Czy pracodawca może obarczyć pracownika kosztami za nieuregulowane przez klienta płatności z tytułu faktur?

Pracodawca wymaga od swoich pracowników prawidłowego wykonywania obowiązków służbowych. W przypadku gdy coś nie pójdzie po jego myśli, może próbować zrzucić odpowiedzialność na pracownika. Czy ma do tego prawo?

Pytanie czytelniczki

Pracuję na umowę zlecenia w biurze. Zlecam po kilka zamówień dziennie, część z nich regulowana jest przez klientów przelewem z 7 dniowym terminem spłaty. Ostatnio 3 firmy nie zapłaciły za zlecenia, które dla nich zrealizowaliśmy i szef uważa, że to moja wina, bo nie powinnam zgadzać się na wystawienie faktury, tylko na płatność z góry. Zagroził mi, że kwoty niezapłacone potrąci z mojej pensji. Czy może tak zrobić? – pyta czytelniczka.

Odpowiedź

Wyżej wspomniana umowa jest kontraktem cywilnoprawnym, co ma duże znaczenie, jeżeli chodzi o regulacje prawne normujące ten typ zatrudnienia. Umowa zlecenia jest ujęta w przepisach Kodeksu Prawa Cywilnego, w przeciwieństwie np. do umowy o pracę, którą normują przepisy Kodeksu Pracy.

Przeczytaj inne Interwencje Bankier.pl

Nadrzędną kwestią jest treść umowy zlecenia i zawarte w niej zapisy. Na jej podstawie można zazwyczaj określić, jaki stosunek prawny wiąże strony, jakie są prawa i obowiązki zarówno zleceniobiorcy, jak i zleceniodawcy oraz najważniejsze zagadnienie w naszym wywodzie - jaka jest odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania, jeżeli taka sytuacja będzie miała miejsce. Należy koniecznie zbadać zapisy zawarte w umowie zlecenia, ponieważ zgodnie z art. 353¹ KC „strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”. Być może właśnie kwestia takiej odpowiedzialności, zakresu obowiązków oraz sposobu ich wykonywania jest zawarta w umowie zlecenia, która została podpisana ze zleceniodawcą.

Z uwagi na to, że nie znamy szczegółowych zapisów umowy, należy odnieść się do ogólnych zasad Kodeksu Cywilnego, które regulują te kwestie. Na tym etapie analizy problemu należy się odnieść do art. 354 KC oraz art. 355 KC. Wskazują one wymóg wykonywania zobowiązania zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje, także - w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Ponadto zobowiązują do zachowania należytej staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Tutaj trzeba zadać pytanie, czy Czytelniczka wykonując swoje obowiązki w postaci wystawiania faktur, spełniła powyższe warunki.

W analizowanym przypadku należałoby rozważyć, czy można tej osobie przypisać winę w nienależytym wykonaniu zobowiązania, jakim było wystawianie faktur. Najlepszym rozwiązaniem byłoby odniesienie się do zapisów umownych i stwierdzenie, co wchodziło w zakres obowiązków oraz jakie były standardy wykonania zobowiązania. Jeżeli zapisy umowy zlecenia przewidywały wystawianie faktur z 7 dniowym terminem spłaty i była to praktyka stosowana przez dłuższy czas, akceptowana przez zleceniodawcę, Czytelniczce nie można przypisać winy, a co za tym idzie, nie może być obciążona finansowo.

Jeżeli natomiast zobowiązania były wykonywane w sposób nieprawidłowy, sprzecznie z przyjętymi regułami, bądź niezgodnie z zaleceniami zleceniodawcy, wina Czytelniczki jest bezsprzeczna. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 471 KC, który stwierdza, że „dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania”. Dlatego też, jeżeli wina leży po stronie Czytelniczki, jest ona zobowiązana do naprawienia szkody, czyli uregulowania nieuiszczonych kwot wynikających z faktur. Należy dodać, że takiej odpowiedzialności nie ponosi, jeżeli owe niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

Wymagania co do wykonywanych czynności z tytułu umowy zlecenia wzrastają, jeżeli Czytelniczka prowadzi działalność gospodarczą lub jest podmiotem fachowym np. księgową. W takim przypadku jest uważana za profesjonalistę w zakresie wykonywanych  przez siebie zadań i musi dochować szczególnej staranności.
Kolejną niezwykle ważną kwestią jest samo wystawianie faktur. Oprócz elementów, które zawiera każda faktura (imiona i nazwiska, nazwy bądź nazwy skrócone sprzedawcy i nabywcy, adresy), mogą znajdować się na niej również inne zapisy, które nie uchybiają ważności fakturze, a wręcz przeciwnie, doprecyzowują.

Takim zapisem może być chociażby przywołany przez Czytelniczkę termin płatności należności określony w fakturze. Jest to znamienne, ponieważ daje możliwość wystawiania faktur z późniejszym terminem spłaty, z którego to prawa Pytająca skorzystała. Wnioskując z informacji, które otrzymaliśmy należy przyjąć założenie, że jeżeli faktury były regulowane przez kontrahentów, pracodawca nie zwracał Czytelniczce uwagi na ten aspekt. Nastąpiło to dopiero w momencie, gdy wystąpiła niepłynność w spłatach z tytułu faktur. Można przyjąć, że Czytelniczka, wystawiając faktury z 7 dniowym terminem płatności, mieściła się w ramach przyjętych zasad współpracy, zaakceptowanych przez nią, kontrahentów i oczywiście zleceniodawcę.

Reasumując, na podstawie przedstawionego stanu faktycznego oraz dodatkowych założeń, uznajemy, że Czytelniczka nie powinna być obarczona kosztami z tytułu nie uregulowanych faktur, jeżeli nie zostanie stwierdzone naruszenie przepisów Kodeksu Cywilnego przytoczonych powyżej.

/ Michał Dziedziczak, Kancelaria Trusiewicz Siwko