Rekompensata za pracę w niedziele i święta

Nie każdy pracodawca może zlecić swoim pracownikom świadczenie pracy w niedziele i święta. Taka możliwość jest dopuszczalna tylko w sytuacjach określonych przepisami prawa. Kiedy można zarządzić pracę w niedziele i święta oraz jak ją zrekompensować pracownikowi?

Kiedy jest dozwolona praca w niedziele i święta?

Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. nr 4, poz. 28 ze zm.) wymienia jako dni wolne od pracy święta i niedziele. Dlatego polecenie pracownikom pracy w takie dni może zostać dokonane jedynie w określonych przypadkach. Praca w niedziele i święta jest dozwolona:

1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,

2) w ruchu ciągłym,

3) przy pracy zmianowej,

4) przy niezbędnych remontach,

5) w transporcie i w komunikacji,

6) w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,

7) przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,

8) w rolnictwie i hodowli,

9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

• zakładach świadczących usługi dla ludności,
   
• gastronomii, zakładach hotelarskich,
   
• jednostkach gospodarki komunalnej,
   
• zakładach opieki zdrowotnej, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej,
   
• zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,

10) w systemie pracy weekendowej.

Stanowi o tym art. 151¹⁰ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Jak wynika z przedstawionego katalogu, praca w niedzielę bądź święto nie może być zarządzona z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, co jest możliwe przy poleceniu pracy w godzinach nadliczbowych.

Zwracamy jednocześnie uwagę, że praca w święta w placówkach handlowych jest niedozwolona. Zakaz ten obejmuje także pracę w święto przypadające w niedzielę (art. 151^9a K.p.).

Jak zrekompensować pracę w niedziele i święta?

Za pracę w niedziele i święta, dozwoloną w wymienionych przypadkach z wyjątkiem pracy w systemie weekendowym, pracodawca w pierwszej kolejności jest obowiązany zapewnić pracownikowi inny dzień wolny od pracy.

Pracodawca udziela dnia wolnego:

• w zamian za pracę w niedzielę - w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli,
   
• w zamian za pracę w święto - w ciągu okresu rozliczeniowego (art. 151¹¹ § 1 K.p.).

Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w powyższym terminie dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę, pracownikowi przysługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego. Dopiero w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego, należy wypłacić pracownikowi dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Podobnie jest z kompensatą za pracę w święto. Jeżeli nie będzie możliwe wykorzystanie dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w święto w okresie rozliczeniowym, pracownikowi należy wówczas wypłacić dodatek do wynagrodzenia. Wynosi on także 100% wynagrodzenia i wypłaca się go za każdą godzinę pracy w święto.

Do pracy w święto przypadające w niedzielę należy stosować regulacje prawne dotyczące pracy w niedzielę (art. 151¹¹ § 4 K.p.).

Prawo do wolnej niedzieli

Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy (art. 151¹² K.p.). Regulacja ta nie dotyczy zatrudnionych w systemie weekendowym.

Pracodawca wyznacza ­pracownikom pracującym w niedziele lub święta dni wolne od pracy w zamian za te dni w obowiązującym ich harmonogramie. Jest to istotne z powodu różnych wysokości dodatku za pracę nadliczbową. Bowiem w przypadku pracy w godzinach nadliczbowych przypadających w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, przysługuje mu dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia (art. 151¹ § 1 K.p.).

Odpowiednia liczba dni wolnych od pracy

Pracownikom wykonującym pracę dozwoloną w niedziele i święta należy zapewnić odpowiednią liczbę dni wolnych od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, bez względu na system czasu pracy w jakim są zatrudnieni. Łącznie liczba dni wolnych powinna odpowiadać co najmniej liczbie niedziel, świąt i dni wolnych od pracy wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie (art. 147 K.p.).

Przykład

Pracownik zatrudniony w systemie podstawowym od poniedziałku do piątku, gdzie dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy jest sobota, został wezwany do pracy w niedzielę. Powodem wezwania była powódź, która zagrażała zalaniem pomieszczeń zakładu oraz zniszczeniem znajdujących się tam maszyn, urządzeń i dokumentów. Praca przy zabezpieczeniu przed żywiołem trwała przez 13 godzin i nie wynikała z harmonogramu pracy pracownika.

Pracodawca powinien w pierwszej kolejności udzielić pracownikowi czasu wolnego, w tym przypadku w wymiarze jednego dnia wolnego od pracy, a za pozostałe 5 godzin wypłacić dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100%. Bowiem dzień wolny, udzielony w zamian za pracę w niedzielę, rekompensuje pracę w podstawowym wymiarze czasu pracy, czyli 8-godzinnym. Udzielenie dnia wolnego powinno nastąpić w ciągu 6 dni kalendarzowych następujących po tej niedzieli lub do końca okresu rozliczeniowego.

Jeżeli udzielenie dnia wolnego nie będzie możliwe np. ze względu na koniec okresu rozliczeniowego, wówczas pracodawca wypłaci 100% dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Źródło: