Na przełomie marca i kwietnia odnotowuje się znaczący wzrost wykorzystania przez pracowników urlopów wypoczynkowych. Nic w tym dziwnego, marzec to przecież ostatni miesiąc, w którym pracodawca może zniwelować urlopowe zaległości swoich podwładnych. Chyba że są to już urlopy przedawnione, wówczas pracodawca może uchylić się od ich udzielenia.
Trzy lata na wykorzystanie urlopu
Zdecydowana większość roszczeń pracowniczych przedawnia się w terminie trzech lat od daty wymagalności roszczenia. Dotyczy to również roszczeń o urlop wypoczynkowy oraz o wypłacenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Czasu na zgłoszenie pracodawcy żądania udzielenia zaległego urlopu jest więc dość dużo. Ponadto okres, w którym można dochodzić roszczeń o urlop wypoczynkowy może być nawet znacznie przedłużony. Występuje to w sytuacji przerwania biegu przedawnienia.
W jakich sytuacjach dochodzi do przerwania biegu przedawnienia roszczenia o urlop? Czy były pracownik może dochodzić udzielenia zaległego urlopu w naturze, w przypadku gdy nie został mu wypłacony ekwiwalent za urlop?
Pracownik może dochodzić roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego w naturze jedynie w trakcie swojego zatrudnienia. Z chwilą rozwiązania stosunku pracy lub jego wygaśnięcia roszczenie o zaległy urlop przekształca się w roszczenie o ekwiwalent za ten urlop. W powyższej sprawie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 2001 r. (sygn. akt I PKN 336/00) orzekając, iż: „Z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg okres przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.”
Co do okoliczności przerywających bieg przedawnienia, to zgodnie z art. 295 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), należą do nich:
- podjęcie przez uprawnionego czynności zmierzającej bezpośrednio do dochodzenia, ustalenia albo zaspokojenia czy zabezpieczenia roszczenia przed organem właściwym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń,
- uznanie roszczenia przez zobowiązanego.
Uwaga. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono od nowa. W przypadku podjęcia przez pracownika czynności zmierzających bezpośrednio do realizacji uprawnienia urlopowego przed komisją pojednawczą, sądem pracy lub organem egzekucyjnym, przedawnienie nie biegnie, dopóki postępowanie przed danym organem nie zostanie zakończone.
Do wspomnianych powyżej czynności możemy zaliczyć m.in. wniesienie pozwu o udzielenie urlopu bądź wypłacenie ekwiwalentu za urlop, wniosek do komisji pojednawczej o polubowne załatwienie sprawy czy wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie prawomocnego tytułu wykonawczego.
Od jakiej daty liczyć przedawnienie?
Bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik uzyskał prawo do urlopu. Jest to ogólna zasada wynikająca z art. 291 § 1 K.p. Jednak w przypadku przesunięcia terminu wykorzystania urlopu poza rok, za który urlop ten przysługuje, może pojawić się wątpliwość, od jakiej daty należy zacząć „odliczanie” biegu przedawnienia roszczenia.
Czy mogę zaplanować wykorzystanie urlopów zaległych? W jakim terminie będzie się wówczas przedawniało roszczenie o taki urlop, z końcem roku, czy licząc od daty, na którą urlop został przesunięty?
Nie ma przeszkód, aby pracodawca sporządził plan wykorzystania urlopów zaległych. Jest to nawet wskazane, dla uporządkowania tych zaległości.
Bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy, co do zasady, rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik uzyskał prawo do urlopu. Jednak, jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2001 r. (sygn. akt I PKN 367/00), w którym orzeczono, iż: „Roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stało się wymagalne (art. 291 § 1 kp), przy czym rozpoczęcie biegu tego terminu następuje bądź z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje (art. 161 K.p.), bądź najpóźniej z końcem pierwszego kwartału roku następnego, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy (art. 168 K.p.).”
Trzeba zaznaczyć, że z przepisów szczególnych Kodeksu pracy i przepisów odrębnych mogą wynikać odmienne niż powyżej terminy przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy. Wymieńmy tu m.in. przepisy:
- art. 163 § 3 K.p., zgodnie z którym pracodawca na wniosek pracownicy obowiązany jest udzielić urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Bieg przedawnienia roszczenia o urlop rozpocznie się w tym przypadku z pierwszym dniem po upływie urlopu macierzyńskiego,
- art. 205 § 3 K.p., zobowiązujący do udzielenia młodocianemu pracownikowi uczęszczającemu do szkoły urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych. Bieg przedawnienia rozpocznie się z pierwszym dniem rozpoczęcia ferii szkolnych.
Przedawnienie tylko ustawowe
Omawiając instytucję przedawnienia roszczeń, trzeba koniecznie podkreślić, że terminy przedawnienia określonego roszczenia nie mogą być umownie wydłużane lub skracane. Bezwzględnie należy trzymać się terminów ustawowych. Nie można więc w umowie o pracę lub odrębnym porozumieniu ustalić, że roszczenie o urlop za dany rok przedawni się np. z upływem roku od dnia wymagalności.
Gazeta Podatkowa Nr 447 z dnia 2008-04-21
