"Papierowy bitcoin” na polskiej giełdzie, czy po prostu bitcoin? W dzisiejszych notatkach Janusz Krypto bierze na tapet kryptowalutowe instrumenty ETP dostępne na GPW. Czym różnią się od "fizycznych" bitcoinów, ile to wszystko kosztuje i ile można na tym stracić? Dlaczego IKE i IKZE to najsilniejsza broń w walce z fiskusem? Zapraszamy na raport: fizyk czy fundusz.
Siedziałem sobie przy moim biurku i przeglądałem na komputerze listę ETF-ów dostępnych w moim biurze maklerskim. Przesuwałem kursorem kolejne strony i nagle gdzieś pod Vanguardem FTSE Emerging Markets UCITS w oko wpadł mi ticker VIRBTCP. Przetarłem okulary - Virtune Bitcoin Prime ETN i to w dodatku na GPW. A potem trafiłem na Beta ETF Bitcoin. - No i masz ci los - pomyślałem - bitcoin, który jeszcze niedawno był kojarzony z piwnicami informatyków, rozgościł się w papierowej formie na warszawskim parkiecie obok KGHM-u i Orlenu.
Paweł, mój siostrzeniec, stwierdził, że to produkty dla boomerów. No cóż, zaliczam się do nich, więc postanowiłem sprawdzić, co to jest. Od razu - być może dla siebie na przyszłość lub ku Waszemu pożytkowi sprawdziłem, czy czysto teoretycznie bardziej opłaca się mieć bitcoina "w garści” we własnym portfelu, czy może ten cały "papierowy bitcoin” na rachunku maklerskim to jednak lepszy interes. Mówię tu o kosztach, zyskach i ryzykach, a nie o ideologiach, czy byciu własnym bankiem.
Przejrzałem stertę raportów, policzyłem koszty i spytałem o zdanie zaprzyjaźnionego eksperta. Zapraszam do mojego audytu:
ETF i ETP na bitcoina, czyli co Ty właściwie kupujesz?
"Zabawa" z bitcoinem na warszawskim parkiecie zaczęła się we wrześniu 2025 roku, kiedy Beta ETF Bitcoin oficjalnie zameldował się na GPW. Całkiem niedawno, bo w lutym 2026 roku, dołączył do niego przybysz ze Szwecji, czyli Virtune z czterema produktami ETP opartymi na bitcoinie, ethereum, solanie i XRP.
Nie dajcie się jednak zwieść podobnym etykietom. To są dwie zupełnie inne konstrukcje. Żeby jasno pokazać Wam, czym różni się produkt Beta ETF od bitcoinowego produktu Virtune, zrobiłem małą tabelkę:
|
CO? |
Beta ETF Bitcoin (ETFBTCPL) |
Virtune Bitcoin Prime ETN (ETNVIRBTCP) |
|
Data debiutu na GPW |
16 września 2025 |
25 lutego 2026 |
|
Metoda replikacji |
syntetyczna (kontrakty CME futures) |
fizyczna (spot) |
|
Zabezpieczenie walutowe |
tak (hedging PLN/USD) |
brak (ekspozycja na kurs USD) |
|
Opłata za zarządzanie |
0,70% |
0,25% |
|
Całkowity wskaźnik kosztów (TER) |
1,16% |
ok. 0,25% |
|
Płynność (Animator) |
Dom Maklerski mBanku / Agio |
Raiffeisen Bank International AG |
|
Forma prawna |
Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (FIZ) |
Nota dłużna (Exchange Traded Note) |
Widzimy więc, że choć obie marki niby dowożą to samo, mają zupełnie inne silniki.
- Beta ETF Bitcoin (ETFBTCPL) to fundusz typu FIZ, który stosuje replikację syntetyczną. Konkretniej - opiera się na kontrakcie terminowym futures na bitcoina, notowanym na Chicago Mercantile Exchange (CME). On nie posiada ani jednego prawdziwego bitcoina. Zamiast tego posługuje się bitcoinowym kontraktem terminowym notowanym na Chicago Mercantile Exchange (CME). Plusem jest "hedging" fundusz chroni nas przed wahaniami kursu dolara.
- Virtune Bitcoin Prime ETN (VIRBTCP) to tzw. nota dłużna, stosująca replikację fizyczną. Emitent deklaruje, że za każde Twoje 100 złotych kupuje prawdziwe Bitcoiny i zamyka je w skarbcu. Tu jednak nie ma ochrony przed ryzykiem walutowym. Jeśli złotówka się umocni, Twój zysk może się zmniejszyć, nawet jeśli bitcoin będzie rósł.
Jak przekonają się Państwo już za chwilę, forma obu opakowań ekspozycji na bitcoina, ma duże znaczenie dla kosztów i potencjalnych zysków bądź strat inwestora.
Dlaczego stopa zwrotu z ETF-ów BTC jest inna niż bitcoina?
Od początku 2026 roku do 12 marca fizyczny bitcoin stracił około 21,6 proc. W tym samym czasie Beta ETF Bitcoin na GPW w zjechał o blisko 24,7 proc.
Skąd ta różnica? To może być m.in. efekt contango - ukrytego sabotażysty zysków w funduszach opartych na kontraktach. Kontrakty wygasają, a fundusz musi kupować nowe, zwykle droższe. To "rolowanie" kosztuje, a inwestorzy odczuwają ten koszt. "Fizyczny" bitcoin nie zna tego problemu - tam 1 BTC to zawsze 1 BTC.
Oczywiście ten kij ma dwa końce i może zadziać się też odwrotna rzecz - gdy "rollowany" kontrakt jest tańszy możemy mówić o "backwardation" - a wtedy wpływ na wyników ETF-u jest pozytywny.
Spytacie ile od 1 stycznia stracił Virtune Bitcoin Prime ETN? W tym wypadku musiałem sięgnąć po dane z giełdy w Stuttgarcie, ponieważ jak wiecie na GPW produkt ten zawitał dopiero pod koniec lutego. Od początku roku VIRBTC stracił ok 19,5 proc. Radził więc sobie lepiej niż bitcoin.
Gdy spojrzą Państwo na wykres poniżej, zobaczycie, że w ciągu ostatnich 3-miesięcy nie brakowało sytuacji, gdy zarówno ETP od Virtune, jak i ETF od BETY, traciły mniej niż król kryptowalut we własnej osobie. Umówmy się jednak, że we wszystkich trzech przypadkach tendencja była zdecydowanie spadkowa.
Co się bardziej opłaca? Koszt zakupu bitcoina vs. koszt ETF-u na bitcoina
Przyjmijmy, że mamy 10 000 PLN, chcemy wydać je na ekspozycję na bitcona i mamy wszystko jedno jaka ona będzie.
Kupując "fizycznego" bitcoina, płacisz:
- prowizję na giełdzie kryptowalut (u tych z kategorii najbardziej zaufanych jest to ok. 0,1 proc.),
- jeśli chcesz wypłacić bitcoina z giełdy (u największych takich jak Binance i Kraken, kosztuje to ok. 1 USD niezależnie od wypłacanej kwoty)
- jeśli chce kupić portfel sprzętowy i trzymać tam te wypłacone bitcoiny (widziałem takie zabawki w internecie od 220 złotych)
Przy zakupie BTC za 10 000 PLN mamy więc 10 złotych opłaty na giełdzie + ewentualnie 3,7 PLN za wypłatę + ewentualnie 220 PLN za nasz portfel = 233,7 PLN (zakładając, że jesteś sam sobie sterem okrętem i żeglarzem). To wszystko.
Kupując ETP na bitcoina na GPW, płacisz:
- opłatę za zarządzanie - TER czyli całkowity współczynnik wydatków w przypadku Beta ETF wynosi ok. 1,16 proc. rocznie. Virtune jest tańszy: 0,25 proc.
- opłatę transakcyjną. Chociaż wiele z biur (BOŚ, mBank, Santander) na zawsze lub w promocji pobiera 0 proc. prowizji od transakcji na instrumentach ETP na rachunkach IKE i IKZE, to jednocześnie zwykle wykluczają z tego kryptowalutowe produkty. Jest jeszcze XTB, gdzie prowizji nie płaci się, jeśli Twój miesięczny obrót wyniesie mniej niż 100 000 EUR. Bez takich promocji minimalna opłata wyniesie 0,29 proc. od wartości transakcji.
- przewalutowanie? zapomnijmy - rozmawiamy o instrumentach notowanych na GPW.
Przy zakupie za 10 000 PLN, w przypadku ETFBTCPL (produkt od BETA ETF) zapłacimy rocznie do 116 PLN, a kupując VIRBTCP (produkt od Virtune) 25 PLN. Jeśli nie udało się uniknąć prowizji (weźmy już te 0,29 proc.), doliczymy do tego 29 PLN.
Dostępność IKE/IKZE - największy pożytek z ETF-ów na bitcoina?
To jest ten moment, w którym moim zdaniem kupowanie bitcoinowych instrumentów notowanych na giełdzie ma największy sens. Brak podatku Belki. Jeśli kupisz fizycznego bitcoina i nie daj Boże sprzedasz go z zyskiem, fiskus zabierze Ci z tego zysku 19%. Zawsze.
Jeśli jednak kupisz ETF w ramach IKE (limit 28 260 PLN w 2026 r.), po 60. roku życia cały zysk bierzesz do kieszeni. W przypadku IKZE (limit 11 304 PLN), wpłatę odliczasz od PIT. Jeśli jesteś w drugim progu podatkowym, Państwo odda Ci w zwrocie ponad 3 300 PLN. To są darmowe pieniądze, które od razu możesz zainwestować w kolejne jednostki.
Artur Wiśniewski z blogu StockBroker.pl porównał portfel z bitcoinem bez opłaty za zarządzanie za to płacący podatek Belki z portfelem w IKE, który zgarnia 2 proc opłaty rocznej, ale nie płaci na końcu 19 proc. podatku. Artur prześwietlił ostatnie kilkanaście lat, szeregując je na 5-letnie cykle i wynik nie pozostawia złudzeń - IKE wygrywa w każdym scenariuszu. Korzystając z niego lądujesz z portfelem o średnio 18 proc. grubszym, a w rekordowych okresach nawet o 21 proc. niż w przypadku, kiedy trzeba odprowadzić podatek od zysków kapitałowych. Matematyka nie kłamie - haracz dla państwa boli mocniej niż prowizja funduszu.
Okiem eksperta
Nie byłbym sobą, gdybym nie skonfrontował tych papierowych rewelacji z opinią kogoś, kto doskonale orientuje się w tym temacie. Wykręciłem do prof. Aleksandra Mercika i spytałem go, czy z punktu widzenia strategii portfelowej, ETF to pełnoprawny substytut bitcoina dla kogoś, kto chce jedynie zarobić na wzroście ceny lub zbalansować sobie portfel. Co jego zdaniem zyskuję, a co tracę?
Wygoda kontra swoboda
Inwestowanie w instrumenty typu ETP na bitcoina to klasyczny kompromis między wygodą a kontrolą. Dla inwestora detalicznego kluczowym argumentem jest uproszczenie raportowania podatkowego i bezpieczeństwo prawne, jakie daje regulowana giełda. Musimy jednak pamiętać o ryzyku emitenta w przypadku ETN-ów oraz o zjawisku tracking error, które w funduszach syntetycznych może znacząco odbiegać od wyników aktywa bazowego. Moim zdaniem, ETF jest doskonałym narzędziem do spekulacji średnioterminowej i budowania portfeli emerytalnych, jednak z perspektywy 'czystej' technologii blockchain, trzymanie aktywów na portfelu sprzętowym pozostaje jedynym sposobem na uniknięcie ryzyka pośrednika.
Żołniersko: ETF daje Ci cenę, ale fizyczny bitcoin daje Ci cenę i wolność.
Jeśli mowa o wolności, to ostatnim punktem w moim audycie jest dostępność. Bitcoin handluje 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. GPW działa od 9:00 do 17:00. Jeśli w sobotę wieczorem nad Teheranem zaczną wybuchać atomówki i bitcoin rypnie o 30 proc. Ty jako posiadacz ETF-u możesz tylko patrzeć na zamknięty terminal i czekać do poniedziałku. Fizyczny posiadacz może sprzedać swoje monety w 5 sekund, o dowolnej porze dnia i nocy - czy to dobrze, czy źle, pewnie zależy od sytuacji.
Werdykt końcowy
Po przebrnięciu przez wiele danych i raportów oraz spytaniu o drogę prof. Mercika, protokół zamykam następującymi wnioskami:
- ETF lub ETP na bitcoina ma największy sens dla oszczędnych na emeryturę. W tym wypadku wybierz Virtune, jeśli liczysz na niskie koszty i wierniejsze odwzorowanie kursu BTC (TER), lub Beta ETF, jeśli boisz się, że umocnienie złotówki zje Twój zysk.
- bitcoiny na własny rachunek sprawdzą się u tych niezależnych, co to lubią trzymać rękę na pulsie. Kupujesz BTC (w kolejnych odcinkach powiem Wam jak się to robi) i masz w nosie godziny otwarcia giełdy, kondycję emitenta i opłaty za zarządzanie.
- zwykły rachunek maklerski jest wygodny ze względu na PIT-8C, ale pamiętaj - płacisz wtedy opłaty dla funduszu i podatek dla państwa.
- bitcoin to aktywo o potężnej zmienności. Jeśli nie wiesz, jak się z nim obchodzić (tak jak na ten moment również ja), nie inwestuj na tym rynku.
Wasz Janusz,
Na zdjęciu pod tytułem: tłum traderów licytujących kontrakty na towary rolne - USA lata 30. XX wieku.
