Nie bez przyczyny owocom winorośli przypisywano bogów i otaczano je kultem. Bez nich nie byłoby wina, koniaku, grappy, rodzynek i wielu znakomitych dań, nie mówiąc już o deserach.
Winne grona były znane i cenione już przez najstarsze ludy. Spożywali je i wykorzystywali do wyrobu trunków Akadyjczycy, Sumerowie, Asyryjczycy, Hetyci, Hebrajczycy i Egipcjanie. Dla starożytnych Greków winogrona były atrybutem Dionizosa, natomiast w tradycji chrześcijańskiej mają przeciwstawny sens niż jabłka, symbolizując zmartwychwstanie i dobroczynność. Winogrona, ze względu na swoje szerokie zastosowania w kuchni i winiarstwie, są obecnie najliczniejszą grupę owoców na ziemi.
Kiedy po raz pierwszy pojawiła się winorośl?
Vitis vinifera, czyli winorośl właściwa pojawiła się na terenie południowo-zachodniej Azji prawdopodobnie już 5000 do 5500 lat temu. W przeciwieństwie do swojego dzikiego przodka (Vitis sylvestris) nie miała odrębnych kwiatów męskich i żeńskich i nie wymagała zapylenia do rozwoju owocu. Zalety te zadecydowały o szybkim przejęciu technik uprawy Vitis vinifera także przez inne kultury Starego Świata – miało to miejsce już w prehistorycznych i wczesnohistorycznych czasach.
Dobrze zadomowiona w Europie winorośl w obu Amerykach, Afryce i Australii pojawiła się w dobie kolonializmu. W Ameryce Północnej nastąpiło jej, niekiedy celowe, skrzyżowanie z rodzimymi gatunkami z rodzaju Vitis, dzięki czemu północnoamerykańskie szczepy znacznie lepiej niż europejskie zniosły dziewiętnastowieczną plagę owadów z rodzaju Phylloxera (tzw. plaga filoksery). Po tym kataklizmie w Europie zaczęto szczepić rodzime odmiany właśnie na podkładkach winorośli amerykańskich.
Cechy winorośli i winogron
Współcześnie Vitis vinifera istnieje w kilkunastu tysiącach odmian. Roślina ma postać wieloletniego, pnącego się pędu, który z wiekiem drewnieje i może osiągać wysokość nawet 35 metrów. Liście winorośli są duże, charakterystycznie powycinane, trzy- lub pięcioklapowe i mogą osiągać szerokość do 23 cm. Ze względów praktycznych na plantacjach winorośle przycina się jednak do wysokości metra, dwóch.
Zebrane w grona, okrągłe owoce mają słodki, otoczony niezwykle cienką skórką aromatyczny miąższ, w którym znajdują się cztery do sześciu pestek. Skórka białych winogron ma kolor od bladozielonego do złocistego, czerwonych z kolei przyjmuje barwę od ciemnego różu przez fiolet aż po czerń. Zasadniczo wyróżnia się 3 rodzaje winogron: do spożycia na surowo, do produkcji wina i produkcji rodzynek.
Właściwości zdrowotne
Jedna szklanka winogron zawiera średnio: 57 kalorii, 6 gram białka, 16 gram węglowodanów, 2 mg sodu oraz 1 gram dietetycznych włókien, witaminy A i C. Ponadto winogrona zawierają flawonoidy, które nadają im (a także winu) jaskrawy, czerwony kolor. Im większe zagęszczenie tej substancji, tym intensywniejsza barwa. Dodatkowo flawonoidy zapobiegają powstawaniu skrzepów krwi w naczyniach krwionośnych, a także chronią cholesterol przed zniszczeniem przez wolne rodniki.
Zawarty w winogronach resweratrol, organiczny związek chemiczny z grupy fenoli, znajdujący się w skórce winogron, ma wielce korzystny wpływ na ludzki organizm: warunkuje prawidłowe funkcjonowanie mięśnia sercowego, zapobiega wystąpieniu raka piersi i płuc, zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera, zapobiega procesowi starzenia się i przewlekłej obstrukcyjnej choroby płuc. Regularne spożywanie winogron może zapobiec także wystąpieniu jaskry oraz chroni przed szkodliwym wpływem drobnoustrojów.
Jak kupować i jak przechowywać?
Należy się wystrzegać winogron o nawet najmniejszych zbrązowieniach na gałązkach. Te bardzo nietrwałe owoce najlepiej spożyć od razu, przechowywane w lodówce nie wytrzymają dłużej niż dwóch dób. Przed podaniem, winogrona ostrożnie myje się ciepłą wodą, a następnie osusza na papierowym ręczniku.
Winogrona w kuchni
Choć winogrona pod względem użyteczności kulinarnej postrzegane są najczęściej przez pryzmat wina, ich rola w sałatkach, przetworach i deserach również jest niemała. Wystarczy pomyśleć jak trudno wyobrazić sobie niektóre wypieki bez obecności rodzynek albo niektórych sałatek – bez winogron. Z winogron robi się również wyśmienite dżemy, musy, soki, kompoty i oleje, tak jak świetnie podkreślający smak sałatek olej z pestek winogron.
Jako owoce deserowe winogrona genialnie komponują się z serem. Ich delikatny smak sprawia, że bardzo dobrze komponują się z białym mięsem (np. z drobiem) lub rybami. Występując solo, najlepiej sprawdzą się jako dodatek do lekkich dań spożywanych latem lub jesienią. Połówki winogron bardzo dobrze nadają się do dekoracji serników i tart, deserów lodowych, tortów i we wszelkich możliwych zestawieniach z bitą śmietaną.
