Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Rata równa czy malejąca - co się bardziej opłaca?

Rata równa czy malejąca - co się bardziej opłaca?
Spis treści

Wybierając kredyt często zwracamy uwagę na oprocentowanie nominalne, prowizję, rzeczywistą roczną stopę oprocentowania czy maksymalną kwotę. Rzadziej analizujemy oferty pod kątem sposobu ich spłaty, a to może być kosztowne niedopatrzenie. Sprawdzamy, czym jest rata równa i rata malejąca oraz jak wybór jednej z opcji wpływa na koszt i dostępność kredytu.

Porównując oferty kredytowe ulegamy często przyzwyczajeniom i schematom. Bierzemy pod lupę oprocentowanie nominalne, które zdradza, jak wysokie odsetki zapłacimy od pożyczonego kapitału. Prowizję, która mówi nam, ile bank policzy sobie za udzielenie finansowania. Sprawdzamy także zakres dodatkowego ubezpieczenia i jego wpływ na całkowity koszt kredytu. Natomiast rzeczywista roczna stopa oprocentowania RRSO, która integruje wszystkie powyższe elementy, pozwala na szybkie i wygodne porównanie poszczególnych ofert.

Czynnikiem, który schodzi na dalszy plan jest sposób spłaty potencjalnego zobowiązania. O ratach równych i ratach malejących wspomina się głównie w kontekście kredytów mieszkaniowych z wieloletnim terminem spłaty. Wybór odpowiedniego rozwiązania może w tym przypadku przynieść oszczędności liczone w tysiącach złotych, a nawet zadecydować o tym, czy bank w ogóle udzieli nam finansowania we wnioskowanej kwocie. Warto jednak pamiętać, że rata równa i rata malejąca stosowane są nie tylko w przypadku kredytów hipotecznych. Wybór ten dotyczyć może również kredytów gotówkowych i kredytów samochodowych.

Czym jest rata kredytowa? Co składa się na ratę kredytu?

Rata kredytu jest parametrem pozwalającym określić jej wpływ na nasze finansowe życie. W końcu jest to potencjalna kwota, która każdego miesiąca uszczuplać będzie nasz domowy budżet, kształtując dalsze decyzje finansowe i sposób zarządzania pieniędzmi. Warto zatem wiedzieć, jakie elementy składają się na ratę kredytu i wpływają na jej wysokość. Rata kredytowa składa się z:

  • Części kapitałowej - są to środki pożyczone od banku, które musimy spłacić. W przypadku raty malejącej wysokość każdej części kapitałowej odpowiada kwocie kredytu podzielonej przez liczbę miesięcznych rat. Zakładając, że pożyczamy 24 tys. zł na 2 lata, a rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 0%, to rata będzie składać się tylko z części kapitałowej równej 1 tys. zł miesięcznie.
  • Części odsetkowej - to wynagrodzenie dla banku pobierane w zamian za udostępnienie nam kapitału. Odsetki naliczane są od kapitału pozostającego do spłaty. Kwota części odsetkowej wynika z wysokości oprocentowania nominalnego. W przypadku wieloletnich kredytów hipotecznych jest to kluczowy element wpływający na całkowity koszt zobowiązania. Natomiast przy kredytach gotówkowych czy samochodowych, odsetki mogą być istotnym czynnikiem kosztotwórczym, ale równie ważnym elementem może być też np. prowizja za udzielenie finansowania.
Zanim zdecydujesz, porównaj oferty banków
Dalej

Co wpływa na wysokość miesięcznej raty?

Choć kluczowy wpływ na wysokość miesięcznej raty ma oprocentowanie nominalne, to nie jest to jedyny element kształtujący jej poziom. Do pozostałych czynników zaliczyć można kwotę kredytu i okres finansowania - im dłuższy okres spłaty, tym niższa wysokość miesięcznej raty. Dzieje się tak, ponieważ pożyczony od banku kapitał dzieli się na większą liczbę miesięcznych części. Wizja niższego obciążenia może być kusząca, jednak trzeba pamiętać, że wydłużenie okresu spłaty przekłada się na wyższy całkowity koszt kredytu - odsetki od pożyczonego kapitału naliczane są w dłuższym terminie.

Na wysokość miesięcznej raty może wpływać także prowizja za udzielenie finansowania. Ma to miejsce w sytuacji, kiedy nie jest ona opłacana z góry, tylko doliczana jest do kwoty kredytu i bank ujmuje ją w miesięcznych ratach. Kolejnym elementem wpływającym na wysokość miesięcznego obciążenia jest sposób spłaty zobowiązania. Trzeba zdecydować, czy bardziej odpowiada nam rata równa czy malejąca.

Czym charakteryzują się raty równe?

Raty równe (raty annuitetowe, raty uśrednione) cieszą się wśród kredytobiorców dużo większą popularnością niż raty malejące. Wynika to co najmniej z kilku powodów. Przede wszystkim harmonogram spłaty kredytu składający się z rat równych jest dla kredytobiorców bardziej czytelny i zrozumiały, niż raty malejące, które zmieniają się wraz ze spłatą zobowiązania. Banki często traktują też raty stałe jako mniej ryzykowne.

Drugą, bardziej praktyczną, przesłanką sprawiająca, że kredytobiorcy częściej wybierają raty równe, jest ich wpływ na zdolność kredytową. Raty równe są w początkowym okresie kredytowania niższe niż raty malejące, co sprawia, że w mniejszym stopniu obciążają budżet kredytobiorcy. Stan ten ma odzwierciedlenie w wyższej zdolności kredytowej. To z kolei pozwala zaciągnąć zobowiązanie na wyższą kwotę. W szczególnych przypadkach wybór raty równej decyduje o tym, czy bank w ogóle zdecyduje się udzielić nam finansowania.

Trzeba pamiętać, że raty równe nie są równoznaczne z gwarancją ich niezmienności w okresie kredytowania. Taka sytuacja jest możliwa jedynie w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z kredytem z oprocentowaniem stałym. Kredyt hipoteczny z zablokowaną stawką znajdziemy w większości banków, jednak okres niezmienności raty wynosi od 5 do 10 lat. Po upływie tego terminu przeprowadzana jest rekalkulacja i następuje albo przekształcenie na oprocentowanie zmienne oparte o marżę banku i stopę WIBOR, albo kontynuowana jest spłata według stopy stałej, ale na "odświeżonych" warunkach.

Jak skonstruowane są raty równe?

Raty równe ustalane są w oparciu o mechanizm, w którym w każdej kolejnej racie zwiększa się część kapitałowa, a część odsetkowa maleje. Algorytm opisujący tę zależność jest dosyć skomplikowany, ale można sobie z tym poradzić używając dostępnych w sieci kalkulatorów. Zgodnie z przyjętą zasadą na początku spłacamy więcej odsetek, a mniej kapitału. W końcowych okresach spłaty proporcja ta ulega odwróceniu.

Aby opisać powyższą tendencję posłużymy się przykładem. Wyobraźmy sobie, że zaciągamy kredyt hipoteczny na kwotę 300.000 zł. Oprocentowanie nominalne wynosi 4,00%. Bank nie pobiera prowizji, ani innych opłat wpływających na wysokość raty równej. Okres spłaty zobowiązania wynosi 25 lat. Zobaczmy, jakie proporcje części kapitałowej i odsetkowej składają się na kwotę pierwszej i ostatniej raty takiego kredytu:

  • pierwsza rata wynosi 1.583,51 zł, na co składa się 1.000 zł odsetek i 583,51 zł kapitału,
  • ostatnia rata wynosi 1.583,51 zł, na co składa się 5,26 zł odsetek i 1.578,25 zł kapitału.

Powyższy przykład potwierdza, że wraz ze spłatą kolejnych rat równych obniża się część odsetkowa, a część kapitałowa wzrasta. Mimo tego kwota raty pozostaje niezmienna w całym okresie kredytowania.

Czym charakteryzują się raty malejące?

Raty malejące (raty kapitałowe) są mniej popularnym wariantem spłaty kredytów niż raty równe. Po pierwsze wynika naturalnej niechęci do spłaty wyższych rat w początkowym okresie kredytowania, kiedy w tej samej sytuacji raty równe oznaczają odczuwalnie niższe miesięczne koszty. Korzyść wynikająca ze zmniejszania się miesięcznego obciążenia w perspektywie kilkunastu czy kilkudziesięciu lat wielu kredytobiorcom wydaje się mało atrakcyjna.

Skupienie uwagi wyłącznie na kosztach nie pozwala często zauważyć, że raty malejące pozwalają na szybszą redukcję kapitału niż raty równe. Może mieć to kluczowe znaczenie, np. w sytuacji, kiedy zamierzamy spłacić kredyt przed czasem. Raty malejące to komfort wynikający z faktu, że zamykając kredyt przed czasem mamy spłacone więcej kapitału niż w przypadku rat równych.

Kolejną ważną przesłanką sprawiającą, że rzadziej wybieramy raty malejące jest ich wpływ na naszą zdolność kredytową. W początkowym okresie finansowania raty malejące są wyższe niż raty równe, co sprawia, że w większym stopniu obciążają nasz osobisty budżet. Przekłada się to na zmniejszenie zdolności kredytowej i ogranicza maksymalną kwotę potencjalnego kredytu. Tłumaczy to, dlaczego rata równa jest częściej wybieranym wariantem niż rata malejąca.

Jak skonstruowana jest rata malejąca?

