Na każdej uczelni wyższej działają dwie struktury - dydaktyczna oraz administracyjna. Całością kieruje rektor, ale równie ważną funkcję sprawuje kanclerz uczelni, który jest najwyższym po rektorze pracownikiem administracji. Obok podziału na pion naukowy i urzędniczy istnieje również podział na organy: jednoosobowe (rektor, dziekani), kolegialne (senat i rady wydziałów) oraz wyborcze (kolegia elektorskie). Kadencja wszystkich organów uczelni trwa cztery lata i rozpoczyna się 1 września w roku wyborów. Mandat w organach uczelni wygasa 31 sierpnia roku końca kadencji. W szczególnych przypadkach mandat może wygasnąć wcześniej, jeśli osoba zmieniła miejsce pracy lub status na uczelni - np. gdy student przestał być studentem, a doktorant obronił się.
Sama góra
Działalnością całej uczelni kieruje rektor wybierany przez kolegium elektorskie. Zarządza uczelnią z pomocą prorektorów i jest jej przedstawicielem na zewnątrz. Do jego zadań należy sprawowanie pieczy nad pracownikami i studentami, prowadzenie polityki kadrowej oraz kierowanie finansami uczelni. Nie sprawuje on bezpośredniej kontroli nad programem studiów, nie przyznaje stypendiów i raczej rzadko jest instancją, do której odwołują się studenci.
Organem ogólnouczelnianym i kolegialnym jest senat. Tworzą go profesorowie i doktorzy habilitowani (nie więcej niż 60 proc.), przedstawiciele pozostałych nauczycieli akademickich (nie mniej niż 19 proc.), reprezentanci studentów (nie mniej niż 20 proc.) i przedstawiciele innych pracowników uczelni (nie mniej niż 2 proc.).
W obradach senatu z głosem doradczym mogą brać udział kanclerz, dyrektor biblioteki, kwestor i przedstawiciele związków zawodowych.
Senat decyduje w zasadzie o najważniejszych rzeczach na uczelni, a realizację swoich uchwał pozostawia rektorowi, kanclerzowi lub niższym jednostkom organizacyjnym, np. wydziałom. Do kompetencji senatu należy przede wszystkim uchwalenie statutu uczelni, regulaminów i programów studiów, a także zasad rekrutacji. Senat wydaje opinie odnośnie mianowania na stanowiska profesorskie. Ma również istotny wpływ na politykę finansową uczelni, przystąpienie uczelni do spółki lub spółdzielni bądź utworzenie akademickiego inkubatora przedsiębiorczości.
Wydział
Szczeblem, na którym zapada najwięcej decyzji dotyczących bezpośrednio studentów jest wydział – podstawowa jednostka organizacji uczelni wyższej. Wydział może zostać utworzony, jeżeli jest w nim zatrudnionych co najmniej dwanaście osób posiadających tytuł doktora habilitowanego. Sześć spośród nich musi reprezentować określoną dziedzinę nauki. To na tym poziomie decyduje się o tym, kto i jak wysokie otrzyma stypendium i kto dostanie zgodę na dziekankę. Komórką wydziału do bezpośredniego starcia ze studentami jest dziekanat.
Najwyższe władze wydziału to dziekan i rada. Ten pierwszy wyznacza swoich zastępców, którzy pomagają mu w kierowaniu jednostką. Prodziekanów nie może być więcej niż trzech, a zakres ich obowiązków określa dziekan. Najczęściej prodziekani zajmują się sprawami studenckimi i ogólnymi, nauczaniem (dydaktyką) lub sprawami socjalnymi. Do głównych zadań każdego dziekana należy dbanie o finanse wydziału, podejmowanie decyzji o pomocy materialnej dla studentów oraz kształtowanie polityki kadrowej wydziału.
Rada wydziału to organ kolegialny, do którego głównych obowiązków należy uchwalanie planów studiów i programów nauczania dla studentów, doktorantów i na studiach podyplomowych. Poza tym ustala zasady studiowania według indywidualnego toku, określa warunki rekrutacji, a także opiniuje nominacje profesorów zwyczajnych i niezwyczajnych. Przewodniczącym rady jest dziekan. W jej skład wchodzą prodziekani, profesorowie, doktorzy habilitowani, przedstawiciele studentów, pozostałych pracowników naukowych i pracowników administracji.
Instytut
O szczebel niżej od wydziału znajdują się instytuty. Ich struktura jest analogiczna do struktury wydziału. Występują tu zatem organy jednoosobowe (dyrektor instytutu) oraz kolegialne (rada). Aby utworzyć instytut, wystarczy zatrudnić pięciu doktorów habilitowanych. Dyrektor - podobnie jak dziekan - może mianować zastępców. Do jego kompetencji należą: zapewnienie warunków do prowadzenia zajęć dydaktycznych i działalności naukowej, polityka finansowa instytutu, wnioskowanie o zatrudnienie lub awanse pracowników oraz wspieranie swoich podwładnych w pozyskiwaniu grantów na prowadzenie badań naukowych.
Rada instytutu pełni głównie funkcje doradcze i opiniotwórcze. Opiniuje zmiany planów studiów, zatrudnienia i awansów, planów finansowych oraz zmiany w strukturze instytutu. W skład rady wchodzą wszyscy zastępcy dyrektora, profesorowie i doktorzy habilitowani oraz przedstawiciele innych grup.
Instytut dzieli się na zakłady naukowe. W każdym zakładzie zatrudniony musi być co najmniej jeden pracownik z tytułem doktora habilitowanego. Zakłady zajmują się głównie dydaktyką i prowadzeniem badań naukowych.
Katedra
Niższą formą organizacyjną na uczelni jest katedra. Nie podlega ona jednak pod instytut, ale jest niezależną komórką dydaktyczną. Katedrą zarządza kierownik, którego obowiązki są tożsame z zadaniami dyrektora instytutu. W jej ramach może działać rada opiniująca plany studiów i zajęć, wnioski o awanse, nagrody itp.
Dawid Zielkowski
Źródło:
