Jak potwierdza się podstawę wymiaru emerytury lub renty?
Pytanie 1:W niedługim czasie ukończę 60 lat i mając 30-letni staż ubezpieczeniowy zamierzam wystąpić z wnioskiem o emeryturę (obecnie prowadzę działalność gospodarczą, z tytułu której podlegam ubezpieczeniom społecznym). Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury chciałabym wskazać zarobki z okresu 20 lat. Zarobki z lat siedemdziesiątych mam potwierdzone w starej legitymacji ubezpieczeniowej. Czy ZUS przyjmie do ustalenia podstawy wymiaru emerytury zarobki z tego okresu, jeżeli w legitymacji ubezpieczeniowej brak jest pieczątki imiennej osoby dokonującej wpisu zarobków?
Z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, póz. 49 z późn. zm.) wynika, że środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobków stanowiących podstawę wymiaru emerytury (renty) dla pracowników są zaświadczenia zakładów pracy wystawione na druku ZUS Rp-7 albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków. W legitymacji ubezpieczeniowej wydanej przed 17 czerwca 1991 r. (tj. przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 16 maja 1991 r. opublikowanego w Dz.U. nr 51, póz. 223 określającego nowy wzór tego dokumentu) nie było obowiązku zamieszczania imiennej pieczątki osoby dokonującej lub odpowiedzialnej za wpis wynagrodzeń. Dlatego wpisy wynagrodzeń w legitymacjach ubezpieczeniowych obowiązujących od lat 50-tych nie zawierają takich pieczątek, tylko pieczątki zakładu pracy, odręczny podpis osoby dokonującej wpisu lub odpowiedzialnej za wpis i datę dokonania tego wpisu. Natomiast pieczątka imienna jest wymagana przy ocenie wpisów wynagrodzeń w legitymacjach wystawionych według wzoru określonego rozporządzeniem z dnia 16 maja 1991 r. Jak jednak wyjaśnił ZUS w piśmie z dnia 9 listopada 1999 r., znak: SEn 7207-21/99, brak imiennej pieczątki osoby odpowiedzialnej lub dokonującej wpisu, zwłaszcza w legitymacjach obowiązujących przed 17 czerwca 1991 r., nie może eliminować wpisu o wysokości wynagrodzenia jako środka dowodowego. Należy jednak podkreślić, że całość dokumentu oraz dokonane w nim wpisy nie mogą budzić zastrzeżeń co do ich autentyczności.
Czy wiesz, że... |
ZUS powinien uwzględnić zarobki potwierdzone w legitymacji ubezpieczeniowej, także gdy brakuje w niej pieczątki imiennej osoby odpowiedzialnej lub dokonującej wpisu (szczególnie, gdy wpisy zostały dokonane w legitymacji ubezpieczeniowej obowiązującej przed 17 czerwca 1991 r.), o ile zapisy te nie budzą zastrzeżeń co do ich autentyczności. |
Pytanie 2:
W maju 2006 r. zamierzam złożyć wniosek o emeryturę, dlatego rozpocząłem już kompletowanie niezbędnych dokumentów. Okazało się jednak, że części z nich nie jestem w stanie zdobyć, ponieważ uległy zniszczeniu na skutek powodzi w lipcu 1997 r. Proszę o wyjaśnienie, w jaki sposób w takim przypadku udokumentować okresy zatrudnienia i zarobki?
W tej sytuacji podstawa wymiaru emerytury (lub renty) może być ustalona na podstawie wszelkiej dokumentacji przedłożonej przez zainteresowaną osobę. Takiego wyjaśnienia udzielił ZUS w komunikacie z dnia 10 listopada 1999 r., sygn. SEs-077-18/99.
W jaki sposób osiąganie zarobków wpływa na wysokość renty rodzinnej?
Pytanie 3:Wraz z dwójką dzieci pobieram rentę rodzinną po zmarłym mężu. Obecnie nadarzyła mi się okazja podjęcia dobrze płatnej pracy. Proszę o wyjaśnienie, jak wpłyną osiągane przeze mnie zarobki na wysokość pobieranej renty rodzinnej?
Wszystko zależy od tego w jakiej wysokości przychód będzie Pani osiągała z tytułu podjętego zatrudnienia. Jak wynika z art. 105 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, póz. 353 z późn. zm.; dalej: ustawy emerytalnej), wysokość renty rodzinnej, przysługującej więcej niż jednej osobie, ulega zmniejszeniu w przypadku, gdy osoba uprawniona do części renty osiąga przychód w kwocie wyższej niż 70% przeciętnego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS, ale nie wyższej jednak niż 130% tej kwoty miesięcznie.
