Umowa o pracę – wszystko, co powinieneś o niej wiedzieć

Umowa o pracę zobowiązuje obie strony, czyli pracownika i pracodawcę, do wypełniania względem siebie określonych obowiązków. Każdej ze stron umowy przysługują też pewne przywileje. Typy umów o pracę są zaś różne. Pracownik powinien dobrze zapoznać się z przepisami dotyczącymi zawierania stosunków pracy, aby uniknąć błędów i nieporozumień.

Podpisując umowę o pracę, zobowiązujemy się do wykonywania określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Druga strona umowy, czyli pracodawca, zobowiązuje się zapewnić pracownikowi wynagrodzenie za pracę. Nie można jednak mówić o stosunku pracy, jeśli nie zaistniały określone przesłanki, takie jak podporządkowanie pracownika poleceniom pracodawcy, świadczenie pracy osobiście, wykonywanie pracy za wynagrodzeniem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Istotnym czynnikiem jest również powtarzalność wykonywania pracy i obciążenie pracodawcy ryzykiem prowadzonej działalności i zatrudniania osób.

Rodzaje umów o pracę

Stosunek pracy powstaje nie tylko na podstawie umowy o pracę. Dyrektor firmy na swoje stanowisko może zostać powołany, zaś burmistrz, starosta lub wójt – wybrany. Zatrudnienie na podstawie nominacji (mianowania) dotyczy urzędników lub nauczycieli z odpowiednim stażem pracy. Członkowie spółdzielni są zaś zatrudniani na podstawie spółdzielczej umowy o pracę.

Kodeks pracy wyróżnia też kilka typów umów o pracę. Pierwsza z nich to umowa na okres próbny, która ma na celu sprawdzić kwalifikacje pracownika w praktyce. Pracownik może dzięki niej zapoznać się z warunkami i organizacją pracy w danej firmie. Trzeba jednak pamiętać, że zatrudnienie na jej podstawie nie może trwać dłużej niż 3 miesiące. Drugim typem umowy o pracę, jest umowa na czas określony. Ulega ona rozwiązaniu z upływem terminu w niej wskazanego, a pracodawca może ją wypowiedzieć z 2-tygodniowym wypowiedzeniem, jeśli jest zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy i obie strony zgodziły się w umowie na taką możliwość. Kolejnym przypadkiem terminowej umowy o pracę jest umowa zawierana na czas wykonania określonej pracy. Zwykle podpisuje się ją wtedy, gdy nie da się ściśle określić czasu trwania powierzonego zajęcia. Rozwiązuje się ona automatycznie w dniu ukończenia pracy. Kolejnym typem umowy o pracę jest umowa na zastępstwo za innego pracownika, którego nieobecność jest usprawiedliwiona. Z reguły rozwiązuje się sama z chwilą powrotu zastępowanego pracownika, ale dopuszcza się też możliwość rozwiązania jej za wypowiedzeniem w ciągu 3 dni roboczych. Z punktu widzenia pracownika najkorzystniejsza jest jednak umowa na czas nieokreślony, która zapewnia największą ochronę przed zwolnieniem. Można ją wypowiedzieć tylko z uzasadnionych przyczyn, takich jak długotrwała choroba czy nienależyte wykonywanie obowiązków pracowniczych.

Co trzeba zawrzeć w umowie o pracę?

Umowę o pracę zawiera się w formie pisemnej. Pracodawca powinien najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy potwierdzić pracownikowi na piśmie warunki pracy. Umowa powinna zawierać takie elementy, jak strony umowy, rodzaj umowy, datę zawarcia,  a także warunki pracy i płacy. Warunki pracy to przede wszystkim jej rodzaj, miejsce wykonywania, wymiar czasu pracy, termin rozpoczęcia, a także wysokość wynagrodzenia za nią ze wskazaniem jego składników.

Jeśli pracodawca nie potwierdzi na piśmie rodzaju umowy i warunków pracy, to dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracownika i jest zagrożony karą grzywny. uznaje się. Żeby ją potwierdzić można wystąpić z powództwem do sądu pracy albo zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy.

Kolejną kwestią jest zmiana treści takiej umowy. Jeżeli obie strony umowy chcą to zrobić, to mogą podpisać aneks do umowy zawierający uzgodnione przez nie (w drodze porozumienia stron) zmiany warunków oraz termin, od którego zmiany wejdą w życie. Pracodawca może również zmienić warunki zatrudnienia w drodze tzw. wypowiedzenia zmieniającego. Z tej możliwości korzysta się  wtedy, gdy tylko pracodawca chce ingerować w treść umowy. Jest to pisemna informacja od pracodawcy, a zmiana następuje po upływie okresu wypowiedzenia, jeśli pracownik wyraża na to zgodę. Pracownik może jednak nie zgodzić się na zmiany do połowy okresu wypowiedzenia, jednak w takiej sytuacji jego umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia.  

Początki w pracy

Zanim w ogóle pracownik podpisze umowę o pracę, powinien dokładnie zapoznać się z jej treścią. Musi też otrzymać egzemplarz podpisanej umowy. Pracownik musi też przejść wstępne badania lekarskie, potwierdzone orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Koszt takich badań pokrywa pracodawca. Musi on też zadbać o wstępne przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie BHP musi odbywać się w godzinach pracy i również na koszt pracodawcy.

Pracownik powinien też pamiętać o tym, że obowiązującą zasadą jest, iż pracodawca może podpisać z pracownikiem tylko dwie kolejne umowy na czas określony, a trzecia powinna być już umową na czas nieokreślony. Dotyczy to umów zawieranych między tymi samymi podmiotami, czyli pracownikiem i pracodawcą. Pracodawca powinien też pamiętać, że - aby podpisać kolejną umowę terminową - od zakończenia poprzedniej (umowy na czas określony) nie może minąć więcej niż 1 miesiąc. Do wyliczania okresu między poszczególnymi umowami przyjmuje się, że miesiąc to 30 dni.

Osoba, która była zarejestrowana jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, ma obowiązek zawiadomić tą instytucję o podjęciu pracy w ciągu 7 dni. Jeśli tego nie zrobi, podlega karze grzywny w wysokości od 500 do 5000 zł.

Jakie prawa ma pracownik?

Umowa o pracę zapewnia pracownikowi więcej praw i przywilejów niż umowy cywilnoprawne. Pracownik ma prawo m.in. do corocznego urlopu wypoczynkowego. Wynosi on 20 dni, jeśli staż pracy u wszystkich pracodawców jest krótszy niż 10 lat lub 26 dni, jeśli staż pracy obejmuje co najmniej 10 lat. Istotne przy tym, że do okresu pracy, do którego zależy wymiar urlopu wlicza się okresy nauki (okresów tych się nie sumuje). W zależności od rodzaju szkoły jest to:

  • dla osób, które ukończyły zasadniczą lub równorzędną szkołę zawodową – nie więcej niż 3 lata,
  • pracownicy, którzy ukończyli średnią szkołę zawodową – nie więcej niż 5 lat,
  • ukończyli szkołę zawodową dla absolwentów zasadniczych szkół zawodowych – 5 lat,
  • ukończyli średnią szkołę ogólnokształcącą – 4 lata,
  • ukończyli szkołę policealną – 6 lat,
  • ukończyli szkołę wyższą – 8 lat.

Poza urlopem, pracownikowi przysługuje też prawo do ochrony wynagrodzenia za pracę. Pracodawca powinien najmniej raz w miesiącu wypłacać pracownikowi wynagrodzenie w stałym i ustalonym z góry terminie, ale nie później niż w ciągu pierwszych dziesięciu dni następnego miesiąca. Pracodawca ma też obowiązek udostępnić na żądanie pracownika dokumenty, na podstawie których obliczono kwotę wynagrodzenia. Należy mieć na uwadze to, że wynagrodzenie minimalne jest ustalane co roku w drodze rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej.

Pracodawca musi też przestrzegać norm czasu pracy w zakresie nie tylko dobowej czy tygodniowej liczby godzin pracy, ale też rocznego limitu godzin nadliczbowych oraz nieprzerwanego odpoczynku dobowego i tygodniowego. Co do zasady czas pracy nie powinien przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w pięciotygodniowym tygodniu pracy (w przypadku okresu rozliczeniowego nieprzekraczającego 4 miesięcy). Zgodnie z Kodeksem pracy, liczba godzin nadliczbowych nie powinna przekroczyć 150 w ciągu roku. W każdej dobie pracownikowi przysługuje też 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku i 35 godzin w pełnym tygodniu.

Rozwiązanie umowy o pracę

Gry pracodawca decyduje się na zwolnienie pracownika, to musi wydać mu świadectwo pracy. Do jego obowiązków należy również rozliczenie się z pracownikiem w zakresie przysługującego mu urlopu wypoczynkowego – powinien mu go udzielić lub wypłacić ekwiwalent pieniężny.  Musi też udzielić pracownikowi dni wolnych na poszukiwanie nowej pracy – 2 dni roboczych, jeśli pracownik ma 2-tygodniowy albo miesięczny okres wypowiedzenia lub 3 dni roboczych, przy 3-miesięcznym okresie wypowiedzenia. Jeśli jednak pracownik zwalnia się sam, to nie przysługują mu dni wolne na znalezienie nowego zajęcia.

Okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień albo miesiąc (albo ich wielokrotność) kończy się odpowiednio w sobotę albo w ostatnim dniu miesiąca. Umowa może zostać rozwiązana za porozumieniem stron, jeśli pracodawca się na to zgadza. W takiej sytuacji zawiera się z pracodawcą pisemną umowę, która zawiera termin i warunki zakończenia pracy. W każdej sytuacji oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie. W oświadczeniu sporządzonym przez pracodawcę powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania się do sądu pracy.

Umowy o pracę można wypowiedzieć z zachowaniem obowiązującego okresu wypowiedzenia. Nie można co prawda wypowiedzieć umowy na czas określony poniżej 6 miesięcy, można ją jednak rozwiązać na mocy porozumienia stron.

Okres wypowiedzenia w przypadku innych typów umów wynosi: 

Typ umowy o pracę Okres wypowiedzenia
Umowa o pracę na okres próbny
  • 3 dni robocze, jeśli długość umowy nie przekracza 2 tyg.,
  • 1 tydzień, jeśli umowa jest dłuższa niż 2 tygodnie,
  • 2 tygodnie, jeśli umowa jest zawarta na 3 miesiące
Umowa o pracę na czas określony powyżej 6 m-cy 2 tygodnie
Umowa na zastępstwo 3 dni robocze
Umowa o pracę na czas nieokreślony
  • 2 tygodnie, gdy pracownik pracuje w jednej firmie krócej niż 6 m-cy,
  • 1 miesiąc, jeśli pracownik pracuje w jednej firmie 6 albo więcej m-cy,
  • 3 miesiące, jeśli pracownik pracuje w jednej firmie 3 lata albo dłużej

Pracodawca nie może zwolnić pracownika w czasie urlopu (zarówno wypoczynkowego, jak i bezpłatnego). Zwolnienie pracownika nie może również nastąpić w czasie usprawiedliwionej nieobecności, przed upływem okresu, po którym pracodawca może to zrobić bez wypowiedzenia (w przypadku choroby i nieobecności są to pierwsze 182 dni zwolnienia lekarskiego). Kolejną przeszkodą chroniącą przed zwolnieniem jest ciąża. Nie dotyczy to jednak kobiet zatrudnionych na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca. Pracodawca nie może też wypowiedzieć umowy o pracę od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy aż do dnia zakończenia tego urlopu. 

Danuta Rutkowska, rzecznik Państwowej Inspekcji Pracy radzi czego się wystrzegać w przypadku podpisywania umów o pracę

Zdarzają się pracodawcy, którzy chcą zatrudnić „na próbę”, na dzień, dwa, kilka, tydzień, itp. To ewidentne wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Pracodawca, który nie potwierdza na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę, ani też nie wypłaca wynagrodzenia za pracę, podlega karze grzywny od 1 tys. do 30 tys. zł. Prawo pracy nie dopuszcza możliwości nieodpłatnego zatrudniania „na próbę”. Inspekcja pracy gwarantuje anonimowość wszystkim, którzy zgłoszą skargę na pracodawcę. W celu sprawdzenia kwalifikacji pracownika pracodawca może zawrzeć umowę o pracę na okres próbny, maksymalnie na 3 miesiące. Za każdą pracę, nawet jeśli pracownik przystąpił do jej wykonywania na podstawie ustnej umowy, jeszcze przed jej podpisaniem, przysługuje wynagrodzenie.

