Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Prawo bankowe. Co reguluje Ustawa o prawie bankowym?

Prawo bankowe. Co reguluje Ustawa o prawie bankowym?
Spis treści

Sektor bankowy odgrywa kluczową rolę w całej gospodarce. Oczywiście jest także bardzo ważny z perspektywy klientów, którym zależy na efektywnym zarządzaniu zgromadzonym kapitałem. Warto dowiedzieć się wobec tego, czym jest prawo bankowe i w jaki sposób wpływa na życie każdego z nas.

Trudno wyobrazić sobie dzisiejszy rynek bez usług proponowanych przez banki. Z jednej strony umożliwiają akumulowanie środków, ich efektywne oszczędzanie oraz łatwe regulowanie płatności. Z drugiej natomiast dają dostęp do – szczególnie ważnych z perspektywy zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów – kredytów i pożyczek. Realizacja nawet najprostszych czynności, do których zdążyliśmy już przywyknąć, byłyby więc niezwykle trudna lub niemożliwa. Jednocześnie jednak stabilność rynku finansowego odgrywa kluczowe znaczenie dla całej gospodarki i międzynarodowego systemu. Od wewnętrznych problemów tego sektora często rozpoczynają się olbrzymie kryzysy, które wpływają nie tylko na ekonomię, ale również stabilność finansową wszystkich konsumentów. Prawo bankowe pozwala na uregulowanie wielu aspektów funkcjonowania podmiotów zajmujących się działalnością tego typu. Siłą rzeczy przekłada się także na możliwości, z jakich mogą korzystać klienci.

Czym jest prawo bankowe?

Funkcjonowanie każdej firmy wiąże się z koniecznością podejmowania wielu decyzji i odpowiedniego zarządzania kompleksowymi procesami. W sposób szczególny odnosi się to do banków. Jednostki finansowe tego typu posiadają olbrzymie możliwości i obracają gigantycznymi zasobami. W znacznej mierze decydują również o tym, w jaki sposób funkcjonują inne znajdujące się na rynku podmioty. W związku z tym działalność banków musi być regulowana przez szczególne przepisy. Te grupują się wokół prawa bankowego. Najważniejszym dokumentem jest natomiast ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1896), która na przestrzeni lat podlegała jednak wielokrotnym nowelizacjom, mającym na celu dostosowanie stosowanych praktyk do wymagań nowoczesnego i ciągle zmieniającego się rynku. Choć pozornie wydaje się, że prawo bankowe ma znaczenie wyłącznie dla osób odpowiedzialnych za zarządzanie bankami, w rzeczywistości jest jednak inaczej: przekłada się również pośrednio na sposób ich funkcjonowania i na to, w jaki sposób budowane są relacje z klientami, a więc wszystkimi osobami, które chcą korzystać z dorobku nowoczesnego systemu finansowego.

Nawet 350 zł premii za założenie konta bankowego!
Sprawdź

Jak prawo bankowe wpływa na Twoje życie?

Prawo bankowe to oczywiście bardzo rozbudowana dyscyplina, która spogląda na kwestie funkcjonowania instytucji tego typu w sposób kompleksowy. Wyróżnia się przy tym jego dwa typy:

  • Prywatne prawo bankowe, znane również jako prawo umów bankowych reguluje sposób, w jaki banki zawierają umowy ze swoimi klientami. To od tych przepisów zależy więc w znacznej mierze np. jakie będą zasady spłaty i koszty kredytu albo jakie zyski uda wypracować się dzięki depozytom.
  • Publiczne prawo bankowe odnosi się natomiast do sposobu funkcjonowania banku wewnątrz sektora. Tylko pozornie nie wpływa jednak na klientów i ofertę, z której mogą korzystać. W rzeczywistości publiczne prawo bankowe reguluje także np. zespół zasad niezbędnych do zachowania przez banki płynności i wdraża wiele norm wpływających bezpośrednio m.in. na ich działalność kredytową.

Wiele rynkowych praktyk, do których zdążyliśmy już przywyknąć, znajduje swoje źródło w prawie bankowym, w tym Ustawie prawo bankowe i szczegółowych przepisach oraz rekomendacjach instytucji nadzoru. Do jednych z nich należy chociażby obowiązek weryfikacji klienta i obniżania ryzyka poprzez ocenę zdolności kredytowej i zapoznawania się z jego zdolnością kredytową.  Dzięki temu ciągle ewoluujące prawo bankowe jest jednak w stanie chronić z jednej strony interesy konsumentów, natomiast z drugiej interesy konkretnego banku, jak i całego sektora, co jest niezwykle ważne w kontekście rynku silnie uzależnionego od wydolności branży finansowej.

Ustawa prawo bankowe

Przywołana już wcześniej Ustawa prawo bankowe spogląda na kwestię funkcjonowania banków w bardzo rozbudowany sposób. Przede wszystkim jednak reguluje, czym konkretnie jest bank. Zgodnie z jej artykułem 2:

Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.

Określa przy tym najistotniejsze z punktu widzenia sektora przepisy, dotyczące m.in.:

  • Zasad tworzenia, prowadzenia i organizacji banków i przedstawicielstw banków zagranicznych oraz oddziałów instytucji kredytowych,
  • zasad postępowania naprawczego, likwidacji i upadłości banków,
  • niektórych zasad prowadzenia działalności przez finansowe spółki holdingowe,
  • zasad sprawowania nadzoru bankowego, w tym nadzoru skonsolidowanego.

W Ustawie prawo bankowe można znaleźć również najważniejsze czynności bankowe, które podlegają następnie dalszym regulacjom. Wśród nich znajdziemy przede wszystkim czynności, z których korzystamy zasadniczo każdego dnia, a więc:

  • przyjmowanie wkładów pieniężnych,
  • prowadzenie rachunków bankowych,
  • udzielanie kredytów, pożyczek pieniężnych,
  • udzielanie gwarancji bankowych,
  • otwieranie i potwierdzanie akredytyw,
  • emitowanie bankowych papierów wartościowych,
  • operacje czekowe i wekslowe,
  • świadczenie usług płatniczych oraz wydawanie pieniądza elektronicznego,
  • nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych,
  • przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych, udostępnianie skrytek sejfowych,
  • udzielanie i potwierdzanie poręczeń,
  • pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych i rozliczeń w obrocie dewizowym.

Prawo bankowe a kredytobiorca

Z perspektywy wielu klientów banków szczególnie ważne są kwestie odnoszące się do rynku kredytów i pożyczek. Te wiążą się oczywiście ze sporym ryzykiem, które dotyczy z jednej strony kredytobiorcy, z drugiej jednak również kredytodawcy. Ustawa prawo bankowe odnosi się do tej kwestii w wyczerpujący sposób w rozdziale piątym „Kredyty i pożyczki pieniężne oraz zasady koncentracji zaangażowań”.

Oczywiście Ustawa prawo bankowe nie określa wszystkich przepisów, w ramach których muszą poruszać się banki. Wiele z aspektów funkcjonowania tego sektora, także te, które mają bezpośredni wpływ na konsumentów, zostało opisane w odrębnych przepisach. Z perspektywy kredytobiorcy bardzo ważne okażą się przede wszystkim:

  • Ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami,
  • Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Widniejące w nich zapisy mają olbrzymi wpływ na to, jak prezentuje się rynek z jednej strony kredytów zabezpieczonych hipoteką, a z drugiej bardzo zróżnicowanych kredytów konsumenckich (do których należą m.in. kredyty gotówkowe). Podpisywane umowy muszą być oczywiście dostosowane do ich wymogów, a to wpływa bezpośrednio na treść umów i warunki spłaty, w tym również koszty kredytów.

Nawet 350 zł premii za założenie konta bankowego!
Sprawdź

Nadzór nad działalnością banków

Oprócz ściśle określonych aktów prawnych olbrzymi wpływ na realizację prawa bankowego i funkcjonowanie banków ma również Komisja Nadzoru Finansowego. Jej kompetencje określa w sposób szczegółowy Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym. Do jej podstawowych zadań należy sprawowanie nadzoru nad sektorem bankowym, ubezpieczeniowym, instytucjami płatniczymi, zapewnianie prawidłowego działania rynku finansowego, wspieranie jego rozwoju i podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych. Ważną rolę odgrywają również przygotowywane przez KNF rekomendacje. Często to właśnie za ich sprawą zmienia się zakres możliwości, z których mogą korzystać klienci, oraz sposób realizacji czynności bankowych przez banki.

Poradniki