Forma nacisku – tak, realny strajk – nie. Część pracowników nie może legalnie zorganizować strajku i odejść od pracy. Mimo to znajdują inne sposoby, aby pokazać swoje niezadowolenie.
W miejscach pracy, gdzie zaniechanie wykonywania obowiązków zagraża życiu i zdrowiu człowieka albo bezpieczeństwu państwa. Również w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, policji czy Krajowej Administracji Skarbowej i innych instytucjach publicznych – strajkować oficjalnie nie można. Inaczej wygląda sprawa z innymi formami walki o na przykład wyższe płace. W samym czerwcu tego roku Monitor Konfliktów Społecznych zarejestrował blisko 20 różnych form protestów.
|
Monitoring konfliktów społecznych – czerwiec 2021 |
|
|---|---|
|
Strona konfliktu |
Forma protestu |
|
Komitet Protestacyjny Ratowników Medycznych |
Demonstracja, „nieplanowane” dni wolne |
|
Pracownicy niemedyczni giżyckiego szpitala zatrudnieni w warszawskiej firmie Delfa |
Odejście od pracy |
|
Rada Krajowa Sekcji Górnictwa Węgla Kamiennego NSZZ Solidarność |
Pikiety |
|
NSZZ Solidarność w Henkel Polska |
Przeprowadzone referendum strajkowe |
|
Rada Krajowa Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ Solidarność |
Pikieta |
|
Związkowcy z Zakładu Wodociągów i Kanalizacji oraz Grupowej Oczyszczalni Ścieków w Łodzi |
Protest pod Urzędem Miasta Łodzi |
|
Ogólnopolski Związek Zawodowy „Fizjoterapia” w Świętokrzyskim Centrum Rehabilitacji w Czarnieckiej Górze |
Strajk w dniach 21-23 czerwca |
|
Związek Zawodowy Pilotów Hems Lotniczego Pogotowia Ratunkowego |
Protest pod resortem zdrowia |
|
związkowcy z Solidarności reprezentujący załogę Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Ciborzu |
Pikieta protestacyjna |
|
Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych i Forum Związków Zawodowych |
Manifestacja, a w planach dalsze działania protestacyjne |
|
NSZZ „Solidarność” działającą w Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji w Rybniku |
Spór zbiorowy |
|
Wolny Związek Zawodowy Sierpień 80 (dotyczy firmy Valeo) |
Pikieta protestacyjna |
|
Komisja Międzyzakładowa NSZZ „Solidarność” w MAN Bus Starachowice |
Pikieta protestacyjna |
|
Zarząd Główny Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy i Pracowników Więziennictwa |
Pikieta protestacyjna |
|
Związki zawodowe działające w spółkach energetycznogórniczych, okołoenergetycznych oraz ciepłowniczych w grupach kapitałowych PGE, Tauron, Enea i Energa |
Demonstracja |
|
Zakładowe organizacje związkowe: Konfederacja Pracy i Solidarność 80 (dotyczy firmy Paroc) |
Referendum strajkowe, Strajk ostrzegawczy |
|
Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Fiat Chrysler Automobiles |
Referendum strajkowe, w dalszym kroku strajk |
|
Związek Zawodowy Pracowników Komunikacji Miejskiej w RP i „Solidarność” |
Spór zbiorowy |
|
Źródło: oprac. własne na podstawie Monitoringu Konfliktów Społecznych, Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii |
|
Legalny strajk
Strajk, według ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, polega na zbiorowym powstrzymywaniu się pracowników od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu dotyczącego ich interesów. Powodami takiego działania mogą być: niezadowalające warunki pracy, płacy, świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych.
Przepisy mówią, że strajk jest środkiem ostatecznym i musi być poprzedzony wyczerpaniem innych możliwości rozwiązania sporu. Do nich zaliczają się po pierwsze rokowania – o ile rozmowy z pracodawcą nie przynoszą skutku, strona pracownicza zgłasza spór zbiorowy z żądaniami, jeżeli zatrudniający nie uwzględnił wszystkich żądań w określonym w wystąpieniu. W sporze uwzględnia się informację, że w przypadku niespełnienia żądań, zostanie przeprowadzony strajk. Jego dzień nie może przypadać przed upływem 14 dni od zgłoszenia. Rokowania kończą się albo podpisaniem porozumienia, albo podpisaniem protokołu rozbieżności. W kolejnym kroku strona, która wszczęła spór i podtrzymuje żądania korzysta z pomocy mediatora, który ma dawać gwarancję bezstronności.
Jeśli mediacje nie przyniosą zamierzonego skutku, strona pracownicza może zorganizować jednorazowo strajk ostrzegawczy, który może trwać nie dłużej niż 2 godziny. Po ponownym przeanalizowaniu sytuacji i podpisaniu kolejnego protokołu rozbieżności przy udziale mediatora pracownicy są uprawnieni do podjęcia akcji strajkowej.
W przypadku, kiedy strajk został zorganizowany z pominięciem przepisów ustawy, pracownikom, którzy wzięli w nim udział grożą różne konsekwencje. Mogą stracić wynagrodzenie za dni, podczas których brali udział w proteście albo nie będą one liczone do czasu pracy lub spowodują zawieszenie składek na ubezpieczenie społeczne. Dodatkowo pracownik może utracić swoją premię, a nawet zostać zwolniony dyscyplinarnie.
Kto nie może strajkować
Według artykułu 19 Ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych niedopuszczalne jest zaprzestanie pracy w wyniku strajku na stanowiskach, urządzeniach i instalacjach, na których zaniechanie będzie prowadziło do zagrożenia życia i zdrowia. Istotne w tej kwestii jest również to, czy strajk będzie zagrażał bezpieczeństwu państwa.
Ustawowo zakaz organizowania akcji strajkowej dotyczy zatrudnionych w:
- Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
- Agencji Wywiadu
- Służbie Kontrwywiadu Wojskowego,
- Służbie Wywiadu Wojskowego
- Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,
- Służbie Ochrony Państwa,
- w jednostkach Policji i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
- Służbie Więziennej.
- Straży Granicznej,
- Straży Marszałkowskiej,
- Krajowej Administracji Skarbowej, w których pełnią służbę funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej.
Strajk zabroniony jest również w jednostkach organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej. Jak mówi artykuł 19 ustawy o rozwiązaniu sporów zbiorowych prawo to nie przysługuje także zatrudnionym w organach władzy państwowej, administracji rządowej i samorządowej, sądach oraz w prokuraturze.
Protest to nie strajk
W Monitorze Konfliktów Społecznych tylko w czerwcu 2021 roku zgłoszono blisko 20 form protestu w różnych instytucjach. Głównie miały miejsce strajki ostrzegawcze zorganizowane przez Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych, ale również dochodziło do protestów – również w instytucjach, które strajkować nie mogą.
Jeżeli w danym miejscu pracy wyczerpano możliwości polubownego rozwiązania sporu, czyli zgłoszono żądania, przeprowadzono rokowania i mediacje, pracownicy mogą przeprowadzić akcje protestacyjne. Jednak nie mogą one wiązać się z przerwaniem pracy oraz w ich trakcje musi być przestrzegany obowiązujący porządek prawny. Dodatkowo nie mogą zagrażać życiu ani zdrowiu ludzkiemu.
Instytucje, które mają ustawowy zakaz strajku, mogą protestować przez manifestacje, wiece, akcje ulotkowe, pokojowe pikiety, jednak nie mogą blokować dróg publicznych, szlaków kolejowych i wodnych oraz okupować budynków publicznych. Z takich form korzystali na przykład pracownicy Służby Więziennej, którzy 10 czerwca zorganizowali pod siedzibą Centralnego Zarządu pikietę protestacyjną. W dalszych etapach brana jest pod uwagę na przykład ogólnopolska manifestacja.