 

Od kandydata na pracownika, pracodawca nie ma prawa żądać innych danych niż: imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, data urodzenia, wykształcenie, przebieg dotychczasowego zatrudnienia. Dotyczy to tylko umowy o pracę. Kandydat na pracownika ma obowiązek przedstawić dane, ale tylko te, gdzie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Natomiast jeśli wykonywał pracę dorywcza na innych zasadach, nie musi o tym informować. Jeśli ktoś chce podać prywatny nr telefonu komórkowego, to jego decyzja, ale nie ma takiego obowiązku. To samo dotyczy zdjęcia kandydata.



Justyna Niedbał

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Nowy komentarz

Anuluj
4 3 ~janosik

Pracowalem w ochronie na zlecenie 5zl obecnie na umowie stop leekki pensja zasad 1375.69 liczonemam nadal po 5zl aby wyrobic etat musze przep 270 godz czy to zgodne z kodek pracy prosze pomoc

! Odpowiedz
1 4 (usunięty)

(wiadomość usunięta przez moderatora)

! Odpowiedz
3 2 (usunięty)

(wiadomość usunięta przez moderatora)

! Odpowiedz
3 0 ~Charlie

Witam. Czy istnieje taka umowa o prace na czas określony, gdzie pracownik w tym czasie nie może dac wypowiedzenia pracodawcy?

! Odpowiedz
1 0 ~Miki

Witam , mam bardzo ważne pytanie.Miałam umowę na 1/2 etatu gdzie miałam 2 tygodnie wypowiedzenia.Wypowiedzenie mi się skończyło i czekam na świadectwo pracy .Dostałam ostatnio telefon od byłego szefa z informacją , ze ma dla mnie świadectwo ale też będę musiała podpisać nową umowę z nim ponieważ zmieniły się warunki pracy i miałam miesiąc wypowiedzenia , a nie dwa tygodnie jak to było na mojej ostatniej umowie u niego. Po czym powiedział na końcu , ze podpiszemy za porozumieniem stron .Podkreslam , ze już u niego nie pracuje, a wypowiedzenie mi się skończyło.

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
1 5 ~kaja

Pracuje na umowę zlecenie w sklepie spożywczym głównie dokładam towar w tym tygodniu pracodawca kazał mi pracować na dziale mięsnym niemam badań ani nie przeszłam szkolenia co zrobić ?

! Odpowiedz
0 2 ~FireMax

Witam. Mój pracodawca zajmuje się branżą handlową dokładnie sprzedaż mebli. Od nie dawna współpracuje jednym z banków kredytowych. Moje pytanie brzmi czy musimy "jak to określił " robić wszystko żeby sprzedawać na raty oczywiście sami te raty spisywać. Czy to jest legalne czy nie musimy być wpisami do KNF u??

! Odpowiedz
1 3 ~Anna

Prosze o pomoc moja corka poszla do szkoly zawodowej kierunek fryzjerka musialam zaplacic za badania kauwki 100zl wpis do ksiazeczki 50zl i za podpisanie umowy 60zl i pracodawca powiedzial ze nie zwroci tych kosztow i dodatku co sobote musi pracowac 1 klasa zawodowa prosze o kontakt moj e-mail anna.grocgocinska@spoko.pl

! Odpowiedz
1 1 ~Magdalena

Witam.
Może Państwo będą w stanie mi pomóc. Otóż mój pracodawca postanowił zmienić moje stanowisko pracy na wyższe i tu pojawił się problem z nazewnictwem, spowodowane rozległością moich obowiązków. Zajmuję się kontrolowaniem wydatków, sprawdzeniem stanu płatności, obsługą konta firmowego, kasą firmową, kadrami, płacami, tworzeniem umów z kontrahentami, kontaktem z klientami, pozyskiwaniem tych klientów ale i również jestem zwierzchnikiem zespołu Call Center, Czy są Państwo w stanie określić stanowisko takiej osoby? Pozdrawiam.

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
5 3 ~zibi

Taki kalkulator płacowy nie ma sensu, bo niby skąd pracownik ma wiedzieć- ile i jakie składki płaci pracodawca? Może sobie obliczyć brutto, a i tak nie wie, ile otrzyma netto.

! Odpowiedz

Pobierz program PIT 2016

Program Pit 2016

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.

Księgarnia Bankier.pl

Zasady wywierania wpływu na ludzi. Szkoła Cialdiniego Zasady wywierania wpływu na ludzi. Szkoła Cialdiniego ilustracje: Andrzej Mleczko, Robert B. Cialdini Cena: 34,90 zł  Zamów książkę

Znajdź nas na Facebooku

Zapisz się na bezpłatny newsletter Bankier.pl