Czy wiesz, że... |
Zmniejszenie renty następuje poprzez zmniejszenie części renty przysługującej osobie osiągającej przychód o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia, pomnożoną przez proporcję części renty rodzinnej przed dokonaniem zmniejszenia i pełnej renty rodzinnej. |
Przychód osiągany przez osobę uprawnioną do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej kwotę równą 130% przeciętnego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS, powoduje zawieszenie prawa do części renty rodzinnej dla tej osoby. Wysokości części renty przysługujące pozostałym członkom rodziny nie ulegają zmianie.
Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która podlega podziałowi na równe części między osoby uprawnione (art. 74 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej). W przypadku gdy do renty rodzinnej uprawnione są trzy lub więcej osób renta rodzinna wynosi 95% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. Dla jednej osoby uprawnionej jest to 85% świadczenia, natomiast dla dwóch osób uprawnionych jest to 90% świadczenia.
Za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, uważa się kwotę emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zarobkująca osoba uprawniona do części renty rodzinnej może także wystąpić do ZUS z wnioskiem o wyłączenie jej z kręgu osób uprawnionych do renty rodzinnej. Po zaprzestaniu zarobkowania może ponownie wnieść o ustalenie prawa do renty rodzinnej. Jak wynika z art. 107a ustawy emerytalnej, jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych jest więcej niż jedna osoba i jedna lub kilka z tych osób zgłosi wniosek o wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do renty, prawo do renty rodzinnej ulegnie ponownemu ustaleniu z pominięciem tej osoby (osób). Wniosek o wyłączenie z kręgu uprawnionych jest okolicznością powodującą ustanie prawa do renty rodzinnej dla tej osoby (osób). Wstrzymanie renty rodzinnej następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty części renty rodzinnej osobie osiągającej przychód albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie byto możliwe. Dla pozostałych osób uprawnionych do renty rodzinnej następuje ponowne ustalenie wysokości renty rodzinnej od miesiąca, od którego wstrzymano wypłatę renty osobie, która wniosła o wyłączenie jej z kręgu uprawnionych do renty rodzinnej. Na wniosek tej osoby prawo do renty rodzinnej ulega ponownemu ustaleniu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.
Czy wiesz, że... |
Osoba zarobkująca powinna rozważyć, czy korzystniejsze będzie wystąpienie do ZUS z wnioskiem o zmniejszenie lub zawieszenie renty rodzinnej, czy też o wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia. Co istotne, takiej kalkulacji nie przeprowadzi ZUS, który może wyłączyć osobę uprawnioną jedynie na jej wniosek. |
Trybunał Konstytucyjny o wniosku o zwrot zawieszonych lub zmniejszonych świadczeń
W Dz.U. nr 41 z dnia 15 marca 2005 r. pod poz. 401 opublikowano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 marca 2005 r., sygn. akt K 27/03, który orzekł, że: "Art. 1 pkt 1 w związku z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 1999 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 70, póz. 774) w zakresie, w jakim z mocą wsteczną uniemożliwił przyjęcie rzeczywistego przychodu emerytów i rencistów, osiągniętego w okresie od 1 stycznia do 26 sierpnia 1999 r., z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, w kwocie niższej od przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."Co to oznacza w praktyce?
Do końca grudnia 1998 r. emerytury i renty podlegały zmniejszeniu lub zawieszeniu w razie gdy świadczeniobiorca osiągał dochód z działalności zarobkowej powyżej określonych limitów. Od 1 stycznia 1999 r. (po wejściu w życie ustawy emerytalnej), dochód został zastąpiony przychodem.
Ustawą z dnia 8 lipca 1999 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 70, póz. 774) do art. 104 ustawy emerytalnej dodano ust. 1a, którym dla celów zawieszania lub zmniejszania świadczeń uszczegółowiono o jaki przychód z prowadzonej działalności chodzi. Zgodnie z jego treścią, dla emerytów i rencistów prowadzących pozarolniczą działalność za przychód mający wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przyjęto przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.
Oznacza to, iż przy ustalaniu przychodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności przyjmuje się:
- podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, czyli zadeklarowaną kwotę, nie niższą jednak niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale - jeżeli emeryt lub rencista nie wniósł o dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
- faktyczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - jeżeli emeryt lub rencista wniósł o dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Nowela ustawy weszła w życie z dniem 26 sierpnia 1999 r., z mocą wsteczną od 1 stycznia 1999 r. Uregulowanie to okazało się korzystne dla emerytów i rencistów prowadzących działalność gospodarczą uzyskujących z tej działalności rzeczywisty przychód wyższy niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, niekorzystne dla niektórych emerytów i rencistów prowadzących działalność gospodarczą uzyskujących z tej działalności rzeczywisty przychód niższy niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich
Rzecznik praw obywatelskich mając na względzie tych świadczeniobiorców, dla których przepis ten okazał się niekorzystny, zakwestionował naruszenie zasady nie działania prawa wstecz. Jednocześnie podniósł, iż wprowadzenie obowiązywania przepisu art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej od 1 stycznia 1999 r. nie dało świadczeniobiorcom czasu na przystosowanie się do nowego stanu prawnego.Emeryci i renciści, którym ZUS zmniejszył lub zawiesił świadczenie w związku z przyjęciem z działalności zamiast rzeczywistego przychodu (niższego niż podstawa wymiaru składek) kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, mogą obecnie wnioskować do ZUS o zwrot zawieszonych lub zmniejszonych świadczeń. Należy jednak podkreślić, iż dotyczy to tylko tych świadczeniobiorców prowadzących działalność, którzy uzyskiwali dodatkowe przychody z innych tytułów, np. umowy o pracę. Przy ustalaniu przychodu mającego wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przyjmuje się bowiem łączny przychód ze wszystkich działalności zarobkowych. Zatem tylko wówczas może wystąpić sytuacja, w której uwzględnienie rzeczywistego przychodu z działalności (niższego niż podstawa wymiaru składek) w łącznym przychodzie spowoduje, że emerytura lub renta nie ulegnie zmniejszeniu albo zawieszeniu.
Dla świadczeniobiorców prowadzących wyłącznie działalność gospodarczą uwzględnienie w tym przychodzie rzeczywistego (bardzo niskiego) przychodu z tej działalności albo podstawy wymiaru składek nie ma i nie miało wpływu na pobierane świadczenie, ponieważ kwota podstawy wymiaru składek brana pod uwagę przy zmniejszaniu (zawieszaniu) świadczenia i tak była zawsze niższa niż kwoty graniczne.
Zarobkowanie a pobieranie świadczenia w pełnej wysokości
Pytanie 4:Przebywam na wcześniejszej emeryturze, W 2005 r. pracowałam na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu były opłacane składki społeczne i składka zdrowotna. Do kwietnia 2005 r. prowadziłam także działalność gospodarczą, z której opłacałam wyłącznie składkę zdrowotną. Przychód, który osiągnęłam w 2005 r. łącznie z umowy zlecenia i z działalności, nie przekroczył jednak niższej rocznej kwoty granicznej. Czy ZUS może żądać ode mnie zwrotu emerytury?
ZUS może żądać zwrotu nienależnie pobranej emerytury, jeżeli przychody emeryta z działalności zarobkowej przekroczyły określone limity. Przychody z działalności zarobkowej - dla celów zawieszania lub zmniejszania świadczeń - przyjmuje się w kwotach stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W przypadku gdy z działalności zarobkowej świadczeniobiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym (czyli nie ustala się dla niego podstawy wymiaru składek), przychód ten przyjmuje się w kwotach, w jakich stanowiłby podstawę wymiaru składek gdyby wniósł o te ubezpieczenia. Przychodem tym są również kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłacanego na podstawie przepisów Kodeksu pracy i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.
Pani w zaświadczeniu o przychodach uzyskanych w 2005 r. powinna wskazać łączny przychód:
- z tytułu wykonywanej umowy zlecenia, w kwocie stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (z uwzględnieniem kwot wypłaconych zasiłków),
- z tytułu pozarolniczej działalności, w kwocie stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, czyli w wysokości 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (nie przychód faktycznie uzyskany).
Jeżeli łączny przychód osiągnięty przez emeryta w okresie ubiegłego roku kalendarzowego nie przekroczył niższej rocznej kwoty granicznej przychodu (czyli w 2005 r. kwoty 19 814,50 zł ) ZUS ustala, że nie uzasadniał on zmniejszenia ani zawieszenia świadczenia. W przypadku gdy świadczenie było zmniejszone lub zawieszone - dokonuje zwrotu różnicy między należną i wypłaconą kwotą świadczenia. Tak stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, póz. 290 z późn. zm.).
Podstawa prawna:
- Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353, z późn zm.);
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.).
Źródło:
