawna banki inwestycyjne, czy grupy bankowe o zasięgu globalnym, traktowane jak nowa siła, budząca nadzieje organizacji międzynarodowych i rządów. Obie kategorie podmiotów wywierały na rozwój gospodarczy całych regionów świata pozytywny wpływ, wspierając jego dynamikę, wyrównując poziomy rozwoju poszczególnych obszarów geograficznych. W znacznej mierze dzięki nim silnie ujawniało się zjawisko konwergencji, dobrze widoczne choćby w Europie, w której zacierały się i nadal zacierają granice pomiędzy starą i nową jej częścią. Biznes transnarodowy wnosił nową jakość do zarządzania i kultury korporacyjnej, wniósł ogromne zasoby kapitałowe. Nowa siła rodziła nadzieję na skuteczne angażowanie się w rozwiązywanie globalnych problemów świata, których nawet najpotężniejsze rządy  i instytucje międzynarodowe nie były w stanie rozwikłać.

Rola tych podmiotów była postrzegana także i w odmienny sposób. Organizacje ekologiczne, organizacje broniące praw człowieka, czy organizacje konsumenckie podnosiły, że wpływ tych podmiotów na życie społeczne i gospodarcze nie zawsze był i jest pozytywny. Rosnący w siłę głos tych organizacji, ale również rosnąca świadomość managerów powodowały, że wiele z tych podmiotów podejmowało trud zaangażowania społecznie odpowiedzialnego. Wiele z tych podmiotów zaczęło traktować postępowanie społecznie odpowiedzialne jako długoterminową inwestycję w przyszłość.

CSR był czy będzie receptą
Społeczna odpowiedzialność biznesu przeszła już długą drogę od deklaracji i idei opisywanych przez pojedynczych przedsiębiorców – jak choćby „Ewangelia bogactwa” A. Carnegie – do zbudowania wprost nowej dziedziny nauki o etyce biznesu. Coraz powszechniej można było zauważyć, że tak zwany wielki biznes, wywierający bardzo silny pośredni i bezpośredni wpływ na wiele obszarów życia w skali nie tylko lokalnej, ale międzynarodowej, stosuje się nie tylko do przepisów prawa. Znaczna i rosnąca ich część tych podmiotów starała się wykraczać poza ramy przepisów formalnych, zawartych w regulacjach ustawowych, wchodząc w obszar idei odpowiedzialności społecznej, nadając jej nowy sens, nie tylko jako idei pożytecznej na gruncie teoretycznym. Swoim działaniem potwierdzały, że społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) przyczynia się do powstawania dobra wspólnego i jest pożyteczna w praktyce biznesowej w osiąganiu sukcesu.

Znaczącą rolę i wartość CSR korporacji transnarodowych (a przez to także uzyskano efekt silnej, skutecznej promocji CSR), potwierdzały takie wydarzenia, jak konferencje organizowane przez ONZ w sprawie środowiska i rozwoju, czy Światowy Szczyt na Rzecz Społecznego Rozwoju, które miały miejsce w latach 90 ubiegłego wieku. Mobilizacja globalnych podmiotów biznesowych w sprawie CSR miała miejsce także w innych organizacjach o zasięgu międzynarodowym, wspominając choćby Trójstronną Deklarację Zasad, dotyczących Wielonarodowych Przedsiębiorstw i Polityki Społecznej (MOP), czy Wskazówki dla wielonarodowych przedsiębiorstw (OECD). Fala przemiany postaw społecznych biznesu ruszyła dynamicznie w stronę przedsiębiorstw mniejszych rozmiarów, organizacji, czy krajów mniej rozwiniętych gospodarczo, a o rozwoju zrównoważonym mówiono coraz bardziej swobodnie, z przekonaniem…

Przeczytaj całość! Pobierz Przegląd Finansowy.