W przeciwieństwie do raty równej rata malejąca ustalana jest w prostszy sposób. Pożyczony od banku kapitał dzielony jest na równe części, których liczba wynika z przyjętego harmonogramu spłaty kredytu. Każdego miesiąca kapitał pozostający do spłaty zmniejsza się o równą kwotę, przez co maleją odsetki, które każdorazowo naliczane są od kwoty pozostającej do spłaty.

Konstrukcja ta powoduje, że spłata kredytu w wariancie rat malejących jest tańsza niż w wariancie rat równych. Oczywiście zakładamy, że oba kredyty zaciągane są na taką samą kwotę, okres i charakteryzują się identycznymi warunkami finansowania.

Aby zobrazować, jak wygląda proporcja pomiędzy częścią kapitałową i odsetkową posłużymy się przykładem. Zaciągamy kredyt hipoteczny na kwotę 300.000 zł z 25-letnim okresem spłaty. Oprocentowanie nominalne wynosi 4,00%. Bank nie pobiera prowizji, ani innych opłat wpływających na ratę malejącą. Pierwsza i ostatnia rata zobowiązania prezentuje się następująco:

  • pierwsza rata wynosi 2.000 zł, na co składa się 1.000 zł odsetek i 1.000 zł kapitału,
  • ostatnia rata wynosi 1.000,33 zł, na co składa się 3,33 zł odsetek i 1.000 zł kapitału.

Pierwsza rata malejąca wynosi 2.000 zł. Rata równa takiego samego kredytu jest o 416,49 zł niższa i wynosi 1.583,51 zł. Różnica ta tłumaczy, dlaczego spłata zobowiązania w ratach malejących bardziej obciąża naszą zdolność kredytowa. Natomiast ostatnia rata kredytu hipotecznego w wariancie rat malejących wynosi 1.003,33, czyli jest prawie o połowę niższa niż na początku spłaty zobowiązania.

Co ważne, suma wszystkich spłat kredytu hipotecznego w wariancie rat malejących wynosi 450.500 zł. To samo zobowiązanie spłacane ratą równą kosztować będzie 475.053 zł. Oznacza to 24 553 zł oszczędności na przestrzeni 25 lat spłaty kredytu.

Jakie są wady i zalety raty równej?

Decydując się na spłatę kredytu za pomocą raty równej otrzymujemy czytelny harmonogram spłaty uwzględniający taką samą wysokość raty w całym okresie finansowania. Pozwala to dokładniej wyobrazić sobie, jak dodatkowe obciążenie może wpłynąć na kondycję osobistego budżetu. Jednak nie można mówić tu o stabilizacji. Poczucie to może dać tylko kredyt hipoteczny lub kredyt gotówkowy ze stałą stopą procentową w całym okresie spłaty.

W przeciwnym wypadku raty będą równe, ale będą też podlegać wahaniom podążając za zmianą stawki WIBOR. Wybierając ratę równą trzeba mieć na uwadze, że jej wysokość może zmieniać się w czasie. Przy kredycie hipotecznym z wieloletnim okresem spłaty jest to niemal pewne.

Rata równa kredytu to także mniejsze obciążenie miesięczne w początkowym okresie spłaty, co pozytywnie wpływa na zdolność kredytową. Dzięki temu możemy wnioskować o zobowiązanie w wyższej kwocie. Lepsza zdolność kredytowa może być także okazją do wynegocjowania lepszych warunków finansowania. Nie można przy tym zapominać, że wybierając ratę równą godzimy się na wyższy całkowity koszt kredytu, co w perspektywie wieloletnego okresu spłaty dla części kredytobiorców schodzi na dalszy plan.

Jakie są wady i zalety raty malejącej?

Rata kredytu hipotecznego spłacana w wariancie rat malejących jest w początkowym okresie wyraźnie wyższa niż raty stałe. Powoduje to większe obciążenie generowanej przez nas nadwyżki finansowej i obniżenie zdolności kredytowej. Dlatego nie każdego stać na zaciągnięcie kredytu hipotecznego w takim wariancie spłaty. Możliwa jest sytuacja, w której bank udzieli nam finansowania, ale pod warunkiem skorzystania z raty równej, co może być traktowane jako wada.

W przypadku raty malejącej istotną zaletą jest szybsza spłata pożyczonego kapitału. Realna redukcja zadłużenia daje większy komfort psychiczny i szersze pole manewru w sytuacji, kiedy po kilku latach zdecydujemy się na nadpłatę lub całkowitą spłatę kredytu hipotecznego. Trudno mówić o dobrym interesie, kiedy chcemy zamknąć kredyt przed czasem, a większość naszych dotychczasowych spłat przekazana została na pokrycie odsetek.

Pytanie o raty równe i malejące powinno nam towarzyszyć także w trakcie poszukiwania najtańszego kredytu hipotecznego. Model spłaty zobowiązania w ratach malejących, zakładających szybszą redukcję kapitału, przekłada się na niższy całkowity koszt kredytu. Obrazuje to przykład.

Załóżmy, że zaciągamy kredyt hipoteczny na kwotę 500.000 zł. Okres kredytowania wynosi 30 lat. Bank nalicza odsetki według oprocentowania na poziomie 5,00%. Nie występują inne elementy kosztotwórcze, jak ubezpieczenie i prowizja. Suma spłat prezentuje się następująco:

  • 966.279,60 zł - spłata z wykorzystaniem raty równej,
  • 876.041,67 zł - spłata z wykorzystaniem raty malejącej.

Z powyższego przykładu wynika, że kredyt hipoteczny spłacany za pomocą raty malejącej jest rozwiązaniem tańszym o 90.237,93 zł. Trzeba jednak pamiętać, że różnica ta rozłożona jest na 30 lat spłaty, więc nie zawsze jest to przesłanka przemawiająca za wyborem raty malejącej.

Sprawdź który bank oferuje najtańszy kredyt
Dalej

Jakie jest maksymalne oprocentowanie kredytu?

Oprocentowanie kredytu jest wskaźnikiem wyrażonym procentowo, dzięki któremu możemy dowiedzieć się ile w skali roku zapłacimy odsetek od pożyczonego kapitału. Zgodnie z Ustawą z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim oraz Kodeksem Cywilnym, maksymalne oprocentowanie kredytu nie może przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, które definiowane są jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i stawki 3,5%. Wzór na maksymalne oprocentowanie kredytu prezentuje się następująco:

Maksymalne oprocentowanie kredytu = 2 x (stopa referencyjna NBP + 3,5%)

Stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego na dzień 19 marca 2022 roku wynosiła 3,50 proc. Oznacza to, że oprocentowanie kredytu nie mogło w tym czasie przekroczyć 14 proc. w skali roku. W sytuacji, kiedy NBP zdecyduje się na dalsze zacieśnianie polityki pieniężnej poprzez podnoszenie głównych stóp procentowych, maksymalne oprocentowanie kredytu będzie wzrastać. Nie każdy bank stosuje jednak najwyższe możliwe stawki.

Oprocentowanie kredytu może być stałe albo zmienne. Oprocentowanie stałe daje nam komfort niezmienności raty w całym lub w części okresu kredytowania. Zapewnienie niezmienności raty wymaga jednak od banku zastosowania instrumentów zabezpieczających go przed ryzykiem stopy procentowej, co przekłada się na wyższy koszt takiej oferty.

Natomiast oprocentowanie zmienne może wahać się w okresie spłaty zobowiązania. Najczęściej jest ono ustalane na podstawie stałej marży banku, którą można negocjować, oraz zmiennej stopy WIBOR, która nie podlega żadnym negocjacjom. Kredyt z oprocentowaniem zmiennym to rozwiązanie tańsze, ale niosące za sobą ryzyko wzrostu miesięcznej raty na skutek zacieśniania lub luzowania polityki pieniężnej przez NBP.

Rata równa czy malejąca - co wybrać?

Raty równe czy malejące - takie pytanie coraz częściej pojawia się na ustach kredytobiorców. Trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Wszystko zależy od naszych potrzeb, kondycji finansowej, a także od tego, czy zależy nam na szybkiej korzyści tu i teraz, czy wolimy długofalowy profit, który musi być okupiony większym poświęceniem na początku spłaty zobowiązania.

Raty równe będą dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą pożyczyć od banku jak największą kwotę. Niższa wysokość raty na początku okresu kredytowania w mniejszym stopniu obciąża zdolność kredytową. Rata równa w szczególnych sytuacjach może być jednak koniecznością, gdyż bank może nie wyrazić zgody na udzielenie kredytu z ratą malejącą. Trzeba przy tym pamiętać, że spłata w  systemie rat równych przekłada się na wyższy całkowity koszt kredytu. Różnica w kosztach rozciąga się jednak na cały okres kredytowania, co w przypadku kilkudziesięciu lat spłaty może być różnicą możliwą do zaakceptowania.

Rata malejąca to z kolei komfort wynikający z faktu, że od początku większa część raty składa się z kapitału. Powoduje to szybszą redukcję realnego zadłużenia, co wpływa na komfort psychiczny, a także daje większe możliwości w przypadku spłaty zobowiązania przed czasem. Rata malejąca jest jednak adresowana do kredytobiorców z wyższą zdolnością kredytową, gotowych wziąć na siebie ciężar wyższej raty w pierwszych latach spłaty zobowiązania.

Sprawdź też: Kredyt na działkę. Znajdź najlepszy kredyt na zakup działki

Sprawdź też: Pożyczka dla zadłużonych z komornikiem - czym jest i kto może skorzystać?

Poradniki