Podczas tegorocznych targów Power Connect Energy Summit w Gdańsku mocno wybrzmiały głosy ekspertów największego polskiego koncernu multienergetycznego. Od regulacyjnej rekalibracji w Brukseli po rozwój zielonych technologii – ORLEN nie tylko reaguje na zmiany, ale aktywnie współtworzy przyszłość polskiego i europejskiego miksu energetycznego.
Transformacja energetyczna już dawno wyszła poza fazę haseł — dziś to konkretne decyzje, technologie, inwestycje i odpowiedzialność. Dla firm takich jak ORLEN oznacza to nie tylko konieczność dostosowania się do nowych zasad gry, ale także realną szansę, by nadawać kierunek całemu procesowi. Podczas konferencji towarzyszącej największemu wydarzeniu energetycznemu w północnej Polsce, przedstawiciele spółki pokazali, jak ORLEN działa w dwóch wymiarach: strategiczno-instytucjonalnym i przemysłowo-technologicznym. W ich wypowiedziach wybrzmiewały wspólne wątki — tempo zmian, skala wyzwań, znaczenie współpracy. Ale przede wszystkim: gotowość do działania tu i teraz.
Między bezpieczeństwem a rewizją celów
Europejska polityka klimatyczna nie zwalnia tempa. Dla przemysłu energetycznego to funkcjonowanie w coraz bardziej złożonym otoczeniu regulacyjnym. Podczas dyskusji poświęconej polskiej prezydencji w Unii Europejskiej Jakub Ruszel, dyrektor wykonawczy ds. zarządzania ryzykiem i zgodnością w ORLENIE, przypomniał, że zasady transformacji energetycznej powstawały w zupełnie innym kontekście niż obecny.
— Pakiet Fit for 55 został przygotowany przed pandemią, przed wojną w Ukrainie, kiedy warunki panujące w Europie były diametralnie inne. Tymczasem mamy dziś do czynienia ze skumulowanym wpływem kilkunastu ówczesnych przepisów, które łącznie oddziałują na gospodarki państw członkowskich. Nie chodzi o to, żeby zatrzymać transformację. Ale żeby dokonać przeglądu i zastanowić się nad tempem i kolejnością działań — mówił ekspert.
Szczególnie newralgicznym obszarem okazuje się transport, gdzie szybkie wdrożenie świeżych wymogów mogłoby zaburzyć dostępność paliw.
— Tak ambitne cele, jak te zapisane w RET3 czy ETS2, jeśli nie zostaną dostosowane elastycznie do sytuacji, mogą realnie zagrozić bezpieczeństwu dostaw. Potrzebujemy podejścia, które łączy cele klimatyczne z realiami gospodarki – zaznaczył Jakub Ruszel.
Odpowiedzią ORLENU jest konsekwentne podnoszenie postulatu neutralności technologicznej jako warunku bezpiecznej i efektywnej transformacji.
— Nie możemy pozwolić sobie na faworyzowanie tylko wybranych, często drogich technologii. Tylko szeroki wachlarz rozwiązań — niskoemisyjnych i zeroemisyjnych daje szansę na skuteczną transformację przy racjonalnych kosztach — tłumaczył dyrektor wykonawczy spółki.
Obok trwającego dialogu z europejskimi instytucjami legislacyjnymi, ORLEN konsekwentnie wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne — w duchu unijnej polityki dywersyfikacji, która rozwijana była od lat, jeszcze przed ostatnimi kryzysami. Jak zauważył Jakub Ruszel, to właśnie długoletnie inwestycje w infrastrukturę i strategiczne decyzje sprawiły, że Polska mogła z wyprzedzeniem zmienić kierunki dostaw energii.
— Tradycyjny układ wschód–zachód praktycznie się odwrócił. Dziś kluczowy jest kierunek północ–południe, a nowym gwarantem bezpieczeństwa energetycznego stały się polskie porty i morski transport nośników energii — podkreślił.
Dekarbonizacja w praktyce
Wyzwanie dekarbonizacji przemysłu to nie tylko kwestia skali emisji, ale również technologicznych ograniczeń, których nie da się obejść prostymi rozwiązaniami. W przypadku ORLENU chodzi o sektory, które potrzebują dużych ilości pary technologicznej, trudnej do zastąpienia wyłącznie energią odnawialną. W trakcie dyskusji poświęconej tym wyzwaniom Julia Ćwiek, kierowniczka projektu w Dziale Transformacji Strategicznej ORLENU, opowiadała o działaniach podejmowanych przez spółkę — zarówno w ramach długofalowej strategii, jak i realizowanych już inwestycji.
— Rafinerie, petrochemia, nawozy – to sektory, które wymagają bardzo dużych ilości pary technologicznej. W przypadku rafinerii to nawet 12–13 MPa. Historycznie ta para była produkowana z węgla, gazu czy ciężkiej pozostałości próżniowej. Dziś szukamy sposobów, jak ją zastąpić — wyjaśniła przedstawicielka spółki.
Jednym z kluczowych rozwiązań mogą być SMR-y — małe reaktory modułowe. ORLEN nie tylko analizuje ich możliwości, ale już rozpoczął przygotowania do wdrożenia.
— Projekt BWRX-300 we Włocławku to pierwsza lokalizacja, która została wybrana nieprzypadkowo. Tam realnie możemy zastąpić emisyjne źródła zasilanianowoczesnym rozwiązaniem, które odpowiada na potrzeby przemysłu — zaznaczyła Julia Ćwiek.
Równocześnie rozwijana jest technologia CCS, czyli wychwytu i składowania dwutlenku węgla. W ujęciu ORLENU to nie tylko środek zaradczy, ale też narzędzie do tworzenia nowych strumieni wartości.
— Pracujemy zarówno nad technologiami wychwytu, jak i nad sposobami wykorzystania i sekwestracji CO2. W szczególności interesuje nas możliwość jego ponownego wykorzystania, np. w produkcji paliw syntetycznych — dodała ekspertka.
Transformacji podlegają również same produkty. Zmienia się ich skład, a także ślad węglowy, jaki po sobie zostawiają.
— Chcemy dostarczać produkty, takie jak między innymi paliwa i nawozy, które będą nie tylko przystępne cenowo, ale też mniej emisyjne. Dlatego inwestujemy w biopaliwa, wodór, recykling, odnawialne komponenty chemiczne. To nie puste deklaracje — to konkretne projekty w naszej strategii — powiedziała Julia Ćwiek.
System naczyń połączonych
Transformacja w ORLENIE nie jest zbiorem niezależnych inicjatyw. To system współzależności, w którym poszczególne segmenty — od Upstreamu po Consumers&Products, czyli detal — wspierają się wzajemnie. To jeden z filarów strategicznego podejścia spółki.
— W strategii mówimy o ekosystemie. To nie jest tylko ładne słowo – to sposób pracy. Przykładowo, segment Upstream oprócz gazu dostarcza biometan, który może być użyty w elektroenergetyce, ale też w rafineriach. Wodór produkowany przez własne elektrolizery z rozwijanego przez firmę OZE ma trafiać do przemysłu nawozowego i paliwowego. To połączenia, które budują naszą odporność — podkreśliła ekspertka.
Zintegrowany rozwój wielu technologii to nie przypadek, ale celowa strategia — uwzględniająca różny poziom gotowości rynkowej poszczególnych rozwiązań.
— W przypadku tak szerokiej działalności i wyzwań przemysłu nie da się postawić wszystkiego na jedną kartę. Każda technologia – wodór, CCS czy SMR – ma swój cykl życia i swoje tempo rozwoju które obserwujemy i na które reagujemy. Czasem coś spowalnia, czasem przyspiesza, ale nie oznacza to, że przestaje być potrzebne — tłumaczyła przedstawicielka ORLENU.
Energia odnawialna z OZE ma w tym ekosystemie funkcję nie tylko środowiskową, ale też infrastrukturalną.
— Do 2035 r. chcemy osiągnąć 13 GW z odnawialnych źródeł. To z jednej strony obniża emisje. A z drugiej — zasila nasze zakłady i napędza produkcję wodoru — zapewniła Julia Ćwiek. Jednocześnie ORLEN szuka szerszych układów współpracy — takich, które wykraczają poza granice jednego kraju. Przykładem może być raport przygotowany wspólnie z S&P Global, poświęcony potencjałowi energetycznemu regionu Morza Bałtyckiego. Pokazuje on, że tylko bliska współpraca państw, instytucji i biznesu może uwolnić możliwości tego obszaru — od offshore i interkonektorów po CCS i wodór. W tym sensie Bałtyk jawi się jako nowy ekosystem — ponadnarodowy, oparty na wspólnych celach i skoordynowanym działaniu.
Jak finansować transformację?
Strategie i nowe technologie nie wystarczą, jeśli nie towarzyszy im adekwatne finansowanie. Tymczasem przemysł mierzy się dziś z presją prawną, przy jednoczesnym braku klarownych i dostępnych mechanizmów wsparcia. Firmy, które mają odpowiadać za wdrożenie transformacji, często pozostają z tym zadaniem same.
— Środków na poziomie europejskim po prostu brakuje. Mamy kilkanaście przepisów, ogromne cele, a dedykowane fundusze są zbyt małe lub zbyt trudne w dostępie. Potrzebujemy prostych, celowych instrumentów wsparcia — przekonywał Jakub Ruszel.
Problem nie dotyczy wyłącznie przyszłościowych technologii, takich jak SMR-y czy CCS. Coraz częściej chodzi o obowiązki wynikające z unijnych zmian — jak Net-Zero Industry Act — które już dziś wymagają od państw i firm znaczących nakładów inwestycyjnych, mimo braku odpowiednio skalibrowanego finansowania. Jako alternatywę przedstawiciel ORLENU przywołał model amerykański, w którym inwestycje w zielone technologie napędzano systemem zachęt. Europa, jego zdaniem, częściej stawia na podejście restrykcyjne niż wspierające.
— W USA inwestycje w zielone technologie wspierano ulgami podatkowymi. Tam zachęcano, a nie karano. U nas idziemy w przeciwną stronę. Przykład? Nowelizacja dyrektywy ETD, która zwiększa obciążenia, zamiast je zdejmować — wyjaśnił ekspert.
Zwiększające się daniny ograniczają przestrzeń finansową przedsiębiorstw, które i tak ponoszą główny ciężar transformacji.
— Jeśli każemy firmom płacić więcej, to mniej kapitału zostaje na rozwój technologii, modernizację i zielone inwestycje. A przecież to właśnie ORLEN i inne spółki sektora mają realnie wdrażać założenia Zielonego Ładu — podsumował Jakub Ruszel.
Transformacja to nie tylko zmiana miksu energetycznego — to test, czy przemysł może być partnerem Europy, a nie tylko wykonawcą coraz większych zobowiązań.
Partnerem publikacji jest ORLEN